Eurofighter là sản phẩm của Liên doanh Eurofighter GmbH-gồm các tập đoàn lớn là BAE Systems, Airbus Defence & Space và Leonardo-thuộc dự án hợp tác chung giữa Anh, Đức, Italy và Tây Ban Nha. Trong khi Rafale là sản phẩm của Tập đoàn Dassault Aviation (Pháp).

Tháng 3 năm ngoái, Bộ trưởng Quốc phòng Bồ Đào Nha Nuno Melo cho biết, Lisbon đang cân nhắc việc thay thế phi đội F-16 của nước này bằng một loại tiêm kích chiến đấu đa nhiệm “có thể do châu Âu sản xuất”. The EurAsian Times cho hay, ban đầu, F-35 là lựa chọn ưu tiên của Bồ Đào Nha khi cả F-16 và F-35 đều do nhà thầu Mỹ Lockheed Martin sản xuất và danh tiếng của F-35 lúc đó đang ở đỉnh cao. Tuy nhiên, những diễn biến căng thẳng trong quan hệ Mỹ-châu Âu cùng những nghi ngờ về tính dễ dự đoán của các hệ thống vũ khí Mỹ đã khiến Lisbon hủy bỏ lựa chọn F-35 và chuyển hướng.

 Máy bay tiêm kích Eurofighter của không quân Đức. Ảnh: National Security Journal

Đến nay, dù Bồ Đào Nha vẫn chưa chính thức mở thầu song cuộc chạy đua giữa hai trong số những tập đoàn hàng không lớn nhất châu Âu là Dassault và Airbus dường như đã bắt đầu.

Mới đây, một đại diện của Airbus cho biết, hãng dự định gửi đề xuất về Eurofighter tới Bồ Đào Nha trong tháng tới. Đề xuất sẽ bao gồm “các giải pháp tài chính công-tư giúp Bồ Đào Nha giảm bớt gánh nặng trong thanh toán”, cùng với đề xuất về hợp tác quân sự và tham gia vào ngành công nghiệp của nước này.

Còn theo Giám đốc khu vực châu Âu của Airbus Jose Luis de Miguel, Bồ Đào Nha “sẽ được hưởng lợi” từ mối quan hệ quốc phòng, chính trị và công nghiệp mạnh mẽ với các đối tác châu Âu thông qua chương trình Eurofighter. Ông Jose nhấn mạnh, Eurofighter “là giải pháp lý tưởng” phù hợp với nhu cầu của Lisbon, bởi nhiệm vụ chính của không quân Bồ Đào Nha là tập trung vào tuần tra không phận, thực hiện nhiệm vụ cảnh báo phản ứng nhanh của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và bảo vệ không phận, vùng biển quốc gia, chứ không phải các hoạt động tấn công tầm xa-vốn được cho là thế mạnh của F-35.

Tháng 10 năm ngoái, Airbus đã ký biên bản ghi nhớ với Hiệp hội Hàng không, Vũ trụ và Quốc phòng Bồ Đào Nha (AED) để cùng nhau xây dựng một “đề xuất công nghiệp” cho chương trình thay thế máy bay chiến đấu của nước này. The EurAsian Times mô tả Airbus đã rốt ráo “tìm cách tận dụng” mối quan hệ hiện có với Bồ Đào Nha-quốc gia đang vận hành 11 máy bay vận tải quân sự Airbus C295-với kỳ vọng sẽ giành được những hợp đồng tiềm năng từ Lisbon.

Không chịu chậm chân, Dassault cũng tuyên bố đã ký MoU với AED, chính thức tham gia cuộc đua nhằm thay thế phi đội F-16 của Lisbon. Hiện chưa có thông tin cụ thể nào về đề xuất của Dassault về số lượng máy bay, giá thành, trang bị vũ khí, các điều khoản hỗ trợ tài chính...

Chỉ trong hơn một thập kỷ qua, các cuộc rượt đuổi giữa Rafale và Eurofighter nhằm giành lấy các hợp đồng xuất khẩu béo bở liên tục diễn ra. Tháng 1-2012, Ấn Độ chọn Dassault là nhà thầu cung cấp 126 chiếc Rafale cho nước này. Dù thỏa thuận ban đầu đổ vỡ, sau này New Delhi vẫn tiến hành mua 36 máy bay Rafale trong một thỏa thuận giữa chính phủ hai nước. Sau đó, Ấn Độ tiếp tục đặt mua 26 máy bay Rafale cho hải quân nước này.

Trong chiến lược đa dạng hóa quốc phòng của Qatar, năm 2015, quốc gia Trung Đông đã đặt mua 24 chiếc Rafale với giá 6,3 tỷ euro; mua thêm 12 chiếc nữa vào năm 2017, nâng tổng số lên 36 chiếc Rafale. Cùng năm 2017, Qatar ký hợp đồng mua 24 chiếc Eurofighter với tổng trị giá khoảng 8 tỷ USD (hơn 7 tỷ euro), đồng thời mua cả F-15 của nhà thầu Mỹ.

Trong trường hợp của Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), Abu Dhabi từng dự định mua Rafale nhưng sau đó đã từ chối và quay sang thảo luận mua 60 chiếc Eurofighter với BAE Systems. Tuy nhiên, năm 2021, sau khi bị Mỹ "bỏ rơi" trong thương vụ F-35, UAE đã ký hợp đồng mua 80 chiếc Rafale trị giá khoảng 17 tỷ euro. Đây là hợp đồng lớn nhất và sinh lợi nhất của Dassault.