Thực tiễn ứng phó bão số 4 cho thấy, cùng với sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, vai trò tham mưu, nòng cốt của cơ quan quân sự các cấp được phát huy rõ nét. Đặc biệt, trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp, sự chủ động chỉ đạo từ sớm của Bộ CHQS tỉnh đã phát huy tốt vai trò của ban CHQS các xã, phường trong việc bám địa bàn, tham mưu sát thực tiễn, tổ chức lực lượng ngay từ cơ sở; góp phần thực hiện phương châm “4 tại chỗ” hiệu quả.

Chủ động từ sớm, xử trí từ cơ sở

Từ ngày 21 đến 23-8, lượng mưa tại Lạng Sơn ở mức cao, mực nước sông Kỳ Cùng vượt mức báo động 3, nguy cơ ngập lụt, sạt lở, chia cắt trên nhiều địa bàn. Trước tình hình đó, UBND và Ban chỉ huy Phòng thủ dân sự (PTDS) tỉnh Lạng Sơn kịp thời ban hành các văn bản chỉ đạo, điều hành; Bộ CHQS tỉnh chủ động tham mưu và tổ chức thực hiện nhiệm vụ ứng phó sự cố, thiên tai, tìm kiếm cứu nạn. LLVT tỉnh duy trì nghiêm chế độ trực, chủ động rà soát địa bàn, lực lượng, phương tiện, sẵn sàng cơ động đến các khu vực xung yếu.

Cán bộ, chiến sĩ LLVT tỉnh Lạng Sơn giúp nhân dân dọn dẹp trong đêm để sớm ổn định đời sống, sinh hoạt sau lũ lụt. Ảnh: NGUYỄN THU 

Trong ứng phó thiên tai, sự chủ động theo phương châm "4 tại chỗ" có ý nghĩa quyết định. Bộ CHQS tỉnh đã chỉ đạo ban CHQS cấp xã tham mưu cho ban chỉ huy PTDS cùng cấp rà soát lực lượng, phương tiện, các địa bàn trọng điểm thiên tai, có phương án di dời dân ở khu vực nguy cơ ngập lụt, sạt lở; đồng thời chỉ đạo khối cơ quan Bộ CHQS tỉnh, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 123 và ban CHQS các xã nằm trong vùng trũng thấp chủ động di chuyển đến vị trí an toàn; trao đổi thông tin với Công an tỉnh và các đơn vị của Bộ, của Quân khu đóng quân trên địa bàn để hỗ trợ, phối hợp. Bộ CHQS tỉnh tham mưu với Tỉnh ủy, UBND tỉnh thiết lập 4 sở chỉ huy phía trước trên các hướng trọng điểm để chỉ đạo ứng phó thiên tai. Sự chủ động, kịp thời đã bảo đảm an toàn cho lực lượng, phương tiện, đồng thời nâng cao khả năng cơ động, thực hiện nhiệm vụ.

Nếu cấp tỉnh giữ vai trò tham mưu, điều phối lực lượng theo tình hình chung thì ban chỉ huy PTDS xã, phường và lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai cấp xã do quân sự làm nòng cốt là lực lượng tại chỗ trực tiếp bám địa bàn, nắm tình hình và chỉ huy, chỉ đạo, xử trí những tình huống phát sinh ngay từ đầu. Đây là điểm nổi bật được thể hiện qua thực tiễn ứng phó mưa lũ do bão số 4.

Tại phường Kỳ Lừa, khi nước sông Kỳ Cùng tràn vào khu chợ Giếng Vuông, Ban chỉ huy PTDS phường báo cáo xin chi viện, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh điều động hơn 300 cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh phối hợp cùng dân quân tự vệ phường Kỳ Lừa và các lực lượng trên địa bàn sử dụng 12 xuồng máy cứu hộ và 10 xe vận tải chuyên dụng gầm cao của Quân đội tiếp cận chợ Giếng Vuông, chợ Bản Ngà; thiết lập dây phao bảo hiểm dọc tuyến phố ngập nước, gõ cửa từng nhà dân, tiểu thương yêu cầu khẩn trương di dời đồ đạc, hàng hóa có giá trị lớn của gần 1.300 hộ kinh doanh lên các xe tải quân sự cơ động đến bãi tập kết an toàn. Lực lượng cứu hộ dỡ ngói đưa 15 người già, trẻ nhỏ ra khỏi các ngôi nhà ngập sát mái...

 Lực lượng dân quân tại chỗ kịp thời đưa người dân ra khỏi khu vực nguy hiểm. Ảnh: NGUYỄN THU

Tại các phường Lương Văn Tri, Đông Kinh, Tam Thanh, ban CHQS đã tham mưu cho cấp ủy, chính quyền đề nghị LLVT tỉnh, Sư đoàn 3 (Quân khu 1), cùng dân quân tự vệ và các lực lượng khác của phường hỗ trợ di dời hàng nghìn hộ dân và tài sản, hàng hóa đến nơi an toàn. Các xã Na Sầm, Văn Lãng, Tràng Định, Thất Khê đã huy động cán bộ, công chức, LLVT... phối hợp với Trung đoàn 123, Bộ CHQS tỉnh và Sư đoàn 3 hỗ trợ sơ tán người dân, cứu hộ, cứu nạn, di dời tài sản và bảo đảm an ninh, trật tự. Tại xã Bắc Sơn, khi các thôn Vĩnh Thuận, An Ninh, Long Hưng bị chia cắt, trong điều kiện phương tiện cứu hộ chuyên dụng chưa thể tiếp cận, Ban CHQS xã cùng lực lượng dân quân chủ động làm 5 bè mảng bằng vật liệu tại chỗ để tiếp tế nước uống, lương thực cho người dân. Tại xã Tri Lễ, lực lượng dân quân nhanh chóng hỗ trợ các nhà dân bị tốc mái, có nguy cơ sạt lở, di chuyển người và tài sản đến nơi an toàn.

Những việc làm cụ thể ấy cho thấy hiệu quả của việc tổ chức lực lượng quân sự sát cơ sở. Khi cán bộ quân sự nắm chắc địa bàn, gần dân, hiểu dân, việc tham mưu cho cấp ủy, chính quyền và tổ chức lực lượng ứng phó nhanh, sát thực, hiệu quả hơn.

Hiệp đồng chặt chẽ, trước hết bảo đảm an toàn cho nhân dân

Trong ứng phó thiên tai, sức mạnh không chỉ nằm ở quân số, phương tiện mà còn ở khả năng hiệp đồng và phát huy sức dân. Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn đã huy động hơn 8.100 người tham gia ứng phó bão số 4, gồm bộ đội thường trực, biên phòng, dân quân tự vệ, lực lượng xung kích cơ sở và các lực lượng phối hợp khác.

Tại thôn Phương Thịnh, xã Tân Thành, trong đêm 23-8, nước sông Thương dâng nhanh đe dọa tính mạng nhân dân. Ban CHQS xã lập tức huy động lực lượng thường trực, dân quân phối hợp với cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 141, Sư đoàn 3 cơ động trong đêm, đưa người và tài sản đến nơi an toàn. Qua đó thấy rõ hiệu quả của cơ chế phối hợp từ cơ sở với lực lượng cơ động, khi thông tin được nắm chắc và quyết định được đưa ra kịp thời.

 Hỗ trợ sơ tán tài sản ở các khu vực ngập lụt. Ảnh: NGUYỄN THU

Tại khu vực có nguy cơ sạt lở đe dọa 40 hộ dân ở xã Đồng Đăng và xã Thụy Hùng, lực lượng quân sự cơ sở phối hợp với các lực lượng tại địa bàn tuyên truyền, vận động, tổ chức di dời người già, trẻ em và các hộ dân đến nơi an toàn. Phương châm lấy tính mạng của nhân dân là trước hết được quán triệt trong từng tình huống.

Khi nước rút, LLVT tỉnh tiếp tục cùng cấp ủy, chính quyền địa phương, Sư đoàn 3 và các lực lượng khẩn trương khắc phục hậu quả. Tại các khu vực ngập sâu như chợ Giếng Vuông, chợ Bản Ngà, cán bộ, chiến sĩ dọn bùn đất, rác thải, nạo vét cống rãnh, vệ sinh đường phố... làm xuyên đêm để sớm ổn định đời sống, sinh hoạt của nhân dân. 

Những bài học cho nhiệm vụ phòng thủ dân sự

Ứng phó bão số 4 tại Lạng Sơn đã để lại nhiều kinh nghiệm thiết thực đối với công tác PTDS và nhiệm vụ quân sự, quốc phòng địa phương. Trước hết, phải duy trì sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, thống nhất; chủ động nắm tình hình, dự báo nguy cơ và tham mưu từ sớm. Trong thiên tai, chậm một bước có thể làm gia tăng thiệt hại; vì vậy, người chỉ huy phải quyết đoán, đặt an toàn của nhân dân và lực lượng lên trên hết.

Hai là, phải tiếp tục phát huy vai trò của ban CHQS xã, phường và đội ngũ sĩ quan chính quy tại cơ sở. Thực tiễn cho thấy, khi cán bộ quân sự được bố trí sát địa bàn, có tác phong chính quy, năng lực tham mưu và tổ chức lực lượng, việc triển khai nhiệm vụ PTDS ở cơ sở được chủ động hơn. Đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần rút ngắn khoảng cách từ mệnh lệnh đến hành động.

Ba là, phải coi trọng năng lực tự lực, sáng tạo tại chỗ. Phương châm “4 tại chỗ” chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi lực lượng cơ sở không trông chờ, ỷ lại, mà chủ động sử dụng nhân lực, phương tiện và vật chất sẵn có để xử lý tình huống trong thời gian đầu. 

Bốn là, phải lấy sự an toàn của nhân dân làm thước đo hiệu quả công tác PTDS. Khi cán bộ, chiến sĩ gần dân, bám dân, sẵn sàng có mặt ở nơi khó khăn, nguy hiểm nhất, nhân dân sẽ tin tưởng, phối hợp và trở thành nguồn sức mạnh quan trọng để cùng chính quyền và LLVT ứng phó thiên tai.

Bão số 4 đã qua, nhưng những nguy cơ từ thiên tai cực đoan vẫn hiện hữu trên địa bàn miền núi, biên giới Lạng Sơn. Vì vậy, LLVT tỉnh tiếp tục duy trì nghiêm chế độ trực, sẵn sàng cơ động; rà soát, cập nhật các phương án PTDS; xác định, khoanh vùng các điểm có nguy cơ cao; chuẩn bị lực lượng, phương tiện và vật chất theo phương châm “4 tại chỗ”. Cùng với đó, Bộ CHQS tỉnh tiếp tục chỉ đạo nâng cao chất lượng tập huấn, huấn luyện cho cán bộ ban CHQS xã, phường và lực lượng dân quân; chú trọng kỹ năng xử trí các tình huống sát thực tế, nhất là trong điều kiện địa bàn bị chia cắt, phương tiện cứu hộ khó tiếp cận. Qua đó, từng bước nâng cao năng lực tham mưu, chỉ huy và khả năng tự xử trí tình huống ngay từ cơ sở.

Thực tiễn trong ứng phó các sự cố, thiên tai cho thấy, sức mạnh của LLVT không chỉ được đo bằng quân số, phương tiện, mà trước hết bằng khả năng có mặt đúng lúc, ở đúng nơi nhân dân cần nhất. Từ cấp tỉnh đến từng xã, phường, khi mệnh lệnh được truyền đi nhanh, cán bộ bám địa bàn, lực lượng được tổ chức chặt chẽ và nhân dân đồng lòng thì sẽ tạo sức mạnh, hiệu quả cao. Sát cơ sở để nắm chắc tình hình; chủ động để giảm thiệt hại; bám dân để xây dựng "thế trận lòng dân". Đó là kinh nghiệm, là yêu cầu thường xuyên đối với LLVT tỉnh Lạng Sơn trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, PTDS.