Cùng với những nhân chứng lịch sử có mặt sớm nhất tại Dinh Độc Lập trưa ngày 30-4-1975 có một chiến sĩ đã lái chiếc xe vận tải đầu tiên đưa bộ đội vào đánh chiếm dinh lũy cuối cùng của kẻ thù. Đó là Dương Quang Lựa và chiếc xe mang biển số CE 1283.

Đường đến Dinh Độc Lập

Để tìm hiểu và viết về câu chuyện này, chúng tôi đã tiếp cận với các nhân chứng và tài liệu nghiên cứu suốt gần một năm qua.

Khởi đầu từ một cuộc gặp gỡ bất ngờ vào sáng 14-5-2009…

Hôm ấy, chúng tôi cùng Đại tá Trần Quang Trung, Chính ủy Cục Vận tải (hiện nay đồng chí Trung là phó Cục trưởng Cục Chính trị, Tổng cục Hậu cần) được mời đến Đoàn ô tô vận tải 971. Cũng rất ngẫu nhiên hôm ấy có đoàn cựu chiến binh về thăm đơn vị. Đại tá Nguyễn Văn Ninh, nguyên Trưởng ban Tuyên huấn Sư đoàn 571 (trong kháng chiến chống Mỹ đơn vị này thuộc Binh đoàn 12, năm 1976 chuyển về trực thuộc Tổng cục Hậu cần) chỉ vào một người tuổi trung niên, có gương mặt hiền hậu, dễ mến, giới thiệu: Đây là đồng chí Dương Quang Lựa, nguyên là lính “xế” Đoàn 559, người đã lái chiếc xe vận tải đầu tiên vào chiếm Dinh Độc Lập ngày 30-4-1975 đấy.

10 tháng sau, vào một ngày đầu tháng 3-2010, chúng tôi cùng Thượng tá Nguyễn Trung Hà, phó Trưởng phòng Tuyên huấn Binh đoàn Hương Giang đã tìm đến nhà anh Dương Quang Lựa ở thị trấn Cầu Gồ, huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang. Chắp nối câu chuyện của hai năm, chúng tôi đã tái hiện được hành trình đến Dinh Độc Lập của nhân vật lịch sử này…

Câu chuyện bắt đầu từ chiều ngày 29-4-1975. Khi đó anh Lựa đang là lái xe của Đại đội 5, Tiểu đoàn 964, Trung đoàn 512, Sư đoàn 571 thuộc Đoàn 559. Đơn vị anh đang tập kết ở một bìa rừng cao su của căn cứ Nước Trong. Sau khi kiểm tra thiết bị của xe, anh em trải chiếu xuống gầm xe để ngủ. Dù đã mất ngủ cả tháng nay nhưng Lựa cũng như đồng đội đều không sao ngủ được. Ai cũng hiểu mình đang sống vào thời khắc lịch sử của dân tộc. Thao thức, hồi hộp chờ lệnh xuất kích…

Dương Quang Lựa và chiếc xe vận tải đầu tiên vào Dinh Độc Lập trưa ngày 3-4-1075. Ảnh tư liệu.

Khoảng 15 giờ, Lựa nhìn ra ngoài thấy một chiếc xe Jeep đang lao nhanh về phía khu vực ém quân của đơn vị. Một lúc sau, anh được Trung đội trưởng Đinh Xuân Thêm và Đại đội trưởng Nguyễn Ngọc Xướng gọi lên. Anh Thêm chỉ vào hai người trên chiếc xe Jeep vừa tới nói với Lựa: “Đây là hai cán bộ của đơn vị Tăng-Thiết giáp. Các anh ấy đang cần lực lượng chi viện. Tôi và anh Xướng đã cân nhắc kĩ và quyết định chọn cậu”.

Nhận nhiệm vụ xong, Dương Quang Lựa đưa xe rời đơn vị đi theo chiếc xe Jeep. Khoảng chừng 5 ki-lô-mét, hai xe dừng lại. Lựa xách khẩu AK đi theo hai cán bộ dẫn đường đến một căn hầm. Lúc đó trời đã chạng vạng tối, Lựa quan sát thấy trong hầm có chừng 10 người, trong đó có một cán bộ trung niên khoảng 50 tuổi ngồi ở đầu bàn. Mọi người ngồi trên những hòm đạn đã được kê sẵn trong hầm, im lặng nghe đồng chí chỉ huy ngồi đầu bàn giao nhiệm vụ:

- Theo chỉ thị của cấp trên, đơn vị chúng ta có nhiệm vụ tiến công trên hướng chính, trong đó có tổ gồm 5 xe tăng và một xe hơi chở lực lượng đặc công đánh chiếm Dinh Độc Lập. Trên đường hành tiến, tổ này đánh lướt để nhanh chóng thọc sâu vào mục tiêu chủ yếu càng sớm càng tốt.

Nội dung giao nhiệm vụ kết thúc nhanh chóng. Mọi người về làm công tác chuẩn bị. Khoảng 30 phút sau, một cán bộ chạy đến đưa cho Lựa chiếc băng để đeo vào tay trái và một lá cờ giải phóng cắm ở đầu xe. Anh nói ngắn gọn:

- Xe của đồng chí chở 40 người, sẽ đi sau ba xe tăng, hai xe tăng còn lại sẽ đi cuối. Lưu ý xe không được bật đèn, phải tập trung để bám theo xe tăng đằng trước. Sẽ có hiệu lệnh bằng đèn pin để đi hoặc dừng.

Lựa lên xe nổ máy. Anh nâng hết cửa kính chắn gió của xe để nhìn cho rõ. Mọi người cũng đã lên xe. Trong buồng lái của Lựa còn có hai người, anh đoán là chỉ huy. Đoàn xe rầm rầm chuyển động ra khỏi vị trí tập kết. Ra khỏi bìa rừng khoảng 2 ki-lô-mét thì gặp một con đường đất. Tiếng đạn pháo, xe cộ đủ loại rộ lên. Bỗng từ hai bên đường tiếng súng bắn xối xả, đan chéo vào đội hình xe của ta. Lựa dừng xe, nhanh chóng cùng anh em nhảy xuống hình thành đội hình chiến đấu. Chừng 30 phút tiếng súng thưa dần, mọi người lên xe tiếng tục hành tiến. Trong lần đụng độ đầu tiên này, một trong hai cán bộ ngồi trên ca-bin của Lựa đã hi sinh.

Là một nhân chứng của sự kiện lịch sử nhưng sau 35 năm, Dương Quang Lựa vẫn còn những khắc khoải, ưu tư... Ảnh: Trung Nguyên.

Suốt đêm ấy, đội hình thọc sâu của Lựa vừa hành quân, vừa chiến đấu. Gặp địch chặn đánh, anh dừng xe, cùng anh em nhảy xuống chiến đấu. Trong ánh sáng lập lòe của đạn pháo, anh quan sát thấy đồng đội hầu hết đều mặc quần đùi, áo lót hoặc cởi trần. Có lúc anh còn tranh thủ làm quen thì anh em chỉ cười: “Chúng tớ là đặc công. Đến Dinh Độc Lập cậu sẽ biết”.

Sáng ngày 30-4, đội hình mũi thọc sâu đến cầu Sài Gòn. Tại đây địch bố trí ổ đề kháng mạnh, hỏa lực từ xe tăng và súng pháo các loại ở bên kia cầu và từ tàu chiến dưới sông bắn lên xối xả. Lựa quan sát thấy hai chiếc xe tăng của ta ở cuối đội hình còn cách nhau một khoảng trống. Anh đưa xe nhích dần vào đó để tránh đạn của địch và nhảy xuống để chiến đấu tiếp. Bỗng có một tiếng nổ lớn ở phía sau. Cụm khói bay lên ngay trước đầu xe của Lựa. Anh vội lao tới. Chiếc lốp trước của xe đã bị xẹp hơi vì mảnh đạn. Lúc trước, chiến đấu ở cầu Long Bình, xe của Lựa đã bị hỏng một lốp. Không còn lốp dựu phòng, Lựa đành phải cho xe chạy 5 bánh. Mặc cho tiếng đạn réo quanh mình, anh bình tĩnh kích xe, đưa một chiếc lốp sau thay lên bánh trước.

Tiếng hỏa lực của ta rộ lên, bắn cấp tập vào ổ đề kháng của địch. Đội hình thọc sâu của ta lao qua cầu tiến vào thành phố. Đến trưa, Dinh Độc Lập đã hiện ra trước mắt. Xe tăng của ta húc đổ cổng sắt. Xe vận tải của Lựa và đội hình xe tăng rầm rập tiến vào Dinh. Lựa cùng đồng đội nhảy xuống lao vào căn nhà lớn trước mặt. Đến tầng hai, một cán bộ giải phóng đã ở đó ngăn lại: “Các cậu không phải lên nữa. Tất cả xuống dưới để ổn định trật tự”.

Lựa đi xuống dưới sân, cùng với khoảng 10 anh em nữa nâng chiếc cổng sắt vừa bị đổ để buộc lại. Lúc này, từ nhiều hướng, các lực lượng của ta đã dồn dập tiến về Dinh Độc Lập. Nhân dân và các phóng viên báo chí cũng đứng rất đông ngoài khu vực Dinh.

Đến khoảng 12 giờ, Lựa và anh em mới tổ chức nấu cơm. Anh chợt se sắt lại khi nhẩm đếm trên xe của anh không còn đầy chục người. Hơn 3/4 quân số trên xe đã thương vong ngay trước giờ vào Dinh Độc Lập…

Khắc khoải sau 35 năm

Sau buổi gặp Dương Quang Lựa, tôi đã dành nhiều thời gian để tìm hiểu thêm thông tin như câu chuyện anh đã kể. Nhưng các tài liệu hầu như không đề cập đến chuyện này. Ngay như cuốn lịch sử Binh đoàn Hương Giang và Binh chủng Tăng-Thiết giáp dù nói khá chi tiết về hành động của mũi thọc sâu trong đội hình hành tiến về Dinh Độc Lập nhưng cũng không có dòng nào nói tới chiếc xe vận tải của anh Lựa. Hồi ấy, Dương Quang Lựa là quân số phối thuộc cho mũi thọc sâu, hoàn cảnh chiến đấu căng thẳng và ác liệt lại diễn ra trong thời gian ngắn nên anh và mọi người chưa kịp biết đến nhau. Báo “Chiến sĩ hậu cần” của Tổng cục Hậu cần có lẽ là tờ báo đầu tiên viết về Dương Quang Lựa. Với nhan đề “Người lái xe đầu tiên vào Dinh Độc Lập-Sài Gòn” tờ báo này ra ngày 10-11-1976 đã kể lại câu chuyện trên. Anh Lựa cũng cho biết thêm:

- Sau ngày 30-4, tôi về đơn vị cũ. Vài tháng sau, có các anh ở Đoàn 559 đến đại đội tìm tôi và đưa lên cơ quan chính trị để phỏng vấn. Lúc đó có cả một số đồng chí phóng viên báo chí nữa. Sau đó, tôi được lệnh đưa chiếc xe CE 1283 của mình cùng một số vật dụng như chiếc bạt còn dính máu, khẩu AK đã theo tôi suốt chặng đường hành quân và chiến đấu đến Dinh Độc Lập… để tham gia triển lãm ở Giảng Võ, Hà Nội. Trước khi đi, một cán bộ của cơ quan chính trị Đoàn 559 còn dặn: “Nếu ra ngoài đó có gặp các đồng chí Trung ương thì Lựa nên nói ít về thương vong của ta thôi nhé. Chiến thắng của ta quá to lớn, nếu nói về tổn thất thì không hay…”. Có lẽ vì điều này mà bài báo đăng trên “Chiến sĩ hậu cần” cũng không nói tới chi tiết về sự hi sinh của các chiến sĩ đặc công trên xe của tôi?

Kết thúc triển lãm, Dương Quang Lựa bàn giao xe cho ban tổ chức và tiếp tục trở lại đơn vị công tác. Số phận của chiếc xe lịch sử cùng những vật dụng đi kèm và ngay cả chủ nhân của chúng gần như bị quên lãng. Thật may, là khi chúng tôi đang tìm hiểu và viết bài về nhân vật Dương Quang Lựa thì Tổng cục Hậu cần đã quyết định cho phục chế lại chiếc xe CE 1283 để đưa vào bảo tàng phục vụ cho công tác tuyên truyền giáo dục truyền thống (Báo Quân đội Nhân dân Cuối tuần ra ngày 31-1-2010 đã có bài về sự kiện này).

Từ những tư liệu đã thu thập được, chúng tôi nêu một số nhận định và kiến nghị bước đầu liên quan đến câu chuyện của nhân vật Dương Quang Lựa như sau:

1. Đồng chí Dương Quang Lựa là người lái chiếc xe vận tải đầu tiên vào Dinh Độc Lập. Bên cạnh đó, mặc dù là quân số phối thuộc nhưng đồng chí vẫn thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, một mình một xe, vừa cơ động vừa chiến đấu, vừa là lái xe nhưng cũng chiến đấu như một chiến sĩ bộ binh, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Anh vừa là người lập công, vừa là một chứng nhân lịch sử. Vì vậy, anh nên được vinh danh một cách xứng đáng.

2. Việc phục chế chiếc xe CE 1283 là chủ trương và việc làm đúng đắn. Cùng với đó, các cơ quan chức năng cũng nên tiếp tục cho tìm ra chiếc xe gốc và vật dụng đi kèm như chiếc bạt thấm máu bộ đội ta và khẩu AK của đồng chí Lựa…

3. Theo đồng chí Lựa thì chiếc xe vận tải này chở 40 cán bộ, chiến sĩ đặc công và khi đến Dinh Độc Lập thì còn chưa đầy 10 người như đã nói ở bài viết này. Tuy nhiên, đến nay chúng ta vẫn hầu như chưa có thông tin chính thống về sự kiện bi tráng nói trên. Nên chăng cần có một cuộc điều tra, thu thập tư liệu để kết luận cho rõ vấn đề. Nếu là sự thật thì cần vinh danh họ xứng đáng. Đây cũng là điều mong muốn nhất của cựu chiến binh Dương Quang Lựa khi bày tỏ với chúng tôi.

Trần Hoàng Tiến