Sống động một trang sử vàng dân tộc

Một góc triển lãm trưng bày bom ba càng, súng tiểu liên, vật cản

LTS: Những ngày này, khi cả nước hướng về kỷ niệm 60 năm ngày Toàn quốc kháng chiến (19-12-1946/19-12-2006) tại Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam đang diễn ra một hoạt động đặc biệt thu hút sự quan tâm của đông đảo quần chúng nhân dân: Triển lãm “Âm vang lời thề quyết tử”. Những hiện vật quý hiếm được các cán bộ bảo tàng mới sưu tầm và đưa ra trưng bày lần đầu giúp người xem một lần nữa bồi hồi sống lại cùng ký ức anh hùng của 60 ngày đêm không quên ấy… Những hiện vật, hình ảnh trưng bày trong triển lãm đã được chọn lọc kỹ làm bật chủ đề tư tưởng và tinh thần của những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến: Thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ của quân và dân cả nước. Tấm ảnh trận địa pháo đài Láng, trung đội pháo binh đầu tiên của đại đội pháo binh Thủ đô đã bắn viên đạn đầu tiên vào lúc 20 giờ ngày 19-12-1946 được làm nổi cùng hàng loạt tấm ảnh ghi lại cảnh nhân dân Thủ đô mang đồ đạc, bàn ghế, giường tủ của gia đình, ngả cây cối, cột điện, ô tô, toa xe lửa, toa xe điện dựng chiến lũy ngay giữa đường phố chặn bước quân thù. Chính chiến thuật này cản đường, chặn giặc cùng phương châm “Trong đánh, ngoài vây, trùng độc chiến” đã làm kẻ địch thất điên, bát đảo ngay giữa Hà Nội. Các tấm ảnh, tư liệu được trưng bày đã tái hiện một phần khí thế kiên quyết tiến công địch với những dãy phố được đục thông nhau thành những chiến lũy, thành pháo đài và mỗi người dân là một chiến sĩ tiến công địch. Chính tinh thần dũng cảm ấy đã giam chân địch trong 60 ngày đêm, đánh 200 trận, tiêu diệt gần 2.000 tên địch, 22 xe tăng… và quan trọng hơn là vượt thời gian theo yêu cầu để cả nước chuyển vào trạng thái thời chiến, bảo vệ các cơ quan đầu não của Đảng, Chính phủ, quân đội và nhân dân Thủ đô di chuyển về căn cứ, tản cư về vùng an toàn…

Quyết tâm thư của một cảm tử quân được viết bằng máu

Chiếm một diện tích không nhỏ là các hiện vật mà các chiến sĩ cảm tử của Trung đoàn Thủ Đô dùng tiêu diệt địch trong 60 ngày đêm Toàn quốc kháng chiến: Tượng chiến sĩ Thủ đô ôm bom “ba càng” dũng mãnh xông lên tiêu diệt xe tăng địch, những khẩu tiểu liên “Mas” bộ đội ta sử dụng tiêu hao sinh lực địch, băng đeo tay có dòng chữ viết tắt Trung đoàn Thủ Đô, huy hiệu “Biệt động đội Liên khu 3”, cờ, huy hiệu “Quyết tử quân” mà các chiến sĩ Quyết tử quân đã gắn lên ngực trong lễ tuyên thệ trước bàn thờ Tổ quốc có treo ảnh Bác Hồ tại rạp Tố Như. Chính tại nơi này, đồng chí Đỗ Đức Liêm (Vũ Lăng) thay mặt các chiến sĩ quyết tử đã tuyên bố: “Chúng ta thề sống chết với Thủ đô… Giặc Pháp muốn chiếm Hà Nội… Nhưng chúng ta còn thì Thủ Đô không bao giờ mất…”. Mỗi hiện vật gắn liền với chiến công của mỗi cá nhân, tập thể. Người xem xúc động khi đọc danh sách đội liên lạc đặc biệt do Nguyễn Ngọc Nại chỉ huy đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng để bảo vệ Trung đoàn Thủ Đô rút lui an toàn khỏi Hà Nội; lá cờ lưu niệm của Ban chỉ huy Liên khu 1 Hà Nội tặng đội quyết tử sau chiến công tập kích vào sân bay Gia Lâm, đốt cháy 6 máy bay của địch; chiếc thẻ đoàn viên của đồng chí Trịnh Đình Báu, Liên khu đoàn trưởng thanh niên khu 1 Hà Nội; tấm chứng minh thư đã ố vàng của đồng chí Phạm Văn Trừng là ủy viên chính trị tiểu đoàn 3, Liên khu 1. Tấm chứng minh thư này được cấp ngày 27-1-1947 do chỉ huy trung đoàn ký, đóng dấu và được chính đồng chí gửi tặng Trung đoàn Thủ Đô năm 1958. Cũng liên quan đến những hiện vật quý của đồng chí Phạm Văn Trừng trong triển lãm còn có bản “Mệnh lệnh tác chiến” của Ủy ban bảo vệ thành phố Hà Nội do đồng chí chấp bút được đồng chí Đỗ Đức Liêm ký hồi 20 giờ 20 phút ngày 19-12-1946 về “Nhiệm vụ chiến đấu của tiểu khu Đông Kinh Nghĩa Thục” sau 20 phút bùng nổ tiếng súng Toàn quốc kháng chiến.

Theo sát tình hình chiến sự, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thường vụ Trung ương Đảng, Bộ Tổng chỉ huy luôn theo dõi chặt chẽ tin tức từ các mặt trận tại Thủ đô, cả nước. Người đặc biệt quan tâm đến các chiến sĩ quyết tử Thủ Đô chiến đấu trong vòng vây của địch. Tại triển lãm, người xem được đọc lại lá thư Bác Hồ gửi các chiến sĩ Trung đoàn Thủ Đô Tết Đinh Hợi-ngày Tết đầu tiên trong cuộc kháng chiến toàn quốc: “... Các em là đội quyết tử. Các em quyết tử để Tổ quốc quyết sinh. Các em là đại biểu cái tinh thần tự tôn tự lập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã kinh qua Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám truyền lại cho các em. Nay các em gan góc tiếp tục cái tinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời về sau...”.

Các em hăng hái tiến lên, lòng Già Hồ, lòng Chính phủ và lòng cả toàn thể đồng bào luôn luôn ở bên cạnh các em”.

Nối tiếp truyền thống “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” trong hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, triển lãm cũng đã dành một phần quan trọng để giới thiệu các hình ảnh, hiện vật của quân và dân ta trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954); kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954-1975) và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN (1975 đến nay). Đó là sự tiếp nối truyền thống anh dũng của dân tộc Việt Nam mà những cán bộ bảo tàng Lịch sử quân sự muốn giới thiệu với khán giả trong dịp kỷ niệm 60 năm ngày Toàn quốc kháng chiến: Nhìn lại quá khứ để vững bước tiến vào thời kỳ phát triển mới…

ĐỨC NGHĨA-ĐOÀN THỊ LỢI