Khi Báo Quân đội nhân dân (QĐND) xuất bản các số đầu tiên tại Mặt trận Điện Biên Phủ thì Đại đoàn 308 chúng tôi còn đang trên đường truy kích địch ở mặt trận Thượng Lào. Được lệnh của Đại tướng, Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp cấp tốc quay trở về cho kịp tham gia đợt tiến công đầu tiên vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, lúc trở về đến vị trí tập kết, chúng tôi mới nhận được một xấp báo là những số đầu tiên của Báo QĐND xuất bản tại mặt trận.

Cầm tờ báo trong tay, tôi cảm thấy một niềm vui: Báo QĐND đã cùng với các đại đoàn chủ lực xuất trận, cùng với chúng tôi chiến đấu trong chiến dịch này. Tôi dặn ban chính trị trung đoàn phân phối báo cho các đơn vị với chỉ thị của Tổng cục Chính trị là phát hành tới trung đội, giao nhiệm vụ cho các đồng chí chính trị viên và các đảng viên đọc, phổ biến cho toàn đơn vị.

Một trang báo trong 33 số Báo Quân đội nhân dân được xuất bản tại Mặt trận Điện Biên Phủ.

Các số báo đầu tiên đã thông tin cho chúng tôi về chiến thắng giải phóng Lai Châu và những thắng lợi đầu tiên trong Đông Xuân 1953-1954. Đặc biệt, số Tết Giáp Ngọ 1954 có thư chúc Tết của Bác Hồ. Mặc dù Tết đã qua nhưng chúng tôi được hưởng lại không khí Tết khi đọc thư của Bác và lời chúc Tết của Đại tướng, Tổng tư lệnh. Một điều phấn khởi nữa đối với chúng tôi là Báo QĐND đã kịp thời phản ánh chiến công của Đại đoàn 308 trên mặt trận Thượng Lào. Không gì sung sướng bằng được Báo QĐND biểu dương những cố gắng của đơn vị.

Báo Quân đội nhân dân giúp đơn vị tiến hành hiệu quả công tác địch vận

Trung đoàn 36 (Đại đoàn 308) khi trở về tới Điện Biên Phủ thì nhận được lệnh tiến vào bao vây chuẩn bị tiến công tiêu diệt vị trí Bản Kéo do một tiểu đoàn lính ngụy Thái chiếm đóng, có 5 tên sĩ quan Pháp chỉ huy.

Sau khi quân ta tiêu diệt Him Lam, Độc Lập và nhiều vị trí khác, lính Thái trong Bản Kéo khiếp sợ, ta có điều kiện tiến hành bao vây, địch vận gọi hàng. Tôi được giao nhiệm vụ tổ chức tiến hành công tác địch vận. Chúng tôi được các đồng chí ở địa phương giới thiệu một nữ cán bộ dân vận đến giúp. Chị cán bộ này trực tiếp gọi loa bằng tiếng Thái khuyên binh lính Thái bỏ đồn quay về với bản mường, không dại gì mà chết thay cho giặc Pháp.

Cùng thời gian đó, tòa soạn Báo QĐND xuất bản tại mặt trận gửi xuống cho Trung đoàn 36 một bức tranh khổ lớn vẽ cảnh những binh lính Thái bỏ đồn chạy về với nhân dân. Bức tranh này do các họa sĩ của Báo QĐND vẽ. Tôi cho bày bức tranh khổ lớn này ngay trước cổng đồn Bản Kéo.

Phối hợp với các hoạt động địch vận nói trên, tôi và đồng chí Duy Liêm, cán bộ địch vận của Đại đoàn 308 thảo một bức thư bằng tiếng Pháp gửi cho tên chỉ huy Anne Marie cho phép cử 10 cáng ra bờ suối đưa về 10 binh lính Bắc Phi bị thương trong trận Độc Lập. Khi nhóm lính Thái cầm cáng ra đón số binh lính Bắc Phi bị thương, chị cán bộ dân vận người Thái đã tiếp cận họ để vận động, giải thích và trao cho mỗi người lính Thái một xấp truyền đơn kêu gọi họ về với đồng bào.

Tôi còn nhớ khi các binh lính Bắc Phi được cáng về đồn, họ giơ tay chào và nói rất to: “Vive Ho Chi Minh!” (Hồ Chí Minh muôn năm!).

Do kết quả của công tác địch vận, chiều 16-3-1954, tiểu đoàn lính Thái đã bỏ đồn về với nhân dân.

Trong thành quả của công tác địch vận ở đồn Bản Kéo, Trung đoàn 36 ghi nhớ và biết ơn sự giúp đỡ của địa phương và tòa soạn Báo QĐND xuất bản tại mặt trận.

Một công cụ công tác chính trị đắc lực

Trong suốt Chiến dịch Điện Biên Phủ, những cán bộ chính trị chúng tôi coi Báo QĐND xuất bản tại mặt trận là một công cụ công tác chính trị đắc lực.

Tờ báo đã giúp chúng tôi nắm được thông tin kịp thời về diễn biến của Chiến dịch Điện Biên Phủ cũng như của các chiến trường phối hợp trên toàn quốc và tin tức hậu phương đang tiến hành công cuộc cải cách ruộng đất. Cũng qua tờ báo, chúng tôi biết rõ hơn về chiến thắng Him Lam và Độc Lập. Tờ báo còn cung cấp tin tức về các trận đánh trên những cao điểm phía đông Điện Biên Phủ, việc thu hẹp vòng vây tại phía tây, theo dọc các vị trí phía tây sân bay Mường Thanh, chiếm sân bay, triệt đường tiếp tế và tiếp viện của địch. Đặc biệt, trong đợt tiến công thứ ba, trên mặt báo là lời kêu gọi thi đua lập thành tích mừng Ngày Quốc tế Lao động và mừng sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh. Rồi dồn dập là các số cuối cùng đăng công bố của Bộ Tổng tư lệnh QĐND Việt Nam: “Quân ta đã toàn thắng trên Mặt trận Điện Biên Phủ”. Không thể nào tả xiết nỗi vui mừng của chúng tôi khi đọc các số báo cuối cùng.

Báo QĐND giúp chúng tôi có thêm nhiều tài liệu phục vụ công tác chính trị, giáo dục tại mặt trận: Đó là các bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các động viên lệnh của Đại tướng, Tổng tư lệnh. Mỗi bước phát triển của chiến dịch, Đại tướng, Tổng tư lệnh đều có lời kêu gọi mà khi đọc lên, chúng tôi có cảm tưởng đó là lời kêu gọi của non sông đất nước. Những mệnh lệnh của Đại tướng, Tổng tư lệnh như là những lời hịch. Tôi dựa vào những lời kêu gọi này để làm nội dung giáo dục nhiệm vụ cho cán bộ, chiến sĩ của trung đoàn.

Bênh cạnh đó, Báo QĐND xuất bản tại mặt trận có tác dụng nêu gương rất sâu rộng và cụ thể. Theo đó, trên mặt báo liên tục xuất hiện những tấm gương chiến đấu. Chúng tôi đã phổ biến những tấm gương này cho toàn đơn vị. Tôi còn nhớ những tấm gương: Lấy thân mình lấp lỗ châu mai, lấy thân mình làm giá súng, dũng sĩ đâm lê, dũng sĩ bắn tỉa...

Một tác dụng nữa về công tác chính trị của tờ báo QĐND xuất bản tại mặt trận là góp phần vào sinh hoạt văn hóa của bộ đội trong hoàn cảnh chiến đấu liên tục, vô cùng gian khổ, ác liệt. Đó là những bài thơ châm biếm kể chuyện lính Tây ở Điện Biên Phủ của đồng chí Lê Kim, cán bộ Trung đoàn 36. Chúng tôi tự hào về sự cộng tác của đồng chí Lê Kim đối với Báo QĐND xuất bản tại mặt trận. Sau này khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, đồng chí Lê Kim được điều động về Báo QĐND và trở thành nhà báo.

Báo QĐND xuất bản tại mặt trận ngoài việc luân chuyển để đọc còn được dán trong các hầm chiến đấu. Chúng tôi thường nói: Ta có báo tường, báo liếp, nay lại có “báo hầm”.

Với tư cách một cán bộ chính trị trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, tôi cảm ơn tòa soạn Báo QĐND đã giúp chúng tôi một phương tiện công tác chính trị rất đắc lực, đó là tờ báo QĐND xuất bản tại mặt trận.

Trung tướng PHẠM HỒNG CƯ, Nguyên Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam