Bài học từ đại dịch Covid-19 

Năm 2020, đại dịch Covid-19 phơi bày một thực tế-những chuỗi cung ứng tưởng như ổn định có thể nhanh chóng đứt gãy. Vận chuyển đình trệ, sản xuất gián đoạn, nhiều quốc gia hạn chế xuất khẩu nguyên vật liệu và thiết bị thiết yếu. Những sản phẩm phục vụ phòng, chống dịch bỗng trở thành mặt hàng khan hiếm.

Tại Việt Nam, nguồn nguyên liệu sản xuất khẩu trang y tế khi đó phụ thuộc lớn vào nhập khẩu. Khi nguồn cung bên ngoài gián đoạn, sản xuất trong nước gặp khó khăn, giá thành tăng cao. Thực tế ấy cho thấy một mắt xích ở đầu chuỗi có thể quyết định khả năng duy trì cả một ngành sản xuất.

Trong bối cảnh đó, Nhà máy Z176 đã nghiên cứu, sản xuất thành công khẩu trang y tế 4 lớp từ vải không dệt do chính Nhà máy nghiên cứu, sản xuất. Câu chuyện Nhà máy Z176 cho thấy giá trị của tự chủ nằm ở khả năng chủ động tạo ra sản phẩm khi nguồn cung bên ngoài không còn bảo đảm.

Với CNQP, bài học từ đại dịch Covid-19 là lời nhắc rõ ràng rằng, một loại vật liệu đặc chủng, một linh kiện, một chi tiết cơ khí chính xác hay một công đoạn công nghệ đều có thể trở thành nút thắt của cả dây chuyền. Nếu những đầu vào quan trọng vẫn phải trông chờ vào nguồn cung bên ngoài, năng lực sản xuất cuối cùng khó có thể thực sự độc lập.

Công nhân điều khiển dây chuyền hiện đại tại Nhà máy Z129. Ảnh: CHIẾN THẮNG 

Nói cách khác, tự chủ phải được tính theo cả chuỗi. Làm chủ sản phẩm cuối cùng mà chưa làm chủ những mắt xích cốt lõi thì mới chỉ là tự chủ một phần. Khi có khả năng kiểm soát từ nguyên liệu, vật liệu, linh kiện, công nghệ đến sản xuất, bảo đảm kỹ thuật và thị trường, nền công nghiệp mới hình thành sức chống chịu, khả năng tự chủ dài hạn.

“Những năm gần đây, khi có xung đột, bao gồm cả xung đột phi truyền thống, dịch bệnh thì mới thấy tự chủ về trang thiết bị, vật tư kỹ thuật trong nước là hết sức cần thiết để luôn có đủ vũ khí, trang thiết bị khi đất nước cần”, Đại tá Nguyễn Gia Trọng, Chủ tịch Công ty TNHH Một thành viên 27 (Nhà máy Z127), nói.

Từ yêu cầu đó, Z127 tiên phong nghiên cứu, trở thành nhà máy sản xuất được thép hợp kim chất lượng cao. Với cơ chế mới theo Luật CNQP, an ninh và động viên công nghiệp, Nhà máy chủ động mời chuyên gia vật liệu từ các trường đại học trong nước để tìm giải pháp khôi phục dây chuyền sản xuất đồng, hợp kim chất lượng cao, phục vụ hệ sinh thái CNQP, hướng tới thị trường trong nước và xuất khẩu.

Vững bước tới tương lai

Theo Đại tá Nguyễn Gia Trọng, thực hiện Luật CNQP, an ninh và động viên công nghiệp, Z127 được đầu tư xây dựng mới với cơ sở vật chất, máy móc, dây chuyền hiện đại để sản xuất các loại hợp kim chất lượng cao từ nhôm, đồng, thép. “Với máy móc, thiết bị, đội ngũ hiện nay, Z127 sẽ sớm làm chủ được công nghệ, dây chuyền mới để khai thác, sản xuất sản phẩm”, Đại tá Nguyễn Gia Trọng nói.

Khi Z127 từng bước làm chủ nguồn nguyên vật liệu, các mắt xích phía sau cũng có thêm dư địa phát triển. Nhà máy Z115 đang đẩy mạnh đầu tư, nghiên cứu các dòng sản phẩm quốc phòng mới, nâng cao năng lực dây chuyền và phối hợp với các cơ quan nghiên cứu để phát triển sản phẩm đáp ứng yêu cầu hiện đại. Mục tiêu là rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến sản xuất, biến kết quả khoa học thành năng lực công nghiệp thực tế.

Tại Nhà máy Z125, bên cạnh phát triển các dòng sản phẩm truyền thống, Nhà máy tập trung nâng cao năng lực sản xuất hỏa lực lớn theo hướng đồng bộ, từng bước làm chủ các khâu quan trọng của quá trình sản xuất.

Trong 5 năm tới, Z115 đặt mục tiêu đầu tư các dây chuyền, thiết bị công nghệ mới; nghiên cứu, phát triển sản phẩm quốc phòng mới; đẩy mạnh sản xuất kinh tế và xuất khẩu, đồng thời đột phá về chuyển đổi số, quản trị tiên tiến, hướng tới nhà máy xanh, hiện đại, thông minh. 

Nhà máy Z183 cũng xác định mở rộng quy mô sản xuất, hiện đại hóa công nghệ, phát triển sản phẩm quốc phòng mới, sản phẩm kinh tế chiến lược và đưa xuất khẩu sản phẩm quốc phòng trở thành một trụ cột phát triển mới.

Nhìn từ những chuyển động ấy, tự chủ chuỗi giá trị không có nghĩa là phải tự làm mọi thứ. Điều quan trọng là xác định đúng những mắt xích có ý nghĩa chiến lược để đầu tư, làm chủ và kiểm soát; đồng thời liên kết với các thành phần của nền kinh tế để tận dụng nguồn lực, công nghệ và thị trường. Đó là cách biến CNQP từ một hệ thống sản xuất đơn lẻ thành một hệ sinh thái có sức chống chịu.

Khi tự chủ được nguyên vật liệu và các đầu vào quan trọng, làm chủ công nghệ, sản xuất được sản phẩm và từng bước mở rộng thị trường, tự chủ chiến lược đã vượt khỏi khái niệm “tự sản xuất”. Đó là năng lực làm chủ cả chuỗi giá trị-thước đo sức bền trước những cạnh tranh và biến động toàn cầu, nền tảng để CNQP không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn tạo ra sức mạnh công nghiệp cho tương lai.

(còn nữa)