QĐND - Nắng nóng gay gắt kéo dài đã làm hàng chục nghìn héc-ta rừng khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ khô cong, đẩy mức cảnh báo nguy cơ cháy rừng lên mức báo động cấp 5 (cấp cực kỳ nguy hiểm). Nhiều vụ cháy đã xảy ra gây thiệt hại hàng trăm héc-ta rừng. Nhiệm vụ phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) đang được đặt ra hết sức cấp bách. Phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã đến 3 tỉnh: Lâm Đồng, Bình Phước, Tây Ninh… là những địa phương trọng điểm về cháy rừng và nguy cơ cháy rừng, ghi nhận tình hình cam go, phức tạp trong “cuộc chiến” giữ rừng mùa khô.

Những vụ cháy rừng liên tiếp

Chúng tôi ngược cao nguyên Lâm Đồng trong cái nắng khủng khiếp đầu mùa khô. Dọc theo các tuyến Quốc lộ 27, 28, 723… và Tỉnh lộ ĐT 725, nhiều vạt rừng đã bị lửa thiêu rụi, phơi lớp tro tàn ngổn ngang gốc rễ. Trung úy Nguyễn Duy Phúc, Phó đại đội trưởng Đại đội Trinh sát thuộc Phòng Tham mưu (Bộ CHQS tỉnh Lâm Đồng) cho biết: "Từ ngày 14 đến ngày 17-3, riêng tại khu vực rừng phòng hộ đầu nguồn Tà Nung (TP Đà Lạt) đã xảy ra liên tiếp 3 vụ cháy. Cán bộ, chiến sĩ của đơn vị đã kịp thời cơ động tham gia dập lửa, cứu rừng".

Lâm Đồng là một trong những địa phương có diện tích rừng lớn nhất cả nước với 587.000ha, tỷ lệ che phủ chiếm 60,4% diện tích tự nhiên toàn tỉnh. Rừng ở Lâm Đồng chủ yếu là rừng thông hỗn giao, lớp thực bì phía dưới tán rừng là cỏ tranh khô quắt nên rất dễ bắt bửa. Khi xảy ra hỏa hoạn, việc dập lửa hết sức khó khăn.

Theo thống kê của Chi cục lâm nghiệp tỉnh Lâm Đồng, từ đầu mùa khô 2014 đến nay, toàn tỉnh đã xảy 29 vụ cháy rừng, thiệt hại lên tới hằng trăm héc-ta. Các địa phương có nguy cơ xảy ra cháy rừng cao gồm: TP Đà Lạt, các huyện: Đam Rông, Lạc Dương, Lâm Hà, Di Linh… Hầu hết các biển cảnh báo cháy rừng trên địa bàn tỉnh hiện đã được đưa về mức 5, mức cực kỳ nguy hiểm.

Hiện trường vụ cháy tại Khu rừng Lịch sử Văn hóa Chàng Riệc (Tây Ninh) ngày 13-3.

Nhóm phóng viên đi Bình Phước cũng ghi nhận 2 vụ cháy rừng lớn vừa xảy ra tại Vườn Quốc gia Bù Gia Mập vào cuối tháng 2 vừa qua, làm thiệt hại 1,6ha rừng gỗ và cây lồ ô. Ban quản lý Vườn Quốc gia Bù Gia Mập đã kịp thời huy động lực lượng tại chỗ phối hợp với Đồn Biên phòng Bù Gia Mập và dân quân địa phương tham gia chữa cháy.  Ông Lê Văn Tánh, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bình Phước sau khi đi kiểm tra công tác PCCCR ở Hạt Kiểm lâm Bù Đốp trở về, như ngồi trên đống lửa, nói với chúng tôi: “Tổng diện tích rừng của Bình Phước là 160.353,9ha, trong đó rừng tự nhiên 58.879,1ha, rừng trồng 101.656,8ha. Bù Gia Mập là huyện có diện tích rừng nhiều nhất, khoảng 32.561,2ha. Hiện nay, mức cảnh báo cháy rừng ở Bình Phước đã ở cấp 5, cấp cực kỳ nguy hiểm.

Có mặt tại khu rừng Lịch sử Văn hóa Chàng Riệc thuộc địa phận huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh, chúng tôi thấy nhiều vạt rừng đã bị cháy loang lổ. Vụ cháy mới nhất xảy ra chiều 13-3, thiêu rụi khoảng 0,8ha rừng trảng cỏ. Có mặt tại hiện trường, ông Võ Minh Quân, Phó phòng Quản lý Bảo vệ rừng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh bức xúc: “Trảng cỏ bị cháy là do một số người dân thiếu ý thức đốt để làm rẫy. Họ thường lợi dụng buổi trưa, lúc vắng người để châm lửa rồi bỏ đi nơi khác…”. Trước đó, ngày 10-3, tại Khu rừng Di tích Lịch sử Núi Bà Đen cũng xảy ra cháy làm thiệt hại hơn 0,7ha. Từ đầu mùa khô 2014 đến nay, Tây Ninh đã xảy ra 4 vụ cháy làm thiệt hại hơn 2ha rừng.

Ông Phạm Ngọc Vy, Phó chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tây Ninh cho rằng, nguyên nhân chính gây ra các vụ cháy rừng là do người dân đốt đồng sau thu hoạch, đốt trảng cỏ để cỏ non mọc làm nơi chăn thả gia súc. Thế nhưng qua tìm hiểu của chúng tôi, nguyên nhân cháy, nguy cơ cháy còn do các cánh rừng có nhiều chủ rừng cùng quản lý, nhận khoán. Với kinh phí phòng, chống cháy rừng chỉ có 200.000 đồng/ha/năm, nên nhiều chủ rừng cũng không mặn mà. Ông Nguyễn Chí Nhân, một chủ rừng, ngụ ở ấp Bầu Bền, xã Thạnh Bắc, huyện Tân Châu có 10ha, cho biết, với kinh phí 200.000 đồng/ha/năm, rất khó khăn để thuê nhân công canh trực, làm đường băng chống lửa, đầu tư trang bị. Bên cạnh đó, hiện có một số cánh rừng bị một số tư nhân bao lấn. Từ năm 2010 đến nay, tỉnh đã chỉ đạo nhiều biện pháp, nhằm giải quyết tình trạng bao lấn chiếm, sử dụng đất lâm nghiệp không đúng mục đích, sai quy hoạch, nhưng mới thu hồi được hơn 443ha, hiện vẫn còn gần 200ha rừng, đất lâm nghiệp bị bao lấn. Từ đầu năm 2014 đến nay, ngành chức năng đã phát hiện bắt giữ 29 vụ vi phạm quy chế bảo vệ rừng, trong đó 5 vụ phá rừng với diện tích 1,66ha. 

Huy động lực lượng, chủ động các phương án ứng cứu

Hiện tỉnh Bình Phước đã có 31/31 Ban bảo vệ rừng cấp xã đã xây dựng xong phương án PCCCR. Các ban quản lý huy động 100% quân số tổ chức trực 24/24 giờ, sẵn sàng ứng phó với các tình huống. Do nguồn nước dùng cho chữa cháy ở cách xa đến 10km nên công tác phòng, chống cháy rừng gặp không ít khó khăn. Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Bù Đốp Nguyễn Văn Ách chia sẻ: “Chúng tôi đã có sáng kiến đào một số hố, dưới đáy lót bạt trên mặt phủ lá cây nhằm chống bốc hơi nước để tích nước trong rừng tập trung ở những nơi có nguy cơ xảy ra cháy rừng cao. Hiện nay ở Bù Đốp đã có 4 hố nước nhân tạo loại này được xây dựng, mỗi hố chứa được 30 khối nước. Ngoài ra, Hạt Kiểm lâm Bù Đốp còn có sáng kiến cải tiến xe đạp thồ mỗi xe chở 100 lít  nước và trang bị máy bơm để cơ động vào rừng chữa cháy”.

Ông Tạ Văn Đáo, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Tây Ninh cho biết, tỉnh đã kiện toàn tổ chức lực lượng công an, quân sự, biên phòng, kiểm lâm, thực hiện phương châm “4 tại chỗ” (chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, hậu cần tại chỗ) trong PCCCR; đầu tư 12 máy cày vận chuyển nước, 7 máy cắt cỏ, 108 bình phun nước cá nhân và đã phát quang được 100km đường băng chống lửa, lập 13 chòi quan sát...

Trao đổi với phóng viên, Đại tá Đỗ Quang Bình, Phó chỉ huy trưởng-Tham mưu trưởng, Bộ CHQS tỉnh Lâm Đồng cho biết: “Bộ CHQS tỉnh Lâm Đồng hiện có 1 Ban quản lý rừng, đang bảo vệ và chăm sóc hơn 8000ha rừng phòng hộ đầu nguồn của tỉnh. Bộ CHQS tỉnh đã chuẩn bị 1.500 cán bộ, chiến sĩ, dân quân, tự vệ túc trực làm nhiệm vụ PCCCR. Ngoài phương tiện đã được biên chế cho các đơn vị như bình cứu hỏa, dao phát, cuốc, xẻng, câu liêm, bùi nhùi… Bộ CHQS tỉnh đã chuẩn bị thêm 1 xe chỉ huy, 2 xe tải, 1 xe cứu hỏa, 1 xe cứu thương, 10 bộ nhà bạt, 1 máy bơm nước và các trang thiết bị chuyên dùng kèm theo. Bộ CHQS tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị lập kế hoạch phòng, chống cháy rừng, tổ chức cho cán bộ, chiến sĩ phát dọn thực bì, khoanh vùng tại những khu vực có nguy cơ xảy ra cháy cao; tăng cường tuần tra, canh gác và tuyên truyền vận động nhân dân nêu cao ý thức bảo vệ rừng…

Việc PCCCR ở các địa phương hiện nay là nhiệm vụ hết sức nặng nề và cấp bách. Cùng với các giải pháp khẩn cấp, chúng tôi cho rằng chính quyền và các cơ quan chức năng từng địa phương cần rà soát, tổ chức lại việc giao nhận khoán chăm sóc, bảo vệ rừng. Việc này cần có cam kết, hợp đồng rõ ràng trên cơ sở quy định của pháp luật, gắn trách nhiệm cá nhân, tập thể đối với nhiệm vụ; khắc phục tình trạng làm cho có, vừa gây lãng phí, vừa không mang lại hiệu quả công tác bảo vệ rừng.

Bài và ảnh: HUY VÕ - DUY HIỂN - ĐÌNH ĐÔNG