Hết mình vì nhiệm vụ “chiến đấu thời bình”

Nhiệm vụ đặc biệt, hiểm nguy và yêu cầu cao

Sau chiến tranh, hàng trăm nghìn tấn bom mìn, vật nổ còn sót lại rải rác trên toàn quốc là trở ngại rất lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội, đe dọa tính mạng, tài sản của nhân dân. Trong khi đó, phương pháp rà phá, XLBM thủ công mất nhiều thời gian và nguy cơ mất an toàn cao. Thực tiễn đặt ra yêu cầu phải có lực lượng chuyên trách đủ năng lực nghiên cứu, làm chủ công nghệ, tham mưu chuyên ngành và trực tiếp xử lý những loại bom mìn, vật nổ phức tạp, nguy hiểm. Đó cũng chính là sứ mệnh của Trung tâm Công nghệ XLBM.

30 năm xây dựng và phát triển, từ một đơn vị cơ sở vật chất khó khăn, lực lượng chuyên môn mỏng, Trung tâm đã phát triển tương đối toàn diện, hiện quản lý 3 cụm với 10 cơ sở trên 3 miền; được trang bị hàng trăm phương tiện, khí tài phục vụ dò tìm bom mìn trong nhiều môi trường và hệ thống thiết bị xử lý đạn dược cấp 5 đồng bộ, hiện đại.

Cán bộ, nhân viên Trung tâm Công nghệ xử lý bom mìn thực hiện xì tháo đạn dược cấp 5. Ảnh: TRẦN NGỌC LÂM

Năm 2015, Trung tâm được biên chế Đội dò tìm, XLBM chống khủng bố chuyên trách, cùng 2 đội kiêm nhiệm trong đội hình chống khủng bố của Binh chủng Công binh và Bộ Quốc phòng. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi khả năng cơ động cao, xử trí nhanh, chính xác, nhất là trong những tình huống đột xuất. Với phương châm “Chủ động, thận trọng, quyết đoán, chiến thắng”, cán bộ, chiến sĩ Trung tâm đã tham gia bảo đảm an toàn cho nhiều sự kiện chính trị trọng đại của Đảng, Nhà nước, Quân đội và các sự kiện ngoại giao quốc tế lớn tổ chức tại Việt Nam.

Trong khi đó, xử lý đạn dược cấp 5 và bom mìn, vật nổ tồn lưu là cuộc chiến lâu dài, âm thầm nhưng đặc biệt hiểm nguy. Bởi đạn dược xuống cấp, bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh có thể phát nổ ở bất cứ khâu nào, nguy cơ mất an toàn hiện hữu hằng ngày, hằng giờ. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, đã có những thương vong, hy sinh. Là đơn vị đầu ngành, tuyến cuối của toàn quân trong lĩnh vực XLBM, đạn dược, 30 năm qua, Trung tâm xử lý an toàn hàng chục nghìn tấn bom mìn, đạn dược các loại; tiếp nhận, xử lý hàng nghìn tấn bom mìn thu hồi từ các dự án rà phá và hàng trăm tấn vũ khí quân dụng, công cụ hỗ trợ của Bộ Công an. Hàng trăm nghìn héc-ta đất đã được làm sạch, phục vụ các công trình quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế-xã hội.

Dấu chân người lính Trung tâm Công nghệ XLBM in đậm trên nhiều công trình, dự án lớn, như: Quốc lộ 1A, Đường Hồ Chí Minh, đường tuần tra biên giới, các dự án Sao Vàng-Đại Nguyệt, Lô B-Ô Môn; các dự án rà phá bom mìn, vật nổ khắp các dải đất biên cương phía Bắc, miền Trung, Tây Nam Bộ... Mỗi héc-ta đất sạch không chỉ mở thêm không gian phát triển mà còn góp phần đem lại bình yên cho nhân dân.

Công nghệ đi trước, an toàn là trên hết

Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, Trung tâm Công nghệ XLBM xác định nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và tham mưu chuyên ngành là giải pháp then chốt để nâng cao hiệu quả, rút ngắn thời gian, giảm nguy cơ mất an toàn. Trung tâm chủ động tham mưu xây dựng, ban hành nhiều văn bản pháp lý, quy trình kỹ thuật, định mức dự toán trong lĩnh vực rà phá bom mìn và xử lý đạn dược cấp 5; chủ trì điều tra, khảo sát, đánh giá tác động ô nhiễm bom mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh và phối hợp xây dựng bản đồ ô nhiễm bom mìn trên phạm vi toàn quốc. Tham gia xây dựng cơ chế, chính sách về khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh; chủ động tham mưu, phối hợp xây dựng, thành lập Trung tâm Khắc phục bom mìn Việt Nam (VBMAC); xây dựng và đề xuất Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chương trình hành động quốc gia khắc phục hậu quả bom mìn sau chiến tranh” (Chương trình 504).

Trong công tác đối ngoại quốc phòng, Trung tâm trực tiếp tham gia đàm phán, vận động được hàng chục triệu USD và nhiều trang bị, khí tài dò tìm, XLBM, vật nổ hiện đại từ các tổ chức quốc tế phục vụ công tác khắc phục hậu quả bom mìn...

Đặc biệt, Trung tâm luôn gắn nghiên cứu khoa học với yêu cầu thực tiễn. Từ chỗ chủ yếu xử lý theo kinh nghiệm, cán bộ, chiến sĩ từng bước nắm chắc cấu tạo, nguyên lý hoạt động và xây dựng quy trình xử lý đối với hầu hết loại bom mìn, vật nổ trong biên chế của ta và các loại do đối phương sử dụng trong chiến tranh. Hàng chục đề tài nghiên cứu khoa học, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật có giá trị thực tiễn cao được triển khai; trong đó có đề tài cấp Bộ Quốc phòng về nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thiết bị xì tháo đạn dược cơ động thuộc Chương trình KC.BM, đoạt giải nhất lĩnh vực cơ khí - tự động hóa tại Giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam (VIFOTEC) năm 2021.

Đối với bom mìn, vật nổ tự chế, đơn vị thường xuyên cập nhật thủ đoạn chế tạo, sử dụng, theo dõi tình hình để nghiên cứu cấu tạo, nguyên lý, xây dựng quy trình xử lý, biên soạn tài liệu và sản xuất mô hình mô phỏng phục vụ huấn luyện. Cách làm xuyên suốt của Trung tâm là lấy nhiệm vụ thực tế làm điểm xuất phát, lấy nghiên cứu và công nghệ làm công cụ, chuẩn hóa quy trình và tổ chức lực lượng làm nền tảng, lấy an toàn là yêu cầu cao nhất. Mỗi sáng kiến, quy trình hay thiết bị mới đều hướng tới mục tiêu xử lý hiệu quả, nhanh và an toàn hơn.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nhiệm vụ của những người lính XLBM vẫn chưa ngừng nghỉ. Mỗi nhiệm vụ hoàn thành là đóng góp vào bảo vệ sự sống; mỗi héc-ta đất sạch là mở thêm không gian phát triển; mỗi công nghệ được làm chủ là một bước giảm hiểm nguy. Đó chính là cách những người lính công binh tiếp tục thực hiện nhiệm vụ “chiến đấu thời bình” - âm thầm, quyết liệt và hết mình vì bình yên của nhân dân, vì sự phát triển của đất nước.