Trận đánh lịch sử

Giá Vực là một cụm phòng ngự được xây dựng kiên cố. Địch bố trí nhiều cứ điểm, trong đó khu trung tâm gọi là khu A, được bảo vệ bằng nhiều lớp hàng rào dây thép gai, bãi mìn, lô cốt, hầm ngầm, giao thông hào cùng các tầng hỏa lực có khả năng chi viện cho nhau. Các điểm cao xung quanh vừa là vị trí quan sát, vừa có thể khống chế và đánh vào sườn đội hình tiến công.

Sau khi quận lỵ Minh Long được giải phóng, nhiệm vụ tiêu diệt căn cứ Giá Vực được đặt ra. Ngày 31-8-1974, Quân khu 5 thành lập Bộ Chỉ huy lâm thời mang mật danh C22 để chỉ huy trận đánh, lấy Trung đoàn 52 làm lực lượng chủ yếu. Mục tiêu là tiêu diệt cứ điểm Giá Vực, giải phóng hoàn toàn huyện Sông Re, xóa bỏ vị trí án ngữ trên trục đường số 5 và mở rộng, nối liền vùng giải phóng.

Tham gia trận đánh có các đơn vị bộ binh của Trung đoàn 52, Tiểu đoàn Đặc công 406 và các lực lượng binh chủng. Trong đội hình chiến đấu, Tiểu đoàn Bộ binh 8 chúng tôi đảm nhiệm hướng tiến công chủ yếu từ phía nam khu A, có xe tăng, thiết giáp hỗ trợ. Tiểu đoàn Đặc công 406 tiến công từ phía bắc. Lực lượng địa phương được bố trí đón lõng, trong khi Tiểu đoàn Bộ binh 7 làm lực lượng dự bị.

Để thực hiện một trận đánh vào căn cứ kiên cố, công tác chuẩn bị được tiến hành rất công phu. Công binh bí mật mở đường, chuẩn bị cửa mở và xây dựng trận địa. Trinh sát nhiều lần tiếp cận căn cứ để nắm tình hình, xác định hệ thống phòng ngự, hướng tiến công, cửa mở và các mục tiêu hỏa lực quan trọng.

Tác giả tại Hội thảo khoa học "Chiến thắng Giá vực - Giá trị lịch sử, ý nghĩa và định hướng bảo tồn, phát huy truyền thống cách mạng", tháng 9-2026. 

Các đơn vị dựng sa bàn, tổ chức luyện tập trên địa hình mô phỏng căn cứ, đặc biệt chú trọng phương pháp vượt hàng rào, xử lý bãi mìn, đánh chiếm lô cốt và phối hợp giữa bộ binh với xe tăng, pháo binh cùng các lực lượng khác.

Phương án tác chiến được xác định: Kết hợp tiến công các cứ điểm vòng ngoài, khống chế hỏa lực của địch, từng bước bóc vỏ hệ thống phòng ngự, tạo điều kiện mở cửa và tiến công dứt điểm khu trung tâm. Ngày 18-9-1974, các lực lượng bí mật hành quân, chiếm lĩnh trận địa xuất phát tiến công.

Sáng 19-9, do mây mù che khuất mục tiêu, hỏa lực của ta chưa thể phát huy theo kế hoạch ban đầu. Khi thời tiết thuận lợi hơn, pháo binh tập trung đánh vào các cứ điểm vòng ngoài. Bộ binh tiến công, từng bước phá vỡ hệ thống phòng ngự. Đến đêm, các mũi tiến công tiếp tục áp sát khu A, đào công sự, củng cố trận địa và triển khai đội hình chuẩn bị cho đợt tiến công quyết định.

Sáng 20-9, hỏa lực của ta đánh mạnh vào căn cứ. Địch sử dụng máy bay đánh phá dữ dội khu vực cửa mở nhằm ngăn chặn đội hình tiến công. Trong thời điểm ác liệt ấy, một quả bom napalm nổ trùm lên đội hình của phân đội đang chiếm lĩnh lô cốt đầu cầu, gây thương vong cho cán bộ, chiến sĩ. Trước thử thách hết sức khốc liệt, các đơn vị vẫn giữ vững đội hình và quyết tâm chiến đấu. Khoảng 11 giờ 10 phút, xe tăng và thiết giáp xuất hiện, phối hợp với bộ binh tiến công từ hướng nam. Cùng thời điểm đó, lực lượng đặc công đột nhập từ hướng bắc.

Trận đánh trong khu trung tâm diễn ra quyết liệt. Bộ binh, xe tăng và các lực lượng chi viện phối hợp đánh chiếm từng mục tiêu, từng lô cốt và trận địa. Những phân đội phía sau tiếp tục vượt qua cửa mở, phát triển tiến công. Các toán địch rút chạy ra ngoài gặp lực lượng đón lõng của ta.

Không thể lãng quên

Theo số liệu chúng tôi tìm hiểu và được biết sau này, trận đánh đã loại khỏi vòng chiến đấu hơn 500 quân địch, thu 324 súng các loại, phá hủy hai khẩu pháo 105mm cùng nhiều phương tiện chiến tranh.

Chiến thắng Giá Vực đã xóa bỏ một cụm cứ điểm quan trọng, chấm dứt thế địch xen kẽ trong vùng giải phóng, góp phần nối liền địa bàn rừng núi phía tây Quảng Ngãi và tạo thêm điều kiện thuận lợi cho cách mạng địa phương. Chiến thắng cũng đã góp phần giải phóng hoàn toàn huyện Sông Re, để sau đó khoảng 3.000 đồng bào từ khu dồn dân được trở về làng cũ, trở về với cuộc sống trên quê hương mình.

Một trong những giá trị nổi bật của trận đánh là nghệ thuật tổ chức và thực hành tác chiến hiệp đồng binh chủng. Đó là sự phối hợp giữa bộ đội chủ lực với pháo binh, phòng không, xe tăng-thiết giáp, công binh, trinh sát và các lực lượng bảo đảm; giữa lực lượng chủ lực với bộ đội địa phương và dân quân du kích.

Sức mạnh của chiến thắng vì vậy không chỉ nằm ở một đơn vị hay một binh chủng riêng lẻ, mà là sức mạnh tổng hợp được tạo nên bởi sự chuẩn bị chiến trường công phu, tổ chức chỉ huy chặt chẽ, hiệp đồng chiến đấu giữa các lực lượng và tinh thần dũng cảm của cán bộ, chiến sĩ cùng nhân dân địa phương…

Nhưng phía sau những con số và những bài học về nghệ thuật quân sự là sự hy sinh của con người. Có những cán bộ, chiến sĩ đã nằm lại ngay trên mảnh đất Giá Vực. Đồng đội của tôi có người trở về mang theo thương tích suốt đời. Đồng bào địa phương hết lòng che chở, giúp đỡ và góp sức cùng bộ đội làm nên chiến thắng cũng đã chịu đựng không ít gian khổ, mất mát…

Năm 2022, di tích Chiến thắng Giá Vực đã được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh.

Sau 52 năm trở lại Giá Vực-Ba Vì, chúng ta vui mừng trước cuộc sống hòa bình và những đổi thay của quê hương. Thế nhưng càng trân trọng cuộc sống hôm nay, chúng ta càng phải thấy rõ trách nhiệm gìn giữ những chứng tích của quá khứ, để những gì đã diễn ra trên mảnh đất này không phai mờ theo năm tháng, để thế hệ mai sau hiểu rằng hòa bình hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao máu xương của các thế hệ cha anh.

Từ giá trị lịch sử và ý nghĩa của Chiến thắng Giá Vực, tôi xin đề xuất các cấp nghiên cứu xây dựng Tượng đài Chiến thắng Giá Vực tại vị trí phù hợp trong khuôn viên di tịch lịch sử Chiến thắng Giá Vực. Đây không chỉ là một công trình ghi dấu một trận đánh mà còn là sự tôn vinh và khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa của di tích; là sự ghi nhận và tri ân những con người đã chiến đấu, hy sinh vì chiến thắng này.

Chúng ta cũng cần phải có những hành động thiết thực, quan tâm hơn nữa đến đời sống và sức khỏe của những người trực tiếp tham gia trận đánh hiện còn sống, nhất là những người đang sinh sống tại xã Ba Vì và các địa phương lân cận. Thời gian đang ngày một lùi xa, những nhân chứng trực tiếp của trận đánh tuổi ngày càng cao. Vì vậy, cùng với việc chăm lo đời sống vật chất và tinh thần, cần sớm tổ chức gặp gỡ, ghi âm, ghi hình, sưu tầm hồi ký và lời kể của họ. Mỗi nhân chứng còn sống hôm nay là một phần ký ức của lịch sử không thể lãng quên...

Chiến thắng Giá Vực đã qua, nhưng trách nhiệm gìn giữ lịch sử và tri ân những người góp phần làm nên chiến thắng thuộc về các thế hệ hôm nay. Tôi mong rằng, những tư liệu về trận đánh sẽ tiếp tục được sưu tầm, bổ sung và kiểm chứng; những người đã hy sinh sẽ được ghi nhớ xứng đáng; những nhân chứng còn sống được quan tâm; những địa điểm lịch sử được bảo tồn. Và di tích Chiến thắng Giá Vực sẽ mãi là một địa chỉ giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ mai sau.