QĐND - Xây dựng các khu kinh tế-quốc phòng (KT-QP) ở những vùng chiến lược nơi biên giới, hải đảo là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta. Thực tế nhiều năm qua tại đây đã khẳng định hiệu quả to lớn cả về mặt kinh tế-xã hội và quốc phòng-an ninh.  Tuy nhiên, vẫn còn không ít khó khăn, bất cập cần được tháo gỡ.

Thành quả khích lệ

Từ mô hình Binh đoàn 15 ở Tây Nguyên, năm 1998 Bộ Quốc phòng triển khai đầu tư xây dựng Khu KT-QP Bắc Hải Sơn (Quân khu 3) và một số Khu KT-QP trên các địa bàn biên giới. Đến nay, cả nước ta có 22 Khu KT-QP từ phía Bắc đến Tây Nguyên và Nam Bộ. Các đơn vị KT-QP đã phối hợp hiệu quả với địa phư­ơng xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng nông thôn đồng bộ trên các vùng triển khai dự án (với 902km đường giao thông, 75 cầu, 322 công trình cấp nước sinh hoạt, bệnh xá...); hình thành hàng trăm điểm dân c­ư mới trên vành đai biên giới.

Khám, chữa bệnh cho đồng bào dân tộc thiểu số tại Bệnh xá Lâm trường 42 (Đoàn KT-QP 327, Quân khu 3), xã Bắc Sơn, Móng Cái, Quảng Ninh. Ảnh: Mạnh Hưng

Mục tiêu tổ chức đỡ đầu, đón nhận 100.000 hộ dân theo Quyết định số 135/QĐ-TTg ngày 31-7-1998 của Thủ tướng Chính phủ đến nay đã được các đơn vị cơ bản hoàn thành. Các Đoàn KT-QP cũng đã tạo việc làm cho hơn 62.000 hộ dân; giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo 4-6%/năm so với tổng số hộ vùng dự án; chăm sóc, trồng hơn 3.230ha cà phê; khai hoang trồng được tập trung hơn 28,2 nghìn héc-ta cao su; khoanh nuôi, bảo vệ 36 nghìn héc-ta rừng; tham gia hiệu quả vào xây dựng cơ sở chính trị; củng cố lực l­ượng dân quân, tự vệ tại chỗ trên các địa bàn biên giới; giúp nhân dân tạo dựng nền kinh tế hàng hóa, đư­ợc Đảng, Nhà n­ước, chính quyền, nhân dân địa ph­ương đánh giá cao.

Lên thăm Khu KT-QP Khe Sanh (thuộc Đoàn KT-QP 337, Quân khu 4) trên địa bàn huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước cảnh sắc đổi thay nhanh chóng ở nơi này. Khe Sanh từng là vùng đất bị tàn phá nặng trong chiến tranh, giờ đã có đường giao thông đi lại thuận lợi trong vùng dự án (nhất là đường giao thông Hướng Phùng-Hướng Sơn dài 10,8km); có hệ thống điện lưới, điện thoại và đập thủy lợi…

Đại tá Phạm Văn Trung, Trưởng ban Kinh tế Đoàn KT-QP 337 hồ hởi cho biết: Lúc anh em lên xây dựng Khu KT-QP; điện, đường, trường trạm chưa có; bà con Vân Kiều, Pa Kô, Khơ Mú… các xã: Hướng Việt, Hướng Linh, Hướng Lập, Hướng Phùng, Hướng Sơn vẫn phải chống đói bằng củ mài, củ chuối. Giờ 5 xã biên giới vùng dự án đã trở thành “điểm sáng” trong khu vực. Tỷ lệ hộ đói, nghèo từ 78% (năm 2000) giảm xuống còn 38%. 

Nhiều băn khoăn trăn trở

Các khu KT-QP như Ea Súp (Đắc Lắc), Nam Giang (Quảng Nam), Bình Liêu (Quảng Ninh)… do Binh đoàn 16, Đoàn 207 (Quân khu 5), Đoàn 327 (Quân khu 3) tổ chức… đã khẳng định chủ trương đúng đắn, sáng suốt của Đảng, Nhà nước ta khi giao cho các đơn vị quân đội đảm trách. Theo đánh giá của cơ quan chức năng và nhân dân, chính quyền địa phương các địa bàn, các khu KT-QP trên các địa bàn biên giới đất liền đã trở thành một nhân tố không thể thiếu trong công cuộc “xóa đói giảm nghèo”, phát triển kinh tế xã hội của đất nước; tạo thế và lực mới cho quốc phòng-an ninh nhất là khu vực trọng điểm, xa xôi, biên giới. Theo Đại tá Trần Văn An, Đoàn trưởng Đoàn KT-QP 207 (Quân khu 5), bên cạnh thành công mà các đoàn KT-QP đạt được thời gian qua vẫn còn không ít trở ngại mà các đoàn phải đối mặt. Đó là tình trạng thiếu vốn trong xây dựng dẫn tới những ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả triển khai khu KT-QP trong vùng dự án. Cũng với quan điểm trên,  Đại tá Đàm Huy Đắc, Chính ủy Đoàn KT-QP 327 (Quân khu 3) băn khoăn chia sẻ: "Đoàn đã làm xong một số nhà tái định cư nhưng nhân dân vẫn không đến ở do không có bếp, nhà vệ sinh".

Một thách thức nữa mà các đơn vị KT-QP phải đối mặt là việc thiếu đất sản xuất, thiếu trường học và các các vướng mắc nảy sinh chưa được giải quyết kịp khi người dân đến ở, nhất là quá trình thực hiện các thủ tục, giao đất sản xuất, giao rừng cho dân từ nơi khác chuyển đến khiến tỷ lệ hộ dân ổn định được cuộc sống lâu dài sau khi được sắp xếp chưa cao, thậm chí có nhiều nơi còn thấp. Một bất cập nữa là nhiều đơn vị chưa phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương khảo sát về thổ nhưỡng, khí hậu, nguồn nư­ớc khu vực đưa dân ra sinh sống; chưa tính toán kỹ các vấn đề liên quan đến dân trí, tập quán sinh hoạt của đồng bào; tổ chức bố trí xen gộp nhiều dân tộc khác phong tục, tập quán vào cùng một điểm dân cư sinh sống nên đã dẫn tới tình trạng bỏ nơi ở mới quay về nơi ở cũ (hoặc đi nơi khác) như trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, Đắc Lắc trước đây.

Tạo ổn định cho người dân sinh sống

Thiếu tướng Trần Trung Tín, Cục trưởng Cục Kinh tế - Bộ Quốc phòng cho biết:

- Xây dựng các Khu KT-QP là chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước. Song, việc bảo đảm ổn định cho người dân để họ sống lâu dài tại các vùng dự án khu vực biên giới mới là mục tiêu cốt lõi của các Khu KT-QP. Theo Quyết định số 1391/QĐ-TTg ngày 9-8-2010 của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng và phát triển các khu KT-QP đến năm 2020, định hướng đến năm 2025, cả nước sẽ có 32 khu KT-QP; trong đó có 5 khu trên biển, đảo xa bờ, gần bờ. Vì vậy, Cục đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị, địa phương rà soát lại các địa bàn quy hoạch, bảo đảm hiệu quả, ít tốn kém khi xây dựng dự án, tổ chức đưa dân đến sinh sống và phát triển kinh tế-xã hội thuận lợi.

Việc bảo đảm vốn cho các vùng dự án cũng được Cục Kinh tế (Bộ Quốc phòng) phối hợp với Bộ Kế hoạch - Đầu tư, Bộ Tài chính bảo đảm kịp thời. Năm 2011 vốn được đầu tư cho khu KT-QP là 200 tỷ đồng; tăng 50 tỷ đồng so với năm 2010. Dẫu nhu cầu vốn để thực hiện mục tiêu đề ra tại Quyết định số 1391 còn hạn chế nhưng Cục Kinh tế đã báo cáo Bộ Quốc phòng đề nghị Chính phủ cho phép việc bảo đảm vốn đầu tư cho khu KT-QP được ghi thành chương trình riêng, giúp cho các đơn vị KT-QP có điều kiện hoạt động.

Thực tế hiện nay chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức của cơ quan quản lý kinh tế tại các đơn vị cũng chư­a thống nhất; có đoàn KT-QP trực thuộc quân khu; có đoàn trực thuộc bộ CHQS tỉnh; có đoàn trực thuộc công ty. Nhận thức về chức năng, nhiệm vụ của các đoàn và phân cấp quản lý cũng chưa thống nhất; có khu KT-QP do đoàn KT-QP quản lý, có khu lại do công ty quản lý; quy mô, tổ chức của các đoàn nhiều nơi vẫn chưa phù hợp. Do đó, để nâng cao năng lực của các đoàn KT-QP cần phải rà soát, nghiên cứu để xây dựng một mô hình KT-QP mới phù hợp hơn, đủ khả năng thực hiện nhiệm vụ.  

Các đơn vị KT-QP cũng cần tập huấn cho cán bộ, chiến sĩ về kinh nghiệm, phương pháp hướng dẫn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho nhân dân như kiến thức khoa học kỹ thuật nông-lâm-nghiệp, chăn nuôi, quản lý kinh tế,­ xây dựng, tổ chức sản xuất, kinh doanh… bảo đảm phát triển kinh tế-xã hội bền vững trên các địa bàn.

Hoàng Gia Minh