LTS: Trước yêu cầu nhiệm vụ và sự phát triển của lực lượng dân quân tự vệ (DQTV) trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, ngày 5-6-2009, Đại tướng Phùng Quang Thanh, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó bí thư Đảng ủy Quân sự Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, thừa ủy quyền Thủ tướng Chính phủ đã đọc tờ trình về Dự án Luật DQTV trước Quốc hội để các đại biểu nghiên cứu, thảo luận. Báo Quân đội nhân dân xin giới thiệu ý kiến của một số đại biểu Quốc hội về dự án Luật DQTV.

* Thực tiễn đòi hỏi phải Ban hành Luật

Thiếu tướng Ngô văn Hùng Phó tư lệnh Quân khu 2

Năm 1996, Pháp lệnh Dân quân tự vệ (DQTV) được ban hành (sửa đổi năm 2004) đã đi vào đời sống xã hội, tạo cơ sở pháp lý để các địa phương, bộ, ban, ngành Trung ương tổ chức xây dựng lực lượng, thực hiện quản lý nhà nước, nâng cao khả năng hoạt động của DQTV. DQTV thực sự là lực lượng nòng cốt trong xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân ở cơ sở.

Tuy vậy, quá trình triển khai thực hiện, Pháp lệnh DQTV còn bộc lộ những hạn chế, bất cập như: Quy định thời hạn nghĩa vụ tham gia lực lượng DQTV nòng cốt là 5 năm, mà không đề cập đến thời hạn lâu dài đối với các vùng, miền khác nhau, nhất là ở địa bàn miền núi, vùng cao, vùng sâu, biên giới, hải đảo. Việc tổ chức thực hiện, xây dựng lực lượng và hoạt động của DQTV nòng cốt ở các địa bàn còn gặp nhiều khó khăn. Nếu không xác định thời hạn kéo dài cho lực lượng dân quân nòng cốt mà chỉ có một quy định chung như tại Pháp lệnh DQTV thì không thể tuyển chọn đủ số lượng cho các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Do vậy, việc có những điều luật quy định rõ thời hạn tham gia lực lượng DQTV nòng cốt nói chung, thời gian kéo dài đối với DQTV nòng cốt ở địa bàn miền núi, vùng cao, vùng xa nói riêng mới đáp ứng được yêu cầu hoạt động và phát triển của DQTV.

Thực tiễn cho thấy, các quy định của Pháp lệnh DQTV về tổ chức, xây dựng lực lượng trong các loại hình doanh nghiệp ngoài nhà nước, doanh nghiệp chưa có tổ chức Đảng đến nay không còn phù hợp, chưa theo kịp với sự phát triển về kinh tế-xã hội, hội nhập thế giới. Một bộ phận lớn công nhân lao động trong các loại hình doanh nghiệp này cơ bản là thanh niên trẻ, khỏe, đang trong độ tuổi có trách nhiệm tham gia DQTV, nhưng không được tổ chức để thực hiện nghĩa vụ của công dân tham gia DQTV. Các loại hình doanh nghiệp này không được tổ chức lực lượng tự vệ chặt chẽ, không thể hiện được sự bình đẳng trước pháp luật và tạo “khoảng trống” lớn trong xây dựng thế trận quốc phòng-an ninh tại địa phương. Những bất cập về xây dựng, tổ chức hoạt động của DQTV biển; vướng mắc về chế độ, chính sách đối với DQTV trong huấn luyện, trong xây dựng lực lượng, SSCĐ, phòng, chống thiên tai, lụt bão… phần nào hạn chế hiệu quả hoạt động của lực lượng DQTV. Vai trò trách nhiệm của địa phương, các bộ, ngành Trung ương, thành phần kinh tế, các tổ chức chính trị-xã hội cũng chưa rõ ràng nên trong chỉ đạo, điều hành, thực hiện còn nhiều hạn chế.

Việc ban hành Luật DQTV trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay là hết sức cần thiết, bảo đảm sự lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối về mọi mặt của Đảng đối với lực lượng DQTV. Luật DQTV ban hành sẽ bảo đảm tính đồng bộ, phù hợp với hệ thống pháp luật, bảo đảm quan điểm, tính kế thừa Pháp lệnh DQTV và các văn bản quy phạm pháp luật, tạo cơ sở pháp lý cao cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện từ cơ sở, địa phương đến các bộ, ngành Trung ương, tăng cường sức mạnh cho lực lượng DQTV trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

* Bảo đảm chế độ, chính sách phù hợp

Đại tá Dương Văn Trang - Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Gia Lai

Sau 12 năm thực hiện, Pháp lệnh Dân quân tự vệ (DQTV) đã thực sự đi vào cuộc sống, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương tổ chức xây dựng, huấn luyện, hoạt động và bảo đảm chế độ chính sách cho lực lượng DQTV, giúp các địa phương, bộ, ngành Trung ương thực hiện quản lý nhà nước về DQTV. Việc lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện pháp lệnh từng bước đi vào nền nếp, đạt chất lượng, hiệu quả thiết thực.

Gia Lai là tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, trình độ dân trí thấp, nên trong quá trình triển khai thực hiện Pháp lệnh DQTV còn bộc lộ những hạn chế, bất cập, vướng mắc, nhất là thời hạn nghĩa vụ tham gia DQTV. Chế độ chính sách đối với DQTV trong huấn luyện và hoạt động chưa phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường hiện nay (chi trả 31.000 đồng người/ngày, trong đó 10.000 đồng tiền ăn, 21.000 đồng/ngày công tham gia huấn luyện, công tác) là chưa hợp lý. Việc đăng ký, quản lý công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ DQTV, huy động DQTV đi làm ăn xa gặp nhiều khó khăn. Tính pháp lý về quy định tổ chức lực lượng tự vệ trong các doanh nghiệp ngoài Nhà nước chưa cao, trách nhiệm và nghĩa vụ của doanh nghiệp về xây dựng LLTV chưa rõ. Trong pháp lệnh chưa xác định rõ nhiệm vụ huấn luyện, diễn tập quân sự, vì vậy nếu xảy ra mất an toàn trong huấn luyện, diễn tập, việc đề nghị giải quyết chế độ chính sách rất khó khăn.

Bên cạnh đó, nhận thức về Pháp lệnh DQTV của một số cán bộ cấp ủy, chính quyền địa phương và nhân dân chưa đầy đủ; năng lực tham mưu đề xuất của một số cơ quan quân sự, nhất là Ban CHQS cấp xã còn thiếu nhạy bén, chưa kịp thời; chưa phát huy được sức mạnh tổng hợp của các ngành, các cấp, nên hoạt động của lực lượng DQTV, nhất là huấn luyện SSCĐ, xây dựng lực lượng… còn gặp nhiều khó khăn,  hiệu quả chưa cao.

Luật DQTV ra đời là cần thiết để xây dựng lực lượng DQTV có số lượng hợp lý, chất lượng tổng hợp ngày càng cao, được tổ chức rộng khắp, chặt chẽ, có lực lượng nòng cốt, lực lượng rộng rãi, được dân bàn, dân cử, dân chăm lo, được huấn luyện quân sự, giáo dục chính trị, có trình độ SSCĐ cao, đáp ứng các hoạt động về quốc phòng, phòng thủ dân sự. Một nội dung cần nhấn mạnh trong Luật là, có chế độ chính sách phù hợp với khả năng của địa phương, cơ sở, điều kiện thực tế của đất nước và của địa phương, nhất là khắc phục những thiếu sót, bất cập của Pháp lệnh DQTV.

* Dự thảo Luật được chuẩn bị công phu, chất lượng tốt

Trần Hoàng Thám-Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh

Dự thảo Luật Dân quân tự vệ (DQTV) được Bộ Quốc phòng, Ban biên soạn chuẩn bị công phu, cẩn thận, bài bản. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều cuộc hội thảo về góp ý cho dự thảo này đã được tổ chức, cùng với tổng kết, xin ý kiến đóng góp từ cấp phường, xã, quận, huyện đến cấp thành phố, có sự chỉ đạo sát sao. Dự thảo Luật đã đáp ứng sự mong đợi của đại biểu và của lực lượng DQTV. Trong thảo luận ở tổ của hai đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh và Quảng Ngãi, đa số ý kiến đều nhất trí về sự cần thiết, tầm quan trọng của dự thảo luật và đánh giá cao nội dung cũng như các bước chuẩn bị của Bộ Quốc phòng và Ban biên soạn.

Tôi chỉ góp ý thêm: Cần làm “mềm” hơn điều khoản quy định bắt buộc các doanh nghiệp có tổ chức Đảng thì phải có lực lượng DQTV. Nếu làm đúng theo quy định này là rất tốt, nhưng ở những địa phương có nhiều doanh nghiệp, đông người lao động, cơ quan quân sự địa phương không đủ sức để huấn luyện đúng, đủ nội dung, thời gian theo quy định. Vì vậy, theo tôi phải dựa trên kế hoạch, yêu cầu nhiệm vụ thực tế của cơ quan quân sự địa phương cấp có thẩm quyền để huy động lực lượng,  tổ chức huấn luyện, hoạt động… thì sẽ khả thi hơn.

Việc thành lập quỹ quốc phòng-an ninh, về chủ trương là đúng, nhưng cách thực hiện cụ thể nên tính toán sao cho hợp lý, trên cơ sở vận động nhân dân tự giác đóng góp.  Tôi biết, có những nơi đưa tiêu chí đóng đủ quỹ quốc phòng-an ninh vào chỉ tiêu thi đua để buộc dân đóng góp là không nên. Các địa phương có điều kiện thì ngân sách nên bao cấp, hỗ trợ cho quỹ này, càng giảm được đóng góp của nhân dân càng tốt.

Tôi cũng rất đồng tình với phương án điều chỉnh phụ cấp cho lực lượng DQTV, trong đó có quy định mức tối thiểu của phụ cấp để phù hợp hơn với mức sống trong xã hội. Điều chỉnh phụ cấp là việc làm cần thiết để lực lượng DQTV yên tâm thực hiện nhiệm vụ.

* Cần sớm ban hành Luật Dân quân tự vệ

Đại tá Đỗ Căn-Phó chính ủy Bộ tư lệnh Thủ đô Hà Nội

Trong quá trình triển khai thực hiện Pháp lệnh Dân quân tự vệ bên cạnh những thành công còn bộc lộ những hạn chế bất cập. Qua tổng kết 12 năm thực hiện Pháp lệnh DQTV, các cấp từ cơ sở đến bộ, ngành Trung ương đều kiến nghị cần phải nâng Pháp lệnh DQTV lên thành Luật DQTV.

Thực tiễn tổ chức, hoạt động của lực lượng DQTV, nhất là trong các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hà Nội những năm qua cũng cho thấy cần sớm có Luật DQTV. Chất lượng hoạt động của các đơn vị DQTV thành phố khá tốt, thường xuyên phối hợp với các lực lượng khác bảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, là lực lượng nòng cốt trong phòng, chống bão lụt, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, vận động quần chúng... Song, việc triển khai tổ chức thực hiện ở một số doanh nghiệp còn nhiều vướng mắc, hiệu quả chưa cao, đặc biệt là doanh nghiệp ngoài Nhà nước. Kinh phí bảo đảm cho hoạt động còn phụ thuộc vào hiệu quả sản xuất kinh doanh và sự quan tâm của lãnh đạo doanh nghiệp. Số doanh nghiệp đã tổ chức tự vệ so với tổng số các loại hình doanh nghiệp còn hạn chế, hoạt động còn mang tính hình thức. Có nơi có tổ chức Đảng, nhưng chưa tổ chức được lực lượng tự vệ...

Để giải quyết những khó khăn vướng mắc trên, Dự thảo Luật DQTV quy định tại Điều 19 xác định các điều kiện để tổ chức lực lượng tự vệ, trách nhiệm của các doanh nghiệp đối với nhiệm vụ này là phù hợp với thực tiễn và có tính khả thi, vừa bảo đảm vai trò lãnh đạo trực tiếp của Đảng đối với lực lượng tự vệ ở cơ sở, đồng thời tạo sự bình đẳng về trách nhiệm của các loại hình doanh nghiệp đối với công tác quân sự địa phương theo quy định của pháp luật. Đây chính là cơ sở pháp lý thuận lợi để chúng ta tổ chức, xây dựng lực lượng DQTV ngày càng hiệu quả hơn. Về chế độ chính sách đối với DQTV nêu trong dự thảo luật là hoàn toàn phù hợp, khắc phục được mâu thuẫn giữa các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, mặt khác đáp ứng được các vấn đề thực tiễn đặt ra, thể hiện tính công bằng của lực lượng DQTV so với các lực lượng khác có tính chất nhiệm vụ giống nhau, phù hợp với thực tiễn và có tính khả thi. Về nguồn kinh phí bảo đảm cho DQTV, theo tôi việc xây dựng quỹ quốc phòng là rất cần thiết, kế thừa truyền thống từ các cuộc kháng chiến trước đây, phù hợp với phương châm “Dân biết, dân cử, dân chăm lo”.