Dựng xây công trình, tạo thế giữ nước

Trải qua 70 năm kể từ ngày thành lập tổ chức tiền thân, Cục CTQP, Binh chủng Công binh tiếp tục góp phần xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân (QPTD). Trước yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, mỗi công trình phải được quy hoạch đúng, xây dựng vững chắc, đáp ứng yêu cầu tác chiến hiện đại.

Từ thành lũy cha ông đến thế trận quốc phòng toàn dân

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là lịch sử của ý chí độc lập, tự chủ, khát vọng hòa bình và tinh thần quật cường chống ngoại xâm. Trong hành trình ấy, cùng với nghệ thuật quân sự độc đáo và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, việc xây dựng công trình phòng thủ góp phần tạo nên thế và lực bảo vệ đất nước qua các thời kỳ cách mạng.

Từ thành Cổ Loa thời Âu Lạc với cấu trúc phòng thủ liên hoàn đến phòng tuyến Như Nguyệt thời Lý, bãi cọc Bạch Đằng thời Trần, cha ông ta đã sớm biết tổ chức không gian phòng thủ phù hợp với địa hình và cách đánh.

Thủ trưởng Binh chủng Công binh và Cục Công trình Quốc phòng kiểm tra, chỉ đạo xây dựng công trình nâng cấp, cải tạo bến vượt cầu phao Phong Châu (Phú Thọ) năm 2024. Ảnh: ĐỨC KHANG

Điều đặc sắc trong nghệ thuật quân sự Việt Nam là không tuyệt đối hóa vai trò của thành lũy. Công trình chỉ thực sự phát huy giá trị khi gắn với con người, phù hợp với phương án tác chiến và được đặt trong "thế trận lòng dân". Sự kết hợp giữa địa hình, công trình và sức mạnh của nhân dân đã góp phần tạo nên thế và lực bảo vệ đất nước.

Bước sang thời đại Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng, tư duy xây dựng CTQP được kế thừa và phát triển. Công trình không còn là những thành lũy đơn lẻ mà trở thành một bộ phận hữu cơ của thế trận chiến tranh nhân dân, gắn với yêu cầu xây dựng nền QPTD và thế trận QPTD trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, từ căn cứ địa Việt Bắc đến chiến trường Tây Bắc, hệ thống sở chỉ huy, công sự chiến đấu, kho tàng, đường cơ động, cầu phà được xây dựng bằng tư duy sáng tạo, ý chí kiên cường và sức lao động bền bỉ của quân và dân ta. Tại Điện Biên Phủ, các tuyến giao thông hào, chiến hào và công sự vây lấn tạo điều kiện để bộ đội từng bước áp sát, chia cắt và tiến công tập đoàn cứ điểm “bất khả xâm phạm”. Thành quả ấy khẳng định vai trò của công trình chiến đấu trong việc hiện thực hóa ý định tác chiến, góp phần làm nên chiến thắng lịch sử, chấn động địa cầu.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nghệ thuật xây dựng CTQP tiếp tục phát triển về quy mô và trình độ. Các địa đạo Củ Chi, Vịnh Mốc; sở chỉ huy, trận địa phòng không, kho tàng, đường Trường Sơn và đường ống xăng dầu chiến lược... là những bộ phận của thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp, liên hoàn.

Từ thực tiễn lịch sử có thể khẳng định, CTQP không chỉ là sản phẩm kỹ thuật phục vụ tác chiến mà còn là một bộ phận cấu thành tiềm lực quốc phòng. Nếu tiềm lực chính trị-tinh thần tạo nên ý chí bảo vệ Tổ quốc, tiềm lực kinh tế cung cấp nguồn lực vật chất, tiềm lực khoa học-công nghệ mở rộng khả năng đổi mới thì hệ thống CTQP góp phần vật chất hóa các tiềm lực ấy trên những địa bàn chiến lược. Tuy nhiên, công trình chỉ phát huy sức mạnh khi gắn với lực lượng, phương án sử dụng và thế trận chung của đất nước.

Mỗi sở chỉ huy, căn cứ hậu cần-kỹ thuật, công trình phòng thủ, hệ thống hầm ngầm, kho tàng hay mạng lưới giao thông quân sự đều có vai trò cụ thể trong bảo đảm chỉ huy, cơ động, chiến đấu và bảo đảm chiến đấu. Xây dựng CTQP vì vậy không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của một lực lượng mà còn là sự chuẩn bị tiềm lực và thế trận ngay trong thời bình, tạo cơ sở chuyển hóa thành sức mạnh bảo vệ Tổ quốc khi cần thiết.

Đáp ứng yêu cầu xây dựng CTQP phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, ngày 7-11-1956, theo Quyết định số 1283 của Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, Phòng Công trình (Cục Công binh)-tổ chức tiền thân của Cục CTQP, Binh chủng Công binh ngày nay-được thành lập. Sự ra đời của cơ quan chuyên trách đánh dấu bước phát triển trong công tác tham mưu, nghiên cứu và xây dựng công trình phục vụ nhiệm vụ quốc phòng lâu dài.

Bảy thập kỷ góp sức tạo dựng thế trận

Trải qua 70 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, trực tiếp là Đảng ủy, Bộ tư lệnh Binh chủng Công binh, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, kỹ sư, nhân viên của Cục CTQP đã vượt qua nhiều khó khăn, gian khổ, thử thách và hy sinh, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, trong đó có nhiều nhiệm vụ hoàn thành xuất sắc.

Từ những năm tháng chiến tranh ác liệt vì sự nghiệp giải phóng dân tộc đến thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, lực lượng CTQP luôn có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ nhất. Trên vùng núi cao biên giới, nơi hải đảo xa xôi hay trong những công trình ngầm sâu dưới lòng đất, những người lính công trình đã để lại dấu ấn cống hiến bằng trí tuệ, sức lực và cả sự hy sinh anh dũng, thầm lặng.

Các thế hệ cán bộ, nhân viên Cục Công trình Quốc phòng hành quân về nguồn tại Thái Nguyên. Ảnh: ĐỨC KHANG

Giá trị đóng góp của lực lượng CTQP không chỉ nằm ở số lượng hay quy mô công trình đã xây dựng mà quan trọng hơn là sự phù hợp của từng công trình với thế trận QPTD và khả năng phát huy tác dụng trong từng tình huống cụ thể. Mỗi công trình trên địa bàn chiến lược, mỗi căn cứ bảo đảm hay tuyến cơ động đều là một mắt xích trong hệ thống phòng thủ quốc gia.

Trong những năm qua, Cục CTQP đã chủ động đề xuất với Bộ tư lệnh Binh chủng các chủ trương, giải pháp để tham mưu với Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, báo cáo Đảng, Nhà nước về quy hoạch, xây dựng công trình trên các địa bàn chiến lược; đồng thời nghiên cứu, ứng dụng thành tựu khoa học-công nghệ trong khảo sát, thiết kế, thi công công trình ngầm, công trình đặc biệt. Qua đó từng bước nâng cao năng lực chuyên môn và chất lượng tham mưu của Binh chủng Công binh trong lĩnh vực xây dựng CTQP.

Đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

Đại hội XIII của Đảng nêu yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ nước từ khi nước chưa nguy. Kế thừa và phát triển tư duy đó, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; tăng cường QPTD, phòng thủ chủ động; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước. Nghị quyết đồng thời khẳng định tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên. Những định hướng ấy đặt công tác xây dựng CTQP trong tổng thể bảo vệ lợi ích quốc gia-dân tộc và chuẩn bị thế trận lâu dài.

Trong điều kiện hiện nay, xây dựng CTQP cần được nhìn nhận với tầm nhìn rộng hơn và chiều sâu chiến lược lớn hơn. Không chỉ đáp ứng nhu cầu huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và bảo đảm hoạt động thường xuyên của LLVT, công trình còn phải phục vụ yêu cầu phòng thủ chủ động trong các tình huống có thể xảy ra. Hệ thống công trình trên địa bàn trọng điểm, tuyến biên giới, vùng biển, đảo, trong khu vực phòng thủ và trên các hướng chiến lược phải được quy hoạch đồng bộ, tạo thành thế trận liên hoàn, phù hợp với đặc điểm địa hình, bố trí lực lượng và phương án tác chiến. Mỗi công trình được xây dựng hôm nay phải đáp ứng cả yêu cầu trước mắt và nhiệm vụ lâu dài, tránh đầu tư phân tán hoặc tách rời quy hoạch chung.

Đại hội Đảng bộ Cục Công trình Quốc phòng nhiệm kỳ 2025-2030. Ảnh: ĐỨC KHANG

Sự chuẩn bị ấy góp phần tăng cường khả năng phòng thủ, hạn chế bị động, bất ngờ và tạo điều kiện xử lý hiệu quả các tình huống ngay từ cơ sở. Xây dựng CTQP trong thời bình vì thế cũng là đầu tư cho môi trường hòa bình, ổn định và phát triển, góp phần cụ thể hóa quan điểm kết hợp phát triển kinh tế-xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh. Ở những nơi có điều kiện, hạ tầng lưỡng dụng có thể đồng thời phục vụ đời sống dân sinh và nhiệm vụ quốc phòng; song chức năng quân sự, yêu cầu bảo mật và khả năng chuyển trạng thái phải được xác định rõ từ khâu quy hoạch. Hiệu quả của công trình vì thế cần được đánh giá cả về khả năng đáp ứng nhiệm vụ quốc phòng, bảo vệ lực lượng và sự phù hợp với đời sống, môi trường, lợi ích chính đáng của nhân dân.

Cùng với yêu cầu chủ động chuẩn bị thế trận, sự biến đổi nhanh chóng của môi trường an ninh thế giới và sự phát triển của khoa học-công nghệ quân sự cũng đặt ra những yêu cầu mới. Vũ khí chính xác cao, các phương tiện trinh sát, tác chiến điện tử, tác chiến không gian mạng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi phương thức tiến hành chiến tranh, tác động trực tiếp đến công tác quy hoạch, xây dựng và bảo vệ CTQP.

Trong bối cảnh đó, vai trò của CTQP càng trở nên quan trọng. Bên cạnh khả năng che chắn, bảo vệ lực lượng trước hỏa lực, công trình còn phải góp phần duy trì hoạt động của hệ thống chỉ huy, thông tin liên lạc, hậu cần, kỹ thuật và khả năng phục hồi sau khi bị tiến công. Không một công trình đơn lẻ nào có thể đáp ứng mọi yêu cầu; hiệu quả của hệ thống công trình phụ thuộc vào thiết kế tổng thể, mức độ phân tán phù hợp và sự kết nối giữa các bộ phận của thế trận.

Vì thế, CTQP không chỉ là “lá chắn” bảo vệ lực lượng mà còn là điểm tựa vật chất để duy trì năng lực chỉ huy, bảo đảm và chiến đấu trong các tình huống phức tạp. Yêu cầu ấy phải được cụ thể hóa trong từng phương án lựa chọn vị trí, kết cấu, giải pháp phòng hộ, ngụy trang, bố trí nguồn dự phòng và tổ chức sử dụng. Công trình phải được thường xuyên kiểm tra, bảo dưỡng, bổ sung, hoàn thiện phù hợp với sự phát triển của nhiệm vụ.

Điều đó đòi hỏi lực lượng CTQP tiếp tục đi trước một bước trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; làm chủ công nghệ khảo sát, thiết kế, thi công; lựa chọn vật liệu và giải pháp phù hợp với đặc thù từng loại công trình. Mô hình thông tin công trình, công cụ mô phỏng và trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tính toán, quản lý, dự báo rủi ro, nhưng việc ứng dụng phải dựa trên hiệu quả đã được kiểm chứng, đáp ứng yêu cầu bảo mật và phù hợp với năng lực làm chủ của đội ngũ. Hiện đại hóa công trình trước hết là nâng cao độ tin cậy và khả năng đáp ứng nhiệm vụ, tránh chạy theo công nghệ một cách hình thức.

Cùng với việc làm chủ công nghệ, cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ, kỹ sư, chuyên gia có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao và kinh nghiệm thực tiễn. Đào tạo phải gắn với tổng kết thực tiễn thi công, vận hành, bảo dưỡng công trình; quản lý chất lượng phải được thực hiện xuyên suốt vòng đời dự án. Đây là những điều kiện để lực lượng CTQP đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Cục Công trình Quốc phòng thăm, tặng quà gia đình chính sách tại tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: ĐỨC KHANG

Kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Cục CTQP là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, đúc kết kinh nghiệm và nhận rõ hơn trách nhiệm phía trước. Kinh nghiệm xuyên suốt của dân tộc là muốn giữ nước vững bền phải chủ động chuẩn bị, xây dựng thế trận toàn diện, lấy con người và sức mạnh của nhân dân làm nền tảng. Trong thế trận ấy, CTQP tạo điều kiện vật chất để các lực lượng thực hiện nhiệm vụ; giá trị của mỗi công trình luôn gắn với phương án tác chiến và khả năng tổ chức sử dụng.

Trên hành trình 70 năm, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ, kỹ sư và người lao động ngành CTQP đã âm thầm góp phần chuyển hóa ý chí bảo vệ Tổ quốc thành những công trình hiện hữu. Tinh thần trách nhiệm, sự tỉ mỉ trong từng bản thiết kế và sự bền bỉ ở mỗi công trường là những giá trị cần được tiếp nối trong giai đoạn mới.

Phát huy truyền thống 70 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng CTQP tiếp tục đoàn kết, đổi mới, làm chủ khoa học-công nghệ, nâng cao chất lượng tham mưu và xây dựng hệ thống công trình ngày càng vững chắc. Mỗi công trình được quy hoạch đúng, thi công bảo đảm chất lượng, quản lý chặt chẽ và sử dụng hiệu quả sẽ góp phần củng cố tiềm lực, thế trận QPTD, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc