QĐND - Với âm mưu tiêu diệt chính quyền cách mạng non trẻ, khôi phục toàn bộ thuộc địa Việt Nam và Đông Dương, sau khi đánh chiếm Nam Bộ, thực dân Pháp lần lượt đổ bộ vào Đà Nẵng, đánh chiếm Hải Phòng, Lạng Sơn và chuẩn bị ráo riết đánh chiếm thủ đô Hà Nội... Để đập tan mưu đồ đen tối của địch, Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định chuẩn bị mọi mặt, tiến hành kháng chiến toàn dân, toàn diện và trường kỳ, đánh bại kế hoạch “đánh nhanh, thắng nhanh” của địch.

Ngay sau lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến (19-12-1946) của Hồ Chủ tịch, dưới sự lãnh đạo của tổ chức Đảng các cấp, nhân dân và các lực lượng vũ trang địa phương đã bất ngờ tiến công, giáng cho quân Pháp những đòn bất ngờ; tiêu biểu là 60 ngày đêm chiến đấu can trường của quân và dân Hà Nội (19-12-1946/18-2-1947). Thành công đó khẳng định sự trưởng thành của các lực lượng vũ trang cách mạng; đánh dấu bước phát triển đầu tiên của nghệ thuật giành và giữ quyền chủ động kháng chiến.

Quân và dân Thủ đô Hà Nội dựng chiến lũy trên đường phố Hà Nội ngăn chặn quân Pháp. Ảnh tư liệu.

Với tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, ta đã chủ động xây dựng quyết tâm, kế hoạch tác chiến, lựa chọn khu vực tác chiến chủ yếu trong nội thành Hà Nội, kiên quyết phát động kháng chiến đúng thời cơ nhằm giáng đòn bất ngờ, tạo thế có lợi, buộc địch phải lúng túng đối phó. Các đơn vị tổ chức thành 2 bộ phận chủ yếu: Bộ phận tác chiến ngăn chặn, tiến công bất ngờ ngay từ đầu làm rối loạn thế trận của địch, kết hợp trụ bám, chốt giữ, kìm chân địch trong thành (Liên khu I - Trung đoàn Thủ đô) với lực lượng chốt chặt các cửa ô, tập kích, phục kích bên sườn, phía sau (Liên khu II, III - Trung đoàn Thăng Long) tạo thế bao vây liên hoàn nhiều tầng, nhiều lớp, làm cho địch trong ngoài đều bị đánh, không thể tập trung lực lượng. Phối hợp với Hà Nội, các địa phương: Bắc Ninh, Bắc Giang, Hải Dương, Hòn Gai, Vinh, Nam Định, Huế cũng nổ súng đánh địch; Nam Bộ đẩy mạnh các hoạt động kháng chiến phối hợp với miền Bắc, ở đâu quân Pháp cũng vấp phải sức chiến đấu dai dẳng, quyết liệt của quân, dân ta làm cho chúng lúng túng đối phó. Ngoài ra, ta còn huy động lực lượng lớn quần chúng nhân dân tham gia xây dựng công sự vật cản, chướng ngại vật trên các tuyến phố ngăn chặn xe tăng, xe cơ giới; vận chuyển lương thực, đạn dược… phục vụ chiến đấu. Các ngôi nhà trong khu phố cổ ở Hà Nội được đục thông nhau, liên hoàn dọc các phố làm cơ sở để bộ đội Liên khu 1 chủ động sử dụng lối đánh áp sát, “xuất quỷ nhập thần” rất hiệu quả, gây thiệt hại lớn cho quân Pháp. 

Tính từ đêm 19-12-1946 đến ngày 29-12-1946, ta đã tiến hành đánh 47 trận đánh ác liệt ở các khu phố nội thành Hà Nội. Địch tập trung quân, xe tăng, pháo binh mạnh mở liên tiếp các cuộc tiến công vào Hàng Da, chợ Hôm, Hàng Bông, Đại Cồ Việt, Ô Câu Dền, khu nam Đông Kinh nghĩa thục... hòng tiêu diệt lực lượng ta, nhưng đều bị đánh bật trở lại. Bị thất bại nặng, địch điều chỉnh kế hoạch mở liên tiếp 6 đợt tiến công ra ngoại thành (từ ngày 30-12 đến ngày 6-1-1947) đánh chiếm các cửa ô từ Lò Lợn đến Ô Câu Dền, ngã tư Kim Liên, Kim Mã, Ngọc Hà, Thụy Khuê, Yên Phụ, vấp phải sức chiến đấu kiên cường của lực lượng ta ở Liên khu II, III…) buộc chúng không thể đạt được mục đích đề ra.

Phối hợp với Hà Nội, các địa phương lân cận chủ động đánh ngăn chặn, phục kích, tập kích vào kho tàng, đánh phá giao thông trên đường số 5… không cho chúng tăng viện về Hà Nội. Với cách đánh cùng một lúc, đúng thời cơ và đã tổ chức đánh địch gần như cùng một thời điểm, trên nhiều địa bàn, ta đã ghìm chân, thu hút lực lượng địch và tiêu hao chúng... Bị giam chân chặt, từ cuối tháng 12-1946, địch tập trung thông đường số 5, đưa viện binh từ Hải Phòng lên, từ ngày 15-1-1947, địch tiếp tục mở những cuộc tiến công mới trên đường vòng cung Vĩnh Tuy, Ngã tư Trung Hiền, Ngã tư Vọng, Ô Cầu Giấy…, kiểm soát được vòng cung bao quanh thành phố. Trước tương quan lực lượng bất lợi cho ta, các lực lượng vũ trang của ta vừa điều chỉnh thế trận vừa chiến đấu bẻ gãy nhiều đợt tấn công của địch vào Liên khu I, diệt hàng trăm tên, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Đêm 17-2-1947, bộ đội ta bí mật vượt qua vòng vây của địch vượt sông Hồng, rút lui để bảo toàn được lực lượng tiếp tục chiến đấu.

Toàn quốc kháng chiến năm 1946 nằm trong tổng thể chiến lược của cuộc kháng chiến toàn quốc, toàn dân, toàn diện và trường kỳ kháng chiến của Đảng. Trong đó, chiến công 60 ngày đêm chiến đấu ngoan cường của quân và dân Hà Nội là một đòn đánh chiến lược quan trọng, làm cho quân Pháp đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Trong chiến dịch này, ta đã bất ngờ tiến công lúc địch ngông cuồng và sơ hở; sử dụng lực lượng tổng hợp đánh cả bên ngoài và bên trong vào nội thành, hãm địch vào thế nguy khốn, làm cho chúng lúng túng, không kịp trở tay.

Chủ trương Toàn quốc kháng chiến năm 1946 của Đảng là hoàn toàn đúng đắn, sáng suốt, là một trong những nét đặc sắc trong nghệ thuật chỉ đạo của Đảng, nghệ thuật quân sự Việt Nam nói chung và nghệ thuật giành và giữ quyền chủ động kháng chiến, giành thắng lợi từng bước trong chiến tranh cách mạng nói riêng.

TRẦN VĂN TOẢN