Dựa trên tiền lệ thành công với máy bay chiến đấu F-15EX, hãng chế tạo Lockheed Martin đã đưa ra một đề xuất đặc biệt là thay vì tập trung mua máy bay F-35, Không quân Mỹ có thể lựa chọn phiên bản nâng cấp mới nhất của dòng máy bay chiến đấu F-16 Fighting Falcon với tên mã F-16G hay F-16 Block-80. Đây không chỉ là giải pháp tình thế, mà còn là một lựa chọn mang lại hiệu quả cao về mặt tài chính và kỹ thuật cho Không quân Mỹ ở giai đoạn hiện tại.

Phương án thay thế tiềm năng

Theo Tạp chí hàng không quân sự Aviation Week, Lockheed Martin đã đề xuất phiên bản F-16G, được sửa đổi từ mẫu F-16 Block-70 cho Không quân Mỹ. Lockheed đang định vị phiên bản mới này như một sự thay thế tiềm năng cho các máy bay chiến đấu F-16 đang chuẩn bị được loại biên của Mỹ.

Về phía mình, Không quân Mỹ tuyên bố họ vẫn chưa đưa ra yêu cầu hay chốt giải pháp nào. Hiện tại, lực lượng này chưa cam kết mua bất kỳ chiếc F-16 mới nào. Tuy nhiên, đề xuất này đáng chú ý vì nó được đưa ra sau một vòng thảo luận trước đó, trong đó Không quân Mỹ đã xem xét khả năng mua một phiên bản F-16 để giải quyết tình trạng thiếu hụt máy bay chiến đấu trầm trọng ở giai đoạn hiện tại.

Máy bay chiến đấu F-16 Block-70 Viper. Ảnh: Lockheed Martin 

Nhận định về phương án này, tờ Inside Defense đăng tải, việc lựa chọn phiên bản F-16G xét về tổng thể là phương án ít tốn kém hơn so với việc thay thế toàn bộ phi đội F-16 đã cũ bằng máy bay thế hệ thứ 5 F-35 đóng mới. Trong khi đó, Không quân Mỹ vẫn tận dụng được phần lớn cơ sở hạ tầng, hệ thống huấn luyện phi công và kinh nghiệm vận hành các máy bay F-16 đã được tích lũy. Đây là một lợi thế đáng kể, vì cơ sở hạ tầng và các yêu cầu hỗ trợ đặc thù của máy bay chiến đấu F-35 khiến chi phí chuyển đổi tăng lên đáng kể. Một lợi thế khác là chi phí vận hành máy bay F-16G trong suốt vòng đời rẻ hơn đáng kể so với F-35.

Năm 2025, Thượng nghị sĩ Tom Cotton đã chất vấn Tham mưu trưởng Không quân Mỹ thời điểm đó là Tướng David Allwin về khả năng mua F-16 Block-80 nếu Quốc hội Mỹ cấp thêm kinh phí. Lãnh đạo Không quân Mỹ dù không đưa ra ý kiến cụ thể, nhưng khẳng định sẽ nghiên cứu xem việc điều chỉnh thiết kế của máy bay F-16 mới sẽ mất bao lâu, cũng như đánh giá lại năng lực sản xuất của Lockheed Martin và ngành công nghiệp phụ trợ.

Dây chuyền lắp ráp máy bay F-16 tại Greenville. Ảnh: Defense News 

Vì sao F-16 được chọn?

Theo đánh giá của nhà quan sát quân sự Roman Skomorokhov thuộc Tạp chí Topwar, ý tưởng mua máy bay F-16 mới cho Không quân Mỹ vào cuối thập niên 2020 có vẻ không hợp logic, khi F-16 được đưa vào phục vụ trong Không quân Mỹ từ thập niên 1970 và đã dừng các hợp đồng mua sắm mới từ đầu thập niên 2000. Tuy nhiên, lựa chọn này lại phù hợp khi chương trình thay thế máy bay cũ của Không quân Mỹ không thuận lợi.

Trong khi đó, báo cáo đánh giá Lực lượng chiến đấu dài hạn năm 2025 của Quốc hội Mỹ chỉ rõ, Không quân nước này sẽ cần 1.558 máy bay chiến đấu sẵn sàng chiến đấu vào năm 2035 để đạt được năng lực chiến đấu cần thiết. Tuy nhiên, tính đến tháng 5-2026, Không quân Mỹ chỉ có 1.098 máy bay chiến đấu đang ở trạng thái sẵn sàng chiến đấu, thấp hơn mức tối thiểu cần thiết là 1.145 máy bay.

Vấn đề trên đã khiến giới chức Không quân Mỹ phải tính toán lại việc kéo dài thời gian phục vụ của máy bay F-16 hiện có thông qua các gói nâng cấp. Điều này càng thuận lợi hơn khi F-16G dành cho Không quân Mỹ có thể sử dụng nền tảng của phiên bản xuất khẩu F-16 Block 70/72 Viper, một biến thể đã được hoàn thiện nhờ các đơn hàng xuất khẩu và minh chứng được hiệu quả trong xung đột. Đây chính là mảnh ghép cần thiết để Không quân Mỹ duy trì đủ số lượng máy bay sẵn sàng chiến đấu trong tương lai gần.

Tạp chí Topwar đánh giá, một trong những lý do để Không quân Mỹ lựa chọn F-16 là do Lockheed Martin vẫn đang vận hành dây chuyền lắp ráp chúng trong nước. Nhà máy chế tạo hàng không ở Greenville (bang Nam Carolina) được thành lập để sản xuất phiên bản Block-70/72 cho các đơn hàng xuất khẩu. Do đó, việc mua F-16 mới hay nâng cấp các máy bay cũ sẽ không yêu cầu khởi động lại dây chuyền lắp ráp cũ với các đơn vị sản xuất phụ trợ. Vấn đề của Không quân Mỹ hiện tại chỉ là lựa chọn cấu hình F-16G phù hợp trên nền tảng Block 70/72 để tiến hành sửa đổi và thử nghiệm. Ngoài ra, việc mở rộng năng lực sản xuất tại Greenville là cần thiết nếu Lockheed Martin vừa nhận hợp đồng cung cấp F-16G cho Không quân Mỹ, vừa thực hiện các đơn hàng xuất khẩu.

Nhà quan sát quân sự Roman Skomorokhov nhận định, dù được định dạng là máy bay chiến đấu thế hệ 4/4+, nhưng máy bay F-16 Block-70/72 đã khác biệt hoàn toàn so với máy bay F-16 hiện có của Không quân Mỹ. Các gói nâng cấp và sửa đổi đã biến F-16 thành máy bay chiến đấu đa nhiệm hạng trung, thay vì chỉ là một máy bay chiến đấu đánh chặn điểm.

F-16 trong tương lai có thể hoạt động phối hợp với UAV chiến đấu. Ảnh: Topwar 

Theo cấu hình được Lockheed Martin đề xuất, F-16G sẽ được trang bị bình nhiên liệu hòa nhập khí động (CFT) tích hợp vào thân máy bay, kết hợp cùng các thùng nhiên liệu phụ treo dưới cánh. Hệ thống điện tử hàng không cũng được nâng cấp toàn diện, nổi bật là radar mảng pha chủ động (AESA), hệ thống tìm kiếm và theo dõi bằng hồng ngoại (IRST) cùng thiết bị ngắm bắn Sniper Advanced Targeting Pod tiên tiến nhất... Tất cả các hệ thống này đều đang được sử dụng rộng rãi và dễ dàng tích hợp.

Những nâng cấp của Lockheed Martin cho thấy máy bay F-16G phải cung cấp khả năng linh hoạt về vị trí triển khai, tầm bay, khả năng sống sót và khả năng mang vũ khí cũng như thu thập dữ liệu mục tiêu tốt hơn so với phiên bản F-16 hiện tại. Điều này rất quan trọng với cấu trúc của Không quân Mỹ trong tương lai, khi F-16G không thay thế vai trò của F-35, mà thực hiện những dải nhiệm vụ khác.

Chiến dịch Midnight Hammer tại Iran là điển hình. Các máy bay F-16, F-22 và F-35 đã thâm nhập sâu để dọn đường cho lực lượng tấn công của máy bay ném bom tàng hình B-2 Spirit. Thực chiến đã chứng minh, các máy bay chiến đấu dù khác thế hệ nhưng đã bổ sung cho nhau theo những cách rất độc đáo.

Cùng với đó, Chương trình Máy bay chiến đấu hợp tác (Collaborative Combat Aircraft - CCA) đang thay đổi vai trò của máy bay chiến đấu thế hệ thứ 4. Thay vì trực tiếp tham gia nhiệm vụ chiến đấu, chúng sẽ đóng vai trò như những trung tâm chỉ huy trên không, điều phối hoạt động của UAV tấn công tương tự như máy bay chiến đấu thế hệ thứ 5, nhưng với chi phí rẻ hơn nhiều.