Khi yếu tố con người và khí tài “hòa quyện”

Tiếng kẻng báo động chuyển cấp xé toạc không gian yên tĩnh của buổi sáng cuối đông. Trận địa pháo 57mm của Đại đội 73 (Trung đoàn 280, Sư đoàn 361) sục sôi khí thế. Từ nhiều hướng, những bước chân rầm rập của các pháo thủ lao nhanh về vị trí chiến đấu. Tuy nhiên, điểm khác biệt mang tính đột phá so với trước đây không chỉ nằm ở sự nhanh nhẹn của con người mà là sự hiện diện của “bộ não ảo” đắc lực-hệ thống tự động hóa chỉ huy, điều hành tác chiến VQ2. Thay vì chỉ chờ đợi thông tin chắp nối từ các vọng quan sát mắt, tiêu đồ hay qua điện thoại hữu tuyến như trước, người chỉ huy đơn vị chỉ cần tập trung vào màn hình hiển thị bức tranh tình huống trên không theo thời gian thực. Dữ liệu mục tiêu được hệ thống VQ2 xử lý, lọc nhiễu và tự động tính toán phương án tối ưu rồi truyền thẳng xuống trận địa.

 Thực hành dây chuyền lắp ráp đạn tên lửa S-125M của kíp chiến đấu Tiểu đoàn 115, Trung đoàn 274, Sư đoàn 377. Ảnh: HỮU LỆ

Thực hành bắn đạn thật tại diễn tập chiến thuật vòng tổng hợp phân đội phòng không, tháng 11-2025. Ảnh: ĐỨC LƯU

“Hướng 32! Mục tiêu tốp UAV bay thấp! Bắn!”. Khẩu lệnh của người chỉ huy vang lên đanh gọn. Đáp lại mệnh lệnh ấy là những thao tác chuẩn xác của các pháo thủ. Tiếng động “rốp, rốp” giòn giã trong không khí khẩn trương đến nghẹt thở. Khẩu đội trưởng chỉ huy khẩu đội hiệp đồng nhịp nhàng, chính xác. Nhờ có phần tử bắn được hệ thống VQ2 cung cấp gần như tức thời, các pháo thủ số 1, số 2 rút ngắn thời gian sục sạo mục tiêu, thoăn thoắt tay quay, đưa nòng pháo vươn cao, khóa chặt mục tiêu giả định trên màn hình ra-đa. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa bản lĩnh của người lính, sự hỗ trợ từ hệ thống VQ2, cùng với hệ thống pháo 57mm, máy chỉ huy K-5903 và ra-đa hỏa lực K-860 được cải tiến đồng bộ, biến trận địa truyền thống thành một “lưới lửa” thông minh, sẵn sàng vây bắt và tiêu diệt những mục tiêu hiện đại.

Huấn luyện chiến đấu là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, vì vậy Trung đoàn 280 hết sức chú trọng, hằng tháng đều có đánh giá cụ thể và đưa ra các nội dung, biện pháp để nâng cao chất lượng, sát với điều kiện và tình hình thực tiễn. Đại úy Đoàn Công Hùng, Đại đội trưởng Đại đội 73 cho biết: "Đơn vị tổ chức huấn luyện từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp. Khi bộ đội sử dụng thành thạo vũ khí, trang bị trong biên chế, nắm chắc chức trách, nhiệm vụ thì mới tiến hành hợp luyện theo đội hình khẩu đội, trung đội. Tăng cường huấn luyện chiến thuật vòng tổng hợp, cơ động nhanh, hiệp đồng nhuần nhuyễn, bắt-bắn các loại mục tiêu, nhất là UAV, trong điều kiện ban đêm, thời tiết xấu. Các phương án tác chiến phòng không đặt ra yêu cầu rất cao, vì thế các pháo thủ còn cần “giỏi số mình, hiểu và làm tốt các số khác” để có thể hỗ trợ, thay thế nhau khi cần thiết". 

Làm chủ vũ khí hiện đại

Được trang bị dòng máy bay tiêm kích đa năng hiện đại Su-30MK2, những năm qua, Trung đoàn 927 (Sư đoàn 371) không ngừng đổi mới tư duy, đột phá vào các khâu yếu, việc khó trong huấn luyện. Từ những chuyến bay đơn lẻ đến các bài bay biên đội phức tạp, bay đêm, bay biển, các phi công của đơn vị đang từng ngày biến khí tài hiện đại thành “móng vuốt” sắc bén bảo vệ vững chắc vùng trời được giao.

Triển khai khí tài tại diễn tập chiến thuật vòng tổng hợp phân đội phòng không, tháng 11-2025. Ảnh: ĐỨC LƯU 

Với đặc thù là dòng máy bay chiến đấu thế hệ 4+, Su-30MK2 đòi hỏi phi công không chỉ có sức khỏe tốt mà còn phải có tư duy kỹ thuật, chiến thuật sắc sảo để thao tác trên hàng trăm thiết bị hiển thị trong buồng lái. Dẫn chúng tôi đi tham quan hệ thống mô phỏng kíp chỉ huy bay và phi công Su-30MK2, Thượng tá Chu Quốc Khánh, Phó trung đoàn trưởng Quân huấn Trung đoàn 927 cho biết, đây là tổ hợp duy nhất trên thế giới hiện nay đáp ứng huấn luyện đồng thời trong cùng một kịch bản huấn luyện: Lực lượng trên không (phi công) và lực lượng bảo đảm mặt đất (chỉ huy bay, dẫn đường). Trước khi được phép ngồi lên buồng lái thật, phi công đều phải trải qua hàng trăm giờ “bay” trong buồng tập. Tại đây, phi công được rèn luyện các thao tác, vận hành thiết bị điều khiển, hiệp đồng đối không, hiệp đồng bay trong các bài bay biên đội và bay ứng dụng chiến đấu, cách xử lý các tình huống trong mọi điều kiện thời tiết. Chỉ khi thao tác thành kỹ năng, kỹ xảo thì mới được phép thực hành trên máy bay thật.

Đại tá Nguyễn Quang Hải, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 927 chia sẻ: Đơn vị chú trọng huấn luyện phi công khai thác sâu các tính năng tác chiến của máy bay, từ không chiến đối kháng, đánh chặn mục tiêu bay thấp đến tấn công mục tiêu mặt đất, mặt nước. Đồng thời, đưa các tình huống huấn luyện sát thực tế chiến đấu như tác chiến trong môi trường bị gây nhiễu điện tử mạnh, đối phó với mục tiêu bay thấp, tốc độ nhỏ hoặc UAV vào chương trình huấn luyện thường xuyên. Các kịch bản được xây dựng linh hoạt, đa dạng, giúp phi công rèn luyện bản lĩnh, xử lý nhanh, linh hoạt và chính xác trong mọi tình huống bất ngờ, nâng cao trình độ kỹ thuật, chiến thuật, tư duy sáng tạo cho phi công. Đây là cơ sở quan trọng để đáp ứng yêu cầu tác chiến hiện đại trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao. Việc làm chủ hệ thống ngắm bắn điện tử, hệ thống tác chiến điện tử tích hợp trên máy bay giúp nâng cao hiệu suất chiến đấu, bảo đảm phát hiện địch từ xa, tiêu diệt địch ngay từ loạt đạn đầu.

Kết hợp nhuần nhuyễn giữa cũ và mới

Nhằm tăng cường sức mạnh chiến đấu của bộ đội tên lửa phòng không, Quân chủng PK-KQ được đầu tư mua sắm, trang bị một số loại tên lửa phòng không thế hệ mới. Trung đoàn 236 (Sư đoàn 361) là một trong những đơn vị được trang bị tổ hợp Spyder hiện đại và một số tên lửa cải tiến. Trung tá Tạ Quốc Toản, Phó trung đoàn trưởng, Tham mưu trưởng Trung đoàn 236, cho biết: Việc biên chế song song các thế hệ khí tài đặt ra cho Trung đoàn 236 thách thức không nhỏ. Làm thế nào để bộ đội vừa “giỏi cũ” lại “tinh mới”? Làm thế nào để hai loại khí tài này trở thành một hệ thống hỏa lực thống nhất? Đó là bài toán chiến thuật mà Trung đoàn đã tìm được lời giải.

 Kíp chiến đấu của Sư đoàn 361 thực hành bắn tên lửa tại Trường bắn TB1, tháng 10-2024. Ảnh: TOÀN LƯU 

Trước hết, Trung đoàn 236 xác định tên lửa cải tiến vẫn là “cú đấm” uy lực nhờ tầm bắn cao, đầu đạn lớn. Công tác huấn luyện loại tên lửa này tập trung vào chiều sâu chiến thuật, đặc biệt là kỹ năng “vạch nhiễu tìm thù”. Trong các kịch bản diễn tập, kíp chiến đấu liên tục bị đặt vào tình huống bị gây nhiễu điện tử nặng (nhiễu tích cực, nhiễu tiêu cực, nhiễu giả mục tiêu). Trắc thủ không chỉ dựa vào màn hình ra-đa mà phải thuần thục kỹ năng sử dụng kính ngắm quang học, kỹ năng thao tác tay để bám sát mục tiêu khi chế độ tự động bị vô hiệu hóa. Kỹ thuật, chiến thuật được rèn giũa kỹ lưỡng cho các kíp chiến đấu.

Trong khi đó, để làm chủ Spyder, Trung đoàn xác định huấn luyện từng bước làm chủ vũ khí, khí tài mới, hiện đại thông qua các chương trình đã được đào tạo của các chuyên gia, từng bước nghiên cứu thao tác vận dụng vào điều kiện thực tế trong quá trình huấn luyện. Các kíp chiến đấu được tuyển chọn kỹ lưỡng, ưu tiên những sĩ quan trẻ, giỏi ngoại ngữ và tin học. Trong quy trình huấn luyện, kíp chiến đấu phải đối mặt với hàng trăm kịch bản tấn công, từ máy bay tàng hình, tên lửa hành trình bay bám địa hình đến các tốp UAV bầy đàn. Đồng thời, tập trung luyện tập triển khai và thu hồi khí tài trong thời gian tính bằng phút, thậm chí bằng giây. Việc làm chủ các thuật toán xử lý nhiễu, khai thác tính năng dẫn đường quán tính và liên kết dữ liệu giúp Spyder trở thành “lưới lửa” tầm thấp và tầm trung cực kỳ nguy hiểm, bọc lót hoàn hảo cho các tổ hợp khác trong cùng lưới phòng không...

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, các đơn vị trong Quân chủng PK-KQ luôn chú trọng huấn luyện cho bộ đội sử dụng thành thạo các loại vũ khí, trang bị hiện có, hiểu biết về vũ khí, khí tài, phương tiện của địch để có phương án tác chiến phù hợp. Tham gia, tổ chức diễn tập hiệp đồng quân, binh chủng, diễn tập khu vực phòng thủ, huấn luyện đêm, huấn luyện ngụy trang, nghi binh, phòng tránh đánh trả, xử lý các tình huống phức tạp trên biển, đảo và biên giới đất liền, khu vực trọng điểm, huấn luyện cơ động chuyển hóa thế trận... luôn được chú trọng, đáp ứng tốt yêu cầu nhiệm vụ chiến đấu trong điều kiện mới.