Hoạt động phá hoại bí mật miền Bắc không thành công, chiến lược “chiến tranh đặc biệt” bị phá sản, đế quốc Mỹ đưa quân viễn chinh trực tiếp vào xâm lược miền Nam, đồng thời tiến hành chiến tranh phá hoại trên miền Bắc với quy mô lớn bằng không quân, hải quân hiện đại nhất lúc bấy giờ.

Địch đánh phá miền Bắc là một thử thách rất lớn, đòi hỏi ta vừa phải có ý chí quyết tâm rất cao, năng lực tổ chức thực tiễn giỏi, vừa phải rất thông minh, sáng tạo mới đứng vững và giành thắng lợi. Với quan điểm đường lối quốc phòng toàn dân, chiến tranh nhân dân của Đảng, chiến tranh nhân dân địa phương trên miền Bắc ở giai đoạn này đã phát triển lên một trình độ cao. Một trong những điểm nổi bật đó là “toàn dân đánh máy bay, tàu chiến, bắt giặc lái”.

Để đạt được mục tiêu đó, ngay từ đầu, chúng ta đã sớm hình thành hệ thống phòng không gồm ba thứ quân, hình thành sự kết hợp phương thức tác chiến tại chỗ, rộng khắp với phương thức tác chiến tập trung cơ động đánh trả các loại máy bay hiện đại của địch. Lực lượng vũ trang địa phương giữ vai trò chủ yếu, hình thành hỏa lực tầm thấp. Đây là một điểm bất ngờ đối với địch. Máy bay địch muốn tránh mạng lưới ra-đa của ta, tránh hỏa lực của pháo cao xạ, nên đã hạ độ cao để bất ngờ đánh phá mục tiêu thì lại bị hỏa lực tầm thấp bắn. Chỉ tính riêng lực lượng dân quân tự vệ đã hạ 424 máy bay trong tổng số 4.181 máy bay bị bắn hạ ở miền Bắc, chiếm 10%. Quan trọng hơn nữa, chúng ta hạn chế điểm mạnh, tính bất ngờ của máy bay địch, tạo điều kiện cho lực lượng phòng không và không quân của chủ lực  ta tập trung đánh máy bay địch tầm trung, tầng cao, trên các khu vực trọng điểm. Chúng ta đã khéo bố trí lực lượng, có chỗ bố trí sẵn ở các mục tiêu bị đánh phá, có lực lượng cơ động phục kích đón lõng trên hướng máy bay ra, vào, có lực lượng “tay cày, tay súng”, “tay búa, tay súng”, sẵn sàng “địch đến thì đánh, địch đi lại sản xuất”.

Trong chiến đấu phòng không, kết hợp với hệ thống ra-đa nắm địch từ xa, chúng ta tổ chức ra mạng lưới quan sát bằng các phương tiện thô sơ để phát hiện máy bay bay vào, quan sát máy bay rơi, theo dõi giặc lái nhảy dù để lùng bắt… LLVT và nhân dân địa phương còn đóng góp tích cực vào công tác phục vụ bảo đảm chiến đấu của chủ lực như tổ chức ngụy trang, xây dựng, sửa chữa trận địa, phục vụ tiếp tế, cứu thương, có nơi còn sẵn sàng thay thế pháo thủ cho bộ đội…

VIỆT TRUNG