Theo đánh giá của Tạp chí quân sự Topwar, đây là phương thức phòng thủ tiếp theo nhằm nâng cao khả năng sống sót của lực lượng pháo binh trước các mối đe dọa từ UAV tấn công. Nó chính là bước tiếp nối sau các phương án phòng thủ chống UAV bằng giáp lưới, hệ thống chế áp điện tử chủ động… Và quan trọng hơn nữa, sự xuất hiện của UAV tấn công đang thay đổi triệt để phương thức tác chiến pháo binh truyền thống vốn đã được định hình hàng thế kỷ qua.

“Thời gian sinh tử” từ 15 phút xuống còn dưới 3 phút

Chuyên gia quân sự Nga Alexander Marx nhận định, tác chiến pháo binh truyền thống đã có sự thay đổi đáng kể xuất phát từ chính thực tế chiến đấu tại chiến trường Ukraine. Sự phổ biến của UAV tự sát đã khiến các khẩu đội pháo binh Nga và Ukraine phải nhanh chóng rời khỏi vị trí bắn gần như ngay lập tức. Nếu chậm trễ, họ có thể phải trả giá bằng sinh mạng khi trên bầu trời, các tổ hợp UAV trinh sát và tấn công đang săn lùng các vị trí pháo binh gần như bất kể ngày đêm.

Sự xuất hiện của UAV tấn công đã khiến kịch bản tác chiến pháo binh thay đổi hoàn toàn. Nếu theo chiến thuật truyền thống, thời gian từ khi radar phản pháo ghi nhận đạn đạo và chớp lửa đầu nòng của đối phương, cho tới lúc tính toán xong tọa độ và nổ súng phản pháo thường vào khoảng 15 phút.

UAV tấn công giá rẻ có thể tiêu diệt các tổ hợp pháo tự hành trị giá nhiều triệu USD nằm sâu ở hậu tuyến. Ảnh: Topwar 

Tuy nhiên, UAV tấn công đã khiến khoảng thời gian này giảm xuống chỉ còn 1,5 - 3 phút. Các đơn vị pháo binh Nga tại chiến trường cho biết, chu kỳ bắn và cơ động của pháo tự hành hiện nay chỉ là 2-3 phút, bao gồm: Triển khai, bắn nhanh một loạt 3-4 quả đạn, thu dọn trận địa và cơ động. Nếu chậm hơn, nguy cơ bị UAV tự sát tấn công là rất cao.

Đối với các tổ hợp pháo kéo như D-30 và Msta-B, mối đe dọa từ UAV buộc các khẩu đội phải giảm tối đa thời gian khai hỏa và thu hồi. “Tiêu chuẩn sống sót” hiện tại là các khẩu đội phải rời khỏi vị trí bắn trong vòng 3-5 phút sau phát đạn đầu tiên. Thực tế tại chiến trường Ukraine chứng minh, chỉ cần thời gian lưu lại trận địa kéo dài lên 7 phút, xác suất bị UAV tự sát tiêu diệt gần như là 100%.

UAV - vũ khí bất đối xứng

Theo Tạp chí Topwar, UAV tấn công không làm pháo binh biến mất. Nó chỉ đang buộc lực lượng pháo binh phải tổ chức lại và trang bị thêm các biện pháp đối phó: Thiết bị trinh sát trở nên chính xác và nhanh hơn, thì thời gian hoạt động an toàn của pháo binh cũng buộc phải giảm theo.

Trong Thế chiến thứ nhất, các khẩu đội pháo đối phương được định vị bằng phương pháp trinh sát âm thanh và ống nhòm. Các trắc thủ pháo binh căn cứ vào thông tin đó để tính toán phần tử bắn. Công việc này mất rất nhiều thời gian và có sai số lớn. Tới nửa sau thế kỷ 20, sự ra đời của radar phản pháo đã rút ngắn quá trình này xuống rất nhiều. Và tới thời điểm hiện tại, trinh sát vệ tinh cùng sự phổ biến của UAV đã làm quá trình phản pháo chỉ còn được tính bằng phút.

Trước UAV, sự chậm trễ sẽ khiến pháo binh bị phá hủy. Ảnh: Lenta
Giải pháp phòng thủ bằng giáp lưới và hệ thống chế áp điện tử chống UAV. Ảnh: Topwar 

Một vấn đề cốt lõi khác chính là chi phí. Nếu như trong quá khứ, quá trình phản pháo cần đến những hệ thống radar, thiết bị trinh sát và đạn tự dẫn vô cùng đắt đỏ, thì quy luật này đang bị UAV phá vỡ. Một chiếc UAV trinh sát trị giá vài nghìn USD hay một chiếc FPV mang đầu đạn có giá vài trăm USD đang mang lại hiệu quả chiến đấu tương đương các hệ thống radar và đạn dẫn đường trị giá hàng triệu USD. Chi phí thấp dẫn tới sự bùng nổ của UAV tấn công trên chiến trường. Minh chứng rõ ràng nhất chính là sự xuất hiện dày đặc của loại vũ khí này trong các cuộc xung đột gần đây từ Nagorno-Karabakh, Ukraine cho tới Trung Đông…

Có thể thấy, UAV sẽ không thể khai tử pháo binh, mà nó buộc lực lượng pháo binh các nước phải dần thích nghi và tìm ra phương án đối phó hiệu quả với loại vũ khí giá rẻ này.

Thích nghi để sinh tồn

Sự bùng nổ của UAV tấn công đã nhanh chóng thúc đẩy sự ra đời của hàng loạt phương án đối phó, từ tự chế cho tới công nghệ cao. Chính tại chiến trường Ukraine, mối đe dọa này đã dẫn tới việc ứng dụng rộng rãi giáp lồng và lưới chống UAV. Dù là giải pháp tự chế, chúng vẫn giúp giảm thiểu sát thương và vô hiệu hóa một phần đòn đánh của UAV. Điều quan trọng hơn, nó tạo ra sự an tâm cho người lính trên chiến trường - những người đang phải đối mặt với một mối nguy cơ bất đối xứng chưa từng được giảng dạy trong bất kỳ học viện quân sự nào.

Không chỉ dừng lại ở giáp lưới, các nhà chế tạo vũ khí cũng đã tung ra các hệ thống chế áp điện tử nhằm đánh thẳng vào “tử huyệt” của UAV là kênh điều khiển vô tuyến. Những hệ thống tác chiến điện tử này thường được gắn trên xe tăng, xe bọc thép với hình dáng ăng-ten đặc trưng rất dễ nhận diện.

Tuy nhiên, UAV tấn công cũng liên tục tiến hóa để vượt qua hàng rào phòng thủ. Từ việc tự động thay đổi tần số vô tuyến cho tới sử dụng kênh điều khiển hữu tuyến bằng cáp quang… khiến các phương án chế áp điện tử hoàn toàn vô hiệu. Cùng với đó, quy trình sản xuất UAV được đơn giản hóa tối đa để ép giá thành. Là loại vũ khí chỉ sử dụng 1 lần, khung UAV hiện nay được chế tạo bằng công nghệ in 3D kết hợp với động cơ và mạch điện in sẵn… đủ để tạo ra những bầy đàn UAV giá rẻ tấn công ồ ạt.

Hệ thống LP-CROWS trang bị cho tổ hợp pháo tự hành Paladin. Ảnh: US Army

Giải pháp sử dụng hệ thống phòng thủ chủ động (APS) đang là hướng đi chống UAV hiện đại nhất. Không chỉ có Mỹ, Nga cũng đã tinh chỉnh lại hệ thống APS Arena-M để bổ sung khả năng đánh chặn các mục tiêu bay chậm và tiếp cận ở góc bổ nhào lớn. Israel cũng có cách tiếp cận tương tự với hệ thống Trophy. Và mới đây nhất chính là hệ thống LP-CROWS được Lục quân Mỹ trang bị cho tổ hợp pháo tự hành Paladin.

Sự khác biệt của hệ thống LP-CROWS nằm ở chỗ nó được phát triển tối ưu cho một nhiệm vụ duy nhất là chống UAV, thông qua hệ thống điều khiển hỏa lực kết hợp cùng súng máy 12,7mm lắp trên nóc xe. Quá trình phát triển LP-CROWS được đẩy nhanh đáng kể do sự nguy hiểm của UAV đối với pháo binh đã quá rõ ràng. Thông thường, việc nghiên cứu vũ khí mới phải trải qua các gói thầu mất nhiều năm để hoàn thiện. Tuy nhiên, LP-CROWS đã được thần tốc hoàn thiện chỉ trong vòng một năm.

Giáp lưới, hệ thống chế áp điện tử hay phòng thủ chủ động như LP-CROWS dù có kết cấu và công nghệ khác biệt, nhưng đều phục vụ chung một mục đích: Bảo vệ phương tiện chiến đấu khỏi UAV tấn công, kể cả những hệ thống hoạt động xa tiền tuyến như pháo binh. Thực tế chiến trường đã chứng minh, bất kỳ phương tiện nào không được bảo vệ sẽ nhanh chóng trở thành mồi ngon trong một cuộc chiến phi đối xứng cả về công nghệ lẫn chi phí.