Người xưa xử tội tham nhũng

Sách sử ghi lại vào đời vua Tuệ Tôn, quan chế có sửa lại, các chức chủ ty bị tội tham từ một tấm vải trở lên thì trước khi chưa kết án, đã phải "trượng quyết", tức là đánh 100 gậy rồi sau đó mới hạ ngục chờ xét xử sau. Gặp những kỳ đại lễ như "cải nguyên" (đổi nguyên lịch) hoặc Tế Nam Giao, các trọng tội khác được ân giảm hay ân xá, nhưng chỉ có tội tham nhũng là không được phép hưởng các ân điển của nhà vua. Có trường hợp cũng có người chỉ bị giáng chức hoặc bị đày tới những miền rợ mọi... Ấy vậy mà Lư Hoài Thận còn cho là uổng pháp (uổng phí phép nước), là dung túng kẻ gian... "chưa phải là một cách nhổ tận gốc, lấp tận nguồn". Ta cứ suy đó thì biết: "Những kẻ làm loạn chính trị thì vua nhà Thương ghép vào tội nặng, những kẻ làm quan lại thì vua nhà Hạ quyết đem giết bỏ"... Sở dĩ đời Tam Đại mà được thịnh trị đều là do thuật trị nước đó cả...

Đời nhà Tống khi mới bình xong thiên hạ, các chức quận huyện còn bị nhiễm thói xấu của chế độ cũ, tham tàn hại dân, cho nên những gì thuộc tội tham nhũng đều bị trừng trị rất nặng. Chuyện ghi rằng, Niên hiệu Khai Bảo năm thứ 3, có viên tổng trấn Đổng Nguyên Cát của Châu Anh ăn hối lộ. Nhà vua vì thấy đất Lĩnh Biểu (Lĩnh Biểu đây không phải là nước Nam ta) mới dẹp yên, muốn trừng trị tội tham cho lòng dân tin phục, liền hạ chiêu "khí thi" (giết rồi bỏ thây ở ngoài chợ) cho nhiều người biết. Khi gặp dịp Tế Nam Giao, tuy vào dịp này có chiếu ân xá các trọng tội, chỉ riêng tội cố sát và tội tham ô là không được hưởng ân điển của nhà vua. Sách sử nhà Tống ghi lại: "Nền chính trị triều Tống mà tạo dựng nên được lắm bậc lương lại (quan lại hiền lương) là nhờ vào ba nguyên nhân, trong đó nguyên nhân thứ nhất là không ân xá tội tham tang. Từ đời Thiên Thành trở về sau, các sĩ phu đều biết giữ gìn liêm khiết là thực nhờ từ người trên gây nên vậy"... Ôi! Nếu pháp luật không nghiêm, xử trị không quyết, mà muốn cho kẻ lại khỏi tội tham nhũng thì có khác chi leo cây tìm cá?...