Bộ đội Công ty Tây Bắc (Quân khu 2) mở đường lên Sốp Cộp (Sơn La).

Đêm giao lưu văn hóa-văn nghệ quân dân trên địa bàn vùng biên giới huyện Sốp Cộp (Sơn La) kết thúc bằng màn múa sạp truyền thống của đồng bào Thái vùng Tây Bắc. Tôi nhớ mãi Hoàng Thị Vân, giáo viên Trường nội trú của huyện, với đôi mắt sáng, lời ca trong trẻo khi em hát bài dân ca quê mình: Ơi miền đất lạ chuyện xưa, nơi con chim bay bạc đầu chưa tới, Sốp Cộp quê em, nơi chụm ba đầu con suối, miệng con ếch kêu, ba bản cùng nghe…

Câu hát đưa tôi về miền đất xa xăm nơi thượng nguồn sông Mã. Buổi đầu, khi Đoàn kinh tế-quốc phòng B26 hành quân về đây, trong những đêm giao lưu văn hóa-văn nghệ, sân khấu cũng dựng giữa trời, nhưng ánh sáng lấy từ những ngọn đèn pha ôtô và lửa của cây rừng. Sốp Cộp là huyện mới thành lập năm 2004, trên cơ sở 13 xã vùng biên của huyện Sông Mã. Đường lên huyện, vào các xã hiểm trở. Từ thị trấn Sông Mã đến trung tâm huyện chỉ mấy chục cây số mà chúng tôi phải đi hết hơn ba tiếng. Sốp Cộp xa xôi, chim bay đến bạc đầu là thế. Nhưng bây giờ nhiều xã ở Sốp Cộp đã có điện nhờ hệ thống đường điện trung-hạ thế, người dân các bản làng được xem truyền hình thông qua hai trạm thu phát truyền hình mới được bộ đội Đoàn B26 xây dựng, lắp đặt, đưa vào sử dụng mấy năm nay.

Trăng đã leo qua những ngọn đồi phía Mường Và. Nhà khách của Đoàn kinh tế-quốc phòng B26 ngang lưng quả đồi lớn, dựng bằng gỗ và vách nứa. Đêm xuân, gió se se lạnh. Nhìn ra xa, trong loang loáng ánh trăng là màu xanh của lúa. Hoàng Vân bảo tôi, Mường Và là vựa lúa của Sốp Cộp. Người Thái ở đây có câu: Lên Sốp Cộp ăn cá, vào Mường Và ăn cơm, đơm măng rừng Nậm Lạnh, Sốp Cộp là miệng con ếch, nơi có 3 dòng suối giao nhau. Đoạn giao nhau gọi là suối Nậm Ca. Bộ đội Đoàn B26 đầu tư hơn 150 triệu đồng xây dựng ngầm qua suối Nậm Ca. Rồi bộ đội đắp đập, đào mới và cải tạo hệ thống mương dẫn nước tưới tiêu cho cánh đồng lúa ở Mường Và. Hơn ba năm qua, bộ đội Đoàn B26 phối hợp với cán bộ khuyến nông Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Sốp Cộp xây dựng mô hình điểm về thâm canh lúa nước ở xã Mường Và với diện tích hơn 5,4ha; cải tạo đất, đưa giống lúa cạn LC-94 trồng trên diện tích 4ha, cho năng suất cao. Sau khi rút kinh nghiệm xây dựng mô hình, bộ đội tổ chức tuyên truyền, nhân rộng sang các địa phương huyện Sốp Cộp và huyện Điện Biên (tỉnh Điện Biên) lân cận. Để đồng bào không khai thác măng tự nhiên, phá rừng, bộ đội phối hợp với địa phương triển khai dự án ổn định sản xuất nông-lâm nghiệp, chuyển giao công nghệ trồng măng Bát độ, cam, sắn cao sản KM-94, đồng thời gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm, góp phần nâng cao chất lượng sống của nhân dân trong vùng.

Khuya. Vùng biên giới nơi đầu nguồn sông Mã càng tĩnh lặng hơn. Bỗng rộn lên tiếng động cơ xe ô tô, rồi tiếng gọi người vang lên. Đó là một ca cấp cứu khẩn cấp. Bác sĩ Bùi Kim Hằng, Chủ nhiệm quân y Đoàn B26 sau khi báo cáo chỉ huy, vội vàng ra Trạm y tế quân-dân kết hợp xã Mường Và để hỗ trợ nhân viên y tế ở đây. Trước đây, toàn huyện Sốp Cộp chỉ có 9 bác sĩ, tập trung tại Trung tâm y tế huyện. Nhờ sự giúp đỡ của Bộ đội Biên phòng, Đoàn B26, bây giờ ở tất cả 13 xã trong huyện đều có Trạm y tế quân-dân kết hợp. Còn nhớ đồng chí Hà Mạnh Lân, cán bộ đội 9 ở bản Huổi Cốp, xã Púng Bánh bị viêm ruột thừa cấp, đơn vị cho xe ô tô đến cấp cứu, nhưng không thể vào được vì không có đường. Sau đó, đơn vị huy động công sức bộ đội, làm mới và cải tạo 10km đường giao thông, ô tô vào được, việc cấp cứu y tế và đi lại của bà con đã dễ dàng hơn.

Bác sĩ Hằng cho biết, ca bệnh nhân cấp cứu giữa đêm là ông Lò Văn Sinh, ở bản Huổi Liếng bị áp xe ruột thừa, Trạm y tế quân-dân kết hợp Mường Và đã xử lý, chuyển lên Trung tâm y tế huyện. Trước đây, người dân mắc bệnh, gia đình mời thầy cúng đến cúng ma, đuổi con bệnh nhưng không khỏi. Khi bộ đội đến vận động, đưa người bệnh đến trạm y tế và chữa khỏi bệnh, đồng bào mới tin, dần dần thôi không cúng con ma nữa. Khi trong bản có nhiều người mắc bệnh, đồng bào "cấm bản" không cho ai vào. Nhưng khi bộ đội đến, vận động, đồng bào mới cho vào phun thuốc khử trùng, dập dịch… Mới đây, Quân y đoàn đã dập tắt các ổ dịch sốt vi-rút ở các bản Huổi Liếng (xã Mường Và), Pá Cạch, Pu Tao (xã Mường Lạn), chữa khỏi bệnh cho hàng nghìn lượt người dân huyện Sốp Cộp, nên đồng bào tin lắm. Mùa xuân này, 93 bản biên giới của đồng bào người Mông, người Thái trong khu vực kinh tế-quốc phòng Đoàn B26 phụ trách đã cơ bản ổn định đời sống, không có gia đình nào bị đói trong dịp Tết.

Khi chia tay vùng đất miệng của con ếch Sốp Cộp, tôi nhớ mãi lời ông Lò Văn Sinh: "Tôi còn sống được là nhờ ơn bộ đội lắm!".

Tôi cũng hình dung Sốp Cộp ngày một gần hơn với con đường liên huyện đang được bộ đội Công ty Tây Bắc (Quân khu 2) xây dựng. Rồi đây, với Sốp Cộp, câu hát "Con chim bay bạc đầu chưa tới" mãi lùi vào ký ức miền đất lạ ngày xưa…

Bài và ảnh: ĐÌNH XUÂN