QĐND - Chiều cuối đông, sắc nắng hanh vàng còn vương trên những tán cây, khu nhà 30 Hoàng Diệu (Hà Nội) thật tĩnh lặng, chỉ có tiếng chim hót và thi thoảng tiếng lá cây buông xuống, tiếng bước chân nhẹ nhàng trên con đường nhựa như vừa mới được quét. Tôi đến phòng Đại tướng thường vẫn ngồi làm việc, gặp Đại tá Nguyễn Huyên để hỏi thăm tình hình sức khỏe của Đại tướng và nhân dịp này muốn nghe anh tâm sự những điều anh đã học được trong những năm tháng làm việc với Đại tướng.

Đại tá Nguyễn Huyên năm nay đã bước sang tuổi 82, nhưng anh vẫn nhanh nhẹn và có trí nhớ rất tốt. Với hơn 60 năm tuổi quân thì gần 40 năm anh được giúp việc trực tiếp cho Anh Văn - Đại tướng Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp. Anh bảo, cuộc đời anh có 2 thời kỳ được coi là đánh dấu sự trưởng thành về mọi mặt của bản thân. Đó là thời kỳ anh công tác ở Binh chủng Công binh và đặc biệt là thời kỳ được giúp việc Đại tướng. Anh và anh em ở Văn phòng Đại tướng đều được rèn luyện, trưởng thành nâng cao phẩm chất, năng lực của người cán bộ nghiên cứu, giúp việc Đại tướng - Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp.

Sau một thoáng trầm ngâm, anh Huyên tâm sự: Được trực tiếp giúp việc Anh Văn, tôi và anh em học được rất nhiều điều ở Anh. Nhưng hôm nay chỉ kể được một đôi điều thôi!

Anh Nguyễn Huyên (bên trái) trò chuyện cùng tác giả. (Ảnh: Trần Hồng).

Điều đầu tiên mà chúng tôi học được ở Anh là tinh thần yêu nước, thương dân, hết lòng phục vụ Đảng, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc. Tuổi trẻ, Anh Văn đã xếp bút nghiên lên đường phục vụ cách mạng. Trong khởi nghĩa và chiến tranh cách mạng, Anh đã vượt qua mọi khó khăn, gian khổ ác liệt, đi vào quần chúng để vận động, phát triển lực lượng, tiến lên xây dựng lực lượng vũ trang 3 thứ quân cùng với toàn dân đánh thắng mọi kẻ thù tàn bạo. Trong chỉ huy chiến đấu, Anh đã kiên cường, mưu trí, sáng tạo đánh địch với tinh thần quyết chiến, quyết thắng trong mọi tình huống, lập nhiều chiến công hiển hách. Trong thời kỳ xây dựng, Anh đã đem hết sức lực và trí tuệ làm việc ngày đêm, góp phần vào lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, xây dựng đất nước. Vào đầu những năm 1980 của thế kỷ 20, Anh Văn được Đảng giao phụ trách, chỉ đạo hai lĩnh vực khoa học và giáo dục. Anh đã đem hết nhiệt tình trách nhiệm để nghiên cứu học tập và làm việc. Có thể nói, nhờ trí tuệ uyên thâm, nhờ kinh nghiệm lãnh đạo chỉ huy trong quân đội lại nhờ biết cách tự nghiên cứu học tập về hai lĩnh vực mới, nên những ý kiến chỉ đạo của Anh sát thực tiễn và đúng đắn, được các nhà khoa học, các nhà giáo dục đón nhận với một tình cảm chân thành, tin tưởng và kính trọng. Anh luôn là người có uy tín lớn được các cấp các ngành, địa phương ủng hộ, tin tưởng bởi trước hết con người Anh luôn vì dân, vì nước, sống gần gũi thân ái với đồng bào đồng chí lại lãnh đạo chỉ huy hết sức thực tiễn, năng động, sáng tạo..

Điều thứ hai học được ở Anh là tinh thần luôn đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết. Cả cuộc đời mình, Anh luôn tâm niệm lời Bác “Làm cách mạng phải dĩ công vi thượng”, “phải phục tùng tổ chức”. Bởi thế, có những lúc đụng đến một vấn đề gì đấy phải cân nhắc, Anh lại nhớ tới Bác. Sau Đại hội Đảng lần thứ V, Anh đi thăm Nghệ Tĩnh, có đồng chí cán bộ ở địa phương gặp, thấy Anh vẫn khỏe, liền vỗ vai Anh: “Anh còn khỏe thế này sao lại rút khỏi Bộ Chính trị?” Anh cười bảo, đó là do tổ chức phân công và mình vào Đảng có phải để làm Bộ Chính trị đâu! Trong thực tế chúng ta thấy có những người lợi dụng chức quyền lo cho con, cháu, tự tư tự lợi, nhưng với Anh Văn, con cháu, người thân và kể cả những người giúp việc không hề có một đặc ân nào. Tôi còn nhớ trước đây có đơn vị xây cho Đại tướng một căn nhà ở Thành phố Hồ Chí Minh để những lần vào công tác có chỗ nghỉ ngơi, nhưng Anh Văn không nhận. Những lần vào phía Nam, anh thường nghỉ ở nhà khách của Trung ương, Chính phủ theo đúng chế độ tiêu chuẩn. Anh em giúp việc chúng tôi cũng vậy, không ai lợi dụng uy tín của Anh Văn để trục lợi cho riêng mình.

Điều thứ ba tôi học tập ở Anh là tác phong làm việc dân chủ, tập thể. Anh Văn là con người làm việc dân chủ, tập thể, thương yêu cấp dưới. Bất kể công việc gì, Anh cũng luôn coi trọng việc bàn bạc tập thể. Công việc liên quan đến ngành nào thì anh họp bàn với ngành ấy, luôn coi trọng lắng nghe ý kiến, cán bộ, chiến sĩ và người dân. Quá trình tiếp xúc không ít ý kiến trái chiều nhưng Anh vẫn vui vẻ nghe, bởi thế nên đi đâu cũng thấy mọi người mạnh dạn nói với Anh những suy nghĩ, thắc mắc của mình, kể cả những điều khác ý Anh. Nghe rồi, Anh thường gọi chúng tôi và các cán bộ cùng đi trao đổi, xem xét thực tiễn để chỉ đạo. Anh là người quan tâm đến cấp dưới, thường hỏi thăm tình hình gia đình anh em, hầu như Tết năm nào Anh cũng dành thời gian đến nhà thăm hỏi, chúc Tết anh em giúp việc và bảo vệ.

Là cán bộ nghiên cứu, chúng tôi học ở Anh quan điểm thực tiễn. Trong thời gian phụ trách chỉ đạo hai lĩnh vực khoa học và giáo dục, Anh đã chú trọng công tác điều tra cơ bản để nắm chắc thực tiễn tình hình kinh tế xã hội của đất nước. Anh trực tiếp cùng cán bộ khoa học, cán bộ quản lý các ngành đến các tỉnh Đồng bằng sông Hồng, các tỉnh miền Trung, các tỉnh Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long để nghiên cứu vấn đề phát triển nông nghiệp toàn diện, vấn đề bảo vệ rừng, trồng cây gây rừng, phủ xanh đất trống, đồi trọc… Vừa phát triển sản xuất, vừa bảo vệ môi trường, sinh thái. Anh đến các địa phương có biển, đảo để nghiên cứu vấn đề kinh tế biển, đảo và khoa học về biển. Tôi nhớ thời kỳ Quân đội làm kinh tế, Anh xuống tận nơi xem các đơn vị bộ đội làm kinh tế như thế nào. Anh dành nhiều thời gian đi thăm, làm việc ở các trường phổ thông, đại học, Viện nghiên cứu khoa học… Mỗi khi đến làm việc ở đâu, Anh thường cho cán bộ đi trước nắm bắt tình hình, nghe anh em báo cáo và kiến nghị, đề xuất rồi mới nghe lãnh đạo địa phương và đơn vị báo cáo để hiểu sâu thêm vấn đề. Có những lần đi địa phương, Anh mời cả bộ trưởng hoặc thứ trưởng đi cùng để trao đổi ý kiến. Bởi vậy những ý kiến Anh nêu ra đều sát thực tiễn lại cụ thể nên người nghe rất tin tưởng và trân trọng. 

Chúng tôi cũng học tập ở Anh tinh thần tự học, học tập suốt đời. Là một cán bộ trí thức, nhưng Anh vẫn luôn coi trọng tự học tập để làm giàu trí tuệ của mình. Anh học bằng nhiều cách: Học trong thực tiễn như trên đã nói. Học trong sách, sách trong nước và sách nước ngoài, tự đọc và phân công người đọc rồi nghe anh em báo cáo lại. Anh rất chú trọng phương pháp học tập bằng cách nghe ý kiến các chuyên gia, dành thời gian nghe các nhà khoa học đầu ngành trình bày lĩnh vực của mình, cả tình hình thế giới và trong nước về lĩnh vực ấy như thế nào. Một cách học nữa là Anh rất chăm nghe thời sự, Anh thường nhắc nhở chúng tôi phải theo dõi thường xuyên tình hình thời sự trong nước, thế giới. Tôi nhớ trước đây việc nghe đài BBC gần như bị cấm, vậy mà Anh bảo chúng tôi cần nghe xem họ nói về ta thế nào để biết mà phân tích tình hình. Có thời gian buổi sáng sớm hàng ngày, Đại tướng vừa đi tập thể dục, tôi vừa đi theo mang các bản tin để báo cáo về thời sự. Mỗi lần đi công tác địa phương, đơn vị, Anh không quên nhắc chúng tôi đem theo đài, sách, báo đi cùng. Là con người của công việc, đối với Anh Văn mỗi ngày phải cập nhật được những thông tin mới. Ngày nghỉ, anh hay đi ra ngoài để hiểu tình hình, gặp gỡ người nông dân, nhà khoa học, người lính để hỏi chuyện. Có lần ngày chủ nhật, chúng tôi đề nghị Anh phải dứt hẳn ra một ngày để nghỉ ngơi cho thoải mái, nhưng không ngờ Đại tướng bảo: “Các cậu tưởng cho mình nghỉ ngơi như vậy là thảnh thơi à, một ngày mà đầu óc không có thêm thông tin mới thì có cảm giác trì trệ, còn mệt mỏi hơn!”. Từ đó, những ngày chủ nhật chúng tôi thường tổ chức cho Anh đi ra ngoại thành vào nhà dân, nhà cán bộ để thăm hỏi, biết thêm tình hình. Khi thì vào một trường học, khi thì vào thăm hợp tác xã, đơn vị bộ đội… những lần đi như vậy đều không báo trước, cứ gặp ai thì hỏi.

Anh là con người coi trọng bình đẳng nam nữ. Tôi nhớ mấy lần có đoàn đến làm việc, nhiều lúc anh em nam giới hay nhanh chân ngồi cả lên hàng đầu. Thấy thế là Đại tướng lại mời vài chị em cùng ngồi lên hàng trên và vài đồng chí nam giới phải nhường chỗ, ngồi xuống hàng dưới. Có địa phương lên thăm Anh, thấy trong đoàn không có phụ nữ, Anh liền hỏi lãnh đạo đoàn: Ở địa phương các đồng chí không có phụ nữ tham gia cơ quan lãnh đạo hay sao mà không thấy có chị em nào trong đoàn? Phụ nữ là một nửa của đất nước, như vậy là các đồng chí chưa tôn trọng phụ nữ. Những sự kiện cụ thể nói trên đã làm chúng tôi nhớ mãi.

Biết anh Huyên còn bận việc nên tôi không thể ngồi lâu, trước khi ra về, thấy chúng tôi muốn biết sức khỏe của Đại tướng nên anh bảo: Cứ 2 ngày tôi lại vào thăm Đại tướng. Do tuổi cao nên vài năm nay Đại tướng nằm điều dưỡng ở Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. Nhờ sự chăm sóc hết lòng của các giáo sư, bác sĩ, các nhân viên điều dưỡng nên năm nay Anh đã vào tuổi 102, nhưng sức khỏe Anh Văn vẫn ổn định và đầu óc vẫn tỉnh táo. Thường tuổi thọ sau 100 là tuổi vàng. Chúng ta chúc Anh sống thanh thản, trường thọ, đạt nhiều tuổi vàng nữa. Vào những ngày lễ, tết và sinh nhật Anh, tuy Đại tướng vắng nhà, nhưng vẫn có nhiều đoàn CCB, đồng bào, chiến sĩ về tề tựu tại ngôi nhà 30 Hoàng Diệu này. Từ đầu năm 2012 đến nay (5-12), đã có gần 70 đoàn đến nhà riêng gặp chị Hà (phu nhân Đại tướng) nhờ chuyển lời thăm sức khỏe Đại tướng.

Nhân dịp kỷ niệm 68 năm Ngày thành lập QĐND Việt Nam (22-12) và đón mừng năm mới 2013, đón xuân Quý Tỵ, chúng ta xin gửi tới Đại tướng lời chúc mừng tốt đẹp nhất.

LÊ QUÝ HOÀNG