QĐND - Thị trấn Đạ Tẻh, huyện Đạ Tẻh (Lâm Đồng) những ngày tháng 12 này rực rỡ cờ hoa, khẩu hiệu chào mừng kỷ niệm 68 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam. Tiếp chúng tôi trong căn nhà cấp bốn đơn sơ tại thôn 8B, thị trấn Đạ Tẻh là một cụ ông đã 90 tuổi nhưng vẫn còn rất minh mẫn, da dẻ hồng hào, mắt sáng, giọng nói vang, bước đi nhanh nhẹn. Sau cái siết tay thật chặt, ông giới thiệu:

 - Tôi tên Tô Văn Cắm, người dân tộc Tày, sinh năm 1922 tại bản Um, xã Tam Kim, châu Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Mồ côi cha từ lúc 3 tuổi, lớn lên vì căm ghét bọn giặc Pháp và lũ quan châu áp bức người dân, 19 tuổi tôi đã trốn gia đình đi theo Việt Minh.

Ông Tô Văn Cắm trong nhà của mình tại thôn 8B, thị trấn Đạ Tẻh, huyện Đạ Tẻh, tỉnh Lâm Đồng. 

Thật bất ngờ vì trước mắt tôi chính là một trong 34 đội viên đã tham gia tuyên thệ dưới lá cờ đỏ sao vàng chiều ngày 22-12-1944, hồ sơ lưu trữ tại cơ quan quân sự huyện Đạ Tẻh cũng ghi rõ điều này. Qua trò chuyện với ông, tôi được biết: Sau khi Trung ương Đảng ra chỉ thị thành lập Mặt trận Việt Minh vào tháng 5-1941, phong trào cách mạng ở Cao Bằng phát triển rất mạnh. Cuối năm 1941, ông tham gia Việt Minh hoạt động với bí danh là Tô Tiến Lực. Tháng 2 - 1944, ông tham gia lớp huấn luyện Chính trị - Quân sự do Việt Minh tổ chức. Cuối năm ấy ông được chọn vào đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân.

Sau khi tham gia lễ tuyên thệ thành lập đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, ông Cắm cùng các chiến sĩ đánh đồn Phay Khắt và Nà Ngần, rồi tham gia đoàn quân Nam tiến, đóng quân ở Rạch Giá - Kiên Giang. Trong một trận chiến đấu, ông bị thương ở chân, phải ra miền Trung chữa trị, sau đó giải ngũ trở về quê. Năm 1947, thực dân Pháp nhảy dù xuống Bắc Kạn, ông xung phong tái ngũ, được bổ nhiệm chức vụ trung đội trưởng trung đội pháo binh. Sau năm 1954, ông giải ngũ về quê tham gia công tác địa phương, làm đội trưởng đội thuế rồi chủ nhiệm hợp tác xã. Năm 1992, ông chuyển vào sinh sống tại vùng kinh tế mới ở huyện Đạ Tẻh, Lâm Đồng cùng gia đình người con trai thứ 2. 

Hiện nay, dù tuổi đã cao nhưng sức khỏe ông vẫn tốt, nhớ về ngày lịch sử cách đây 68 năm, ông nói: “Tôi rất vinh dự là một trong 34 chiến sĩ đầu tiên của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, sống sót qua chiến đấu, vui, khỏe đến tận bây giờ”.

Bài và ảnh: VŨ ĐÌNH ĐÔNG