Theo The Japan Times, việc Tổng thống Mỹ ra lệnh giảm ngay lập tức quy mô cuộc tập trận “Lá chắn Tự do Ulchi” (Ulchi Freedom Shield) diễn ra từ ngày 18 đến 28-8 trên bán đảo Triều Tiên, làm dấy lên những bất ổn dài hạn về việc chính quyền của Thủ tướng Sanae Takaichi sẽ điều chỉnh chính sách đối với Triều Tiên như thế nào và quản lý liên minh với Mỹ ra sao.

 Xe bọc thép Stryker của Mỹ tham gia tập trận Ulchi Freedom Shield tại Hàn Quốc. Ảnh: Getty Images

 

Động thái của ông Donald Trump được cho là nhằm dọn đường cho cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un.

Diễn biến này đã đặt ra một số vấn đề cho Tokyo, trong đó câu hỏi lớn nhất là liệu các cuộc đàm phán ngoại giao với Triều Tiên có được nối lại hay không, và nếu có, Mỹ sẽ nhượng bộ những gì? Cũng giống như Washington, Tokyo vẫn để ngỏ khả năng đối thoại với Bình Nhưỡng. Tuy nhiên, Bình Nhưỡng đã nhiều lần nêu rõ một điều kiện tiên quyết cho đối thoại là từ bỏ mục tiêu phi hạt nhân hóa Triều Tiên, điều mà với Tokyo là không thể chấp nhận.

Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã cho thấy phải vật lộn với câu hỏi liệu có nên duy trì mục tiêu phi hạt nhân hóa hay không? Việc từ bỏ phi hạt nhân hóa trên bán đảo Triều Tiên như một mục tiêu chính sách sẽ đe dọa làm đảo lộn chế độ không phổ biến vũ khí hạt nhân toàn cầu và làm suy yếu uy tín đối với các cam kết chính sách của Mỹ.

Tokyo hiện phải xem xét liệu Washington có đang hướng tới việc từ bỏ, hoặc ít nhất là gác lại mục tiêu phi hạt nhân hóa để tạo điều kiện thuận lợi cho việc đối thoại với Triều Tiên hay không. Điều này có thể dẫn đến sự chuyển hướng sang các nỗ lực kiểm soát vũ khí hoặc quyết định trì hoãn đàm phán về vấn đề hạt nhân để ưu tiên các cuộc đối thoại khác trước mắt.

Theo The Japan Times, bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách kéo dài hàng thập kỷ đó đều sẽ có tác động sâu rộng, đặc biệt là khi Nhật Bản hiện đang cập nhật 3 văn kiện quốc phòng cốt lõi của mình là Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS), Chiến lược Quốc phòng (NDS) và Chương trình Tăng cường Quốc phòng (DBP). 3 văn kiện này dự kiến sẽ được sửa đổi vào cuối năm nay, trong đó mối đe dọa hạt nhân và tên lửa từ Triều Tiên vẫn là một yếu tố trọng tâm trong các kế hoạch an ninh của Nhật Bản.

Đối với NSS, sự thay đổi trong chính sách của Mỹ đối với Triều Tiên có thể ảnh hưởng đến việc đánh giá mối đe dọa hạt nhân từ Triều Tiên và độ tin cậy của liên minh. Đối với NDS, sự thay đổi này có thể tác động đến các giả định tác chiến liên quan đến thế bố trí lực lượng và các hoạt động của quân đội Mỹ trong khu vực. Còn với DBP, điều này có thể ảnh hưởng đến các yêu cầu về năng lực quốc phòng của Nhật Bản, xét theo những mối đe dọa được nhận định và vai trò đóng góp của Nhật Bản đối với liên minh Mỹ-Nhật.

Hơn nữa, tuyên bố thu hẹp tập trận của ông Donald Trump gắn với phàn nàn về chi phí và đồng minh Seoul không đáp ứng yêu cầu hỗ trợ của Mỹ ở Trung Đông và eo biển Hormuz. Đối với Tokyo, đây không thể coi là chuyện riêng giữa Washington và Seoul. Nhật Bản có sự phụ thuộc lớn vào năng lượng đi qua các tuyến hàng hải ở Trung Đông, song những giới hạn của Hiến pháp và tính nhạy cảm trong dư luận khiến chính phủ khó đáp ứng mọi đòi hỏi quân sự của Mỹ một khi Washington đưa ra yêu cầu tương tự như với Hàn Quốc.

Thỏa thuận biện pháp đặc biệt về chi phí duy trì lực lượng Mỹ tại Nhật hiện bao phủ các năm tài khóa 2022-2026 và sắp phải đàm phán lại. Điều Tokyo lo ngại là khả năng dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Donald Trump, Washington sẽ đòi hỏi nhiều hơn, không chỉ bằng tiền mà cả sự tham gia thực địa ở những khu vực xa Nhật Bản.

Trong khi đó, giữa hai đồng minh Washington và Tokyo, vấn đề nhạy cảm nhất vẫn là độ tin cậy của chiếc ô hạt nhân. Nhật Bản không có vũ khí hạt nhân và vẫn phải dựa vào cam kết răn đe hạt nhân của Mỹ, đồng thời kiên trì thực hiện 3 nguyên tắc phi hạt nhân gồm: Không sở hữu, không sản xuất và không cho phép đưa vũ khí hạt nhân vào lãnh thổ Nhật Bản.

Rõ ràng, bất luận trong hoàn cảnh nào, điều vẫn nên làm với Tokyo là sẽ phải tìm cách giải bài toán tự chủ để làm sao tiếp tục dựa vào Mỹ mà không bị rơi vào tình huống ngoài ý muốn do những đổi thay bất ngờ từ chính quyền Tổng thống Donald Trump.