Thời kháng chiến chống thực dân Pháp, các lực lượng vũ trang và nhân dân Ninh Bình đã triệt để thực hiện phương châm “Đảng bám dân, du kích bám địch” liên tục chiến đấu làm thất bại chính sách bình định của địch ở vùng bị tạm chiếm. Quân và dân Ninh Bình đã có nhiều trận đánh tiêu biểu giành thắng lợi lớn trên chiến trường, thể hiện tài mưu trí, dũng cảm.

Chấp hành chỉ thị toàn dân khởi nghĩa của Trung ương Đảng, Tỉnh ủy Ninh Bình xác định tập trung lực lượng đánh chiếm huyện lỵ Gia Viễn để động viên quần chúng nhân dân các huyện khác nổi dậy. Trung đội Giải phóng quân là lực lượng chủ lực đánh chiếm huyện lỵ Gia Viễn. Một kế hoạch tác chiến hoàn hảo và rất bất ngờ được phê chuẩn.

Sáng 19-8-1945, Trung đội Giải phóng quân cùng một số tự vệ nữ, dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí Lương Nhân (cán bộ quân sự), dùng hơn một chục chiếc thuyền nan nghi trang kỹ như những người đi chợ tiếp cận đồn giặc. Trung đội vượt đồng nước mênh mông từ Quỳnh Lưu sang chợ Me ở huyện lỵ Gia Viễn. Lợi dụng cảnh lộn xộn, nhốn nháo thường có ở mỗi phiên chợ, các chiến sĩ giải phóng quân Ninh Bình và chị em tự vệ giả là người đi chợ bất ngờ chia làm 3 mũi đột nhập vào đồn lính. Bị khống chế mà không kịp trở tay từ phía chính diện và hai bên sườn, bọn lính không kịp phản ứng, toàn bộ quân lính trong đồn phải đầu hàng và giao nộp vũ khí. Nhờ việc khống chế quân địch trong đồn, lực lượng cách mạng nhanh chóng làm chủ huyện lỵ Gia Viễn.

Từ thắng lợi đầu tiên của huyện Gia Viễn, quần chúng cách mạng Ninh Bình dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ và Mặt trận Việt Minh đã nhất tề đứng lên làm Cách mạng Tháng Tám thành công. Chỉ trong 3 ngày (từ 19 đến 21-8) tỉnh Ninh Bình tiến hành khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền thắng lợi.

TRUNG KIÊN