Nhận diện vũ khí: Mỹ và đồng minh bao giờ sẽ cạn tên lửa đánh chặn trong xung đột với Iran?

Theo đánh giá của các chuyên gia quân sự, điều này không đồng nghĩa với việc Mỹ và đồng minh đã hết tên lửa đánh chặn, mà do chiến thuật của Iran mở rộng phạm vi tấn công ra nhiều mục tiêu ở khắp Trung Đông khiến tỷ lệ đánh chặn thành công giảm đi đáng kể. Nếu kịch bản này tiếp diễn trong vài tuần tới, hệ thống phòng thủ tên lửa đắt giá của Mỹ và đồng minh có nguy cơ mất hiệu lực.

Hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ và đồng minh được triển khai như thế nào?

Tờ Washington Post đánh giá, các đòn tấn công tên lửa của Iran đang xuyên thủng hệ thống phòng thủ nhiều lớp của Israel và làm dấy lên nghi ngờ về hiệu quả của các tổ hợp vũ khí đánh chặn trị giá hàng tỷ USD, vốn được quảng cáo là có tỷ lệ thành công rất cao.

Thực tế chiến trường đã chứng minh, Iran đã “lột xác” so với lần xung đột với Mỹ và Israel trong năm 2025. Tehran áp dụng chiến thuật tấn công tên lửa đa dạng, sử dụng nhiều chủng loại vũ khí khác nhau và tấn công đồng thời nhiều địa điểm, khiến “lá chắn tên lửa” của Israel phải căng mỏng và giảm khả năng đánh chặn. Minh chứng rõ nhất chính là hệ thống phòng thủ tên lửa của Israel đã không thể bảo vệ các khu dân cư tại Arad và Dimona, vốn là những địa điểm quan trọng đặt trung tâm nghiên cứu hạt nhân.

Hệ thống phòng thủ tên lửa đa tầng trị giá hàng tỷ USD của Mỹ và đồng minh xây dựng nhiều năm qua tại Trung Đông. Ảnh: Topwar

Tạp chí quân sự Topwar đánh giá, hệ thống phòng thủ tên lửa của Israel được thiết kế đa lớp. Khả năng phòng thủ tầm xa được đảm nhiệm bởi các tổ hợp tên lửa đánh chặn Arrow-2 và Arrow-3, có nhiệm vụ tiêu diệt các mục tiêu đạn đạo tấn công bên ngoài khí quyển Trái đất. Tiếp theo là các tổ hợp phòng thủ David's Sling, có nhiệm vụ phá hủy các mục tiêu siêu âm sau khi chúng hồi quyển. Cuối cùng, các tổ hợp Iron Dome ngăn chặn các mục tiêu tiếp cận ở tầm thấp. Tuy nhiên, Iron Dome vốn được thiết kế để đối phó với rocket và đạn pháo có tốc độ thấp, do đó nó kém hiệu quả khi phải ngăn chặn các loại tên lửa đạn đạo bay nhanh gấp nhiều lần tốc độ âm thanh.

Tại các quốc gia Ả Rập ở Trung Đông, hệ thống phòng thủ tên lửa được xây dựng dựa trên mạng lưới các tổ hợp Patriot đắt đỏ do Mỹ chế tạo và các thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD) và nhiều loại tên lửa khác. Mỹ cũng hỗ trợ các quốc gia đồng minh thông qua mạng lưới căn cứ quân sự được trang bị hệ thống phòng không, cùng các chiến hạm tích hợp hệ thống AEGIS cung cấp khả năng phòng thủ tầm cao. Tuy nhiên, năng lực phòng thủ tên lửa trên hạm của Mỹ hiện rất hạn chế do các tàu chiến này đã rút khỏi Vùng Vịnh trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2-2026.

Iran đã có nhiều thay đổi trong chiến thuật tấn công sử dụng đa dạng nhiều loại tên lửa và UAV tự sát để từng bước để giảm năng lực phòng thủ tên lửa của đối phương. Ảnh: Reuters

 Khi giá thành đắt đỏ không đi liền với hiệu quả

Tờ Izvestia nhận định, trước các cuộc tấn công tên lửa liên tục của Iran, Mỹ và đồng minh đã phải sử dụng số lượng lớn tên lửa đánh chặn đắt tiền, nhưng hiệu quả mang lại vẫn rất hạn chế. Có thể lấy ví dụ: 1 đạn tên lửa Arrow có giá khoảng 3 triệu USD, đạn tên lửa David's Sling có giá khoảng 700.000 USD, tên lửa THAAD có giá khoảng 15 triệu USD, còn đạn tên lửa Patriot dao động từ 4-8 triệu USD. Trong khi đó, đối thủ của chúng chỉ là những quả tên lửa có giá trên dưới 1 triệu USD của Iran. Cùng với đó, đã có nhiều hình ảnh ghi nhận việc các tổ hợp tên lửa Patriot đắt tiền bị đem ra sử dụng để đánh chặn các UAV tự sát chỉ có giá vài chục nghìn USD của Iran.

Các chuyên gia của trang tin quân sự độc lập OSINT đã phân tích việc sử dụng vũ khí phòng thủ tên lửa của Mỹ, Israel và các đồng minh kể từ ngày 28-2. Con số tên lửa đánh chặn đã được phóng lên thật đáng kinh ngạc: 1.285 đạn tên lửa PAC-3 và 402 đạn tên lửa PAC-2, 340 đạn tên lửa THAAD, 135 đạn tên lửa David's Sling, 563 đạn tên lửa Tamir, và 431 đạn SM-2/3/6 (hệ thống AEGIS hải quân). Tổng cộng, khoảng 3.500 tên lửa phòng không và tên lửa đánh chặn các loại đã được sử dụng, và đây chưa phải là con số cuối cùng.

Cuộc chiến bất đối xứng về chi phí vũ khí tấn công và tên lửa đánh chặn. Đồ họa: TUẤN SƠN

Về phía Iran, Tehran đã phóng không dưới 1.300 tên lửa đạn đạo và khoảng 3.500 UAV tự sát vào các mục tiêu trên toàn Trung Đông. Điều này đồng nghĩa với việc để hạ gục mỗi tên lửa đạn đạo do Iran phóng, Mỹ và các đồng minh phải sử dụng 2-3 tên lửa đánh chặn đắt tiền, đó là chưa kể lượng đạn tiêu hao để ngăn chặn bầy đàn UAV tự sát.

Một vấn đề khác liên quan tới hiệu quả đánh chặn là hệ thống phòng thủ của Israel chỉ kích hoạt đối với các tên lửa nhằm vào mục tiêu trọng yếu, và sẽ bỏ qua nếu tính toán quỹ đạo cho thấy tên lửa rơi vào khu vực không nguy hiểm. Vì thế, tỷ lệ đạn đánh chặn mà Israel phải sử dụng để chống lại tên lửa đạn đạo Iran sẽ cao hơn nhiều so với tỷ lệ đã nêu ở trên.

Cuộc đua xem ai hết tên lửa trước

Theo Tạp chí quân sự Topwar, trong hơn 1 tháng qua, số lượng tên lửa đánh chặn mà Mỹ và đồng minh đã sử dụng là rất lớn. Vậy nguồn đạn bổ sung được lấy từ đâu và liệu có thể duy trì lâu dài?

Trước hết, các quốc gia đồng minh của Mỹ ở Trung Đông đều có dự trữ đạn tên lửa đáng kể thông qua các hợp đồng ký kết với nhà thầu Mỹ nhiều năm qua. Chúng đang được tích cực sử dụng để đối phó với tên lửa và UAV tự sát của Iran.

Tiếp đó, Mỹ đang “vét cạn” kho vũ khí để đưa tới Trung Đông. Động thái rõ ràng nhất là việc Washington tái triển khai một số tổ hợp THAAD từ Hàn Quốc. Nguồn tên lửa bổ sung cũng được dịch chuyển từ các kho đạn dược của NATO tại châu Âu và từ chính nội địa nước Mỹ.

Thậm chí, các hợp đồng vũ khí cung cấp cho Ukraine do châu Âu chi trả cũng bị chuyển hướng. Lầu Năm Góc đã thông báo với Quốc hội Mỹ về khả năng đưa số vũ khí trị giá 750 triệu USD (do các nước châu Âu thanh toán) sang chiến trường Trung Đông.

Năng lực phòng thủ tên lửa của Mỹ và đồng minh có thể suy giảm nghiêm trọng trong vài tuần nếu cường độ xung độ tiếp tục duy trì. Ảnh: Reuters

Vấn đề đặt ra là điều gì sẽ xảy ra nếu các cuộc tấn công của Iran tiếp tục kéo dài? Chắc chắn kho tên lửa đánh chặn của Mỹ và đồng minh dù có nhiều tới đâu cũng sẽ cạn kiệt. Đã có dấu hiệu của việc cạn nguồn đạn Patriot tại một số quốc gia Trung Đông. Trong kịch bản xung đột giữ nguyên cường độ hiện tại và kéo dài thêm vài tuần, hệ thống phòng thủ đắt tiền của Mỹ và đồng minh cơ bản sẽ mất hiệu lực.

Các đợt không kích của Mỹ và Israel gần đây đều nhằm mục đích phá hủy năng lực sản xuất và các cơ sở tên lửa của Iran để kéo dài thời gian. Trong thời gian đó, nguồn đạn đánh chặn đang được huy động gấp rút từ các đồng minh. Thậm chí, chính các quốc gia dầu mỏ Trung Đông sẽ phải "mở hầu bao" để đóng góp tài chính duy trì hoạt động cho các hệ thống phòng thủ của Mỹ đang triển khai trên lãnh thổ của họ. Ngày 30-3, phát biểu trước báo giới, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt xác nhận việc Tổng thống Donald Trump "rất muốn" kêu gọi các nước Ả Rập chi trả chi phí chiến tranh.

"Tôi nghĩ đó là điều Tổng thống muốn kêu gọi họ thực hiện… Tôi nghĩ quý vị sẽ được nghe ông ấy nói rõ ràng về vấn đề này", bà Karoline Leavitt nhấn mạnh.