Vị tướng đức độ, tài năng

Từ nhiệt huyết cách mạng đến người thầy thuốc quân y

Thiếu tướng Nguyễn Tụ sinh năm 1928 tại xã Lâu Thượng, huyện Hạc Trì, tỉnh Phú Thọ (nay là phường Việt Trì, tỉnh Phú Thọ), một vùng đất giàu truyền thống cách mạng. Ngay từ thời niên thiếu, Nguyễn Tụ đã sớm giác ngộ cách mạng, tích cực tham gia các hoạt động ở địa phương như: Phong trào hướng đạo; thành lập các lớp bình dân học vụ; cùng đội thanh niên tích cực tuyên truyền, vận động bà con tham gia các phong trào do cách mạng khởi xướng. Quá trình rèn luyện đó đã hun đúc tinh thần sục sôi cách mạng, sớm dấn thân phục vụ sự nghiệp kháng chiến của chàng trai giàu nhiệt huyết. Sau khi nhập ngũ, Nguyễn Tụ được kết nạp Đảng khi mới 20 tuổi. Với niềm yêu thích đặc biệt với nghề y, đồng chí đã đăng ký dự thi và trúng tuyển vào đào tạo cán bộ quân y, mở đầu con đường chăm sóc, cứu chữa, bảo vệ sức khỏe bộ đội và nhân dân.

Thiếu tướng, GS, TS Nguyễn Tụ nhận danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân ngày 16-10-2018.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí tham gia nhiều chiến dịch lớn, vừa tổ chức công tác chỉ huy quân y, vừa trực tiếp cứu chữa thương binh, bệnh binh. Đồng chí thường xuyên bám sát bộ đội, bám sát đơn vị, cùng lực lượng quân y làm tốt công tác cấp cứu, điều trị và vận chuyển thương binh, bệnh binh. Sau mỗi trận chiến đấu, mỗi chiến dịch, đồng chí đều tổng kết, rút kinh nghiệm để xây dựng, hình thành lý luận và thực hành cho chuyên ngành Tổ chức chiến thuật quân y phù hợp với điều kiện Việt Nam. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, đồng chí tham gia lập kế hoạch bảo đảm quân y, thường xuyên hỗ trợ các tuyến cấp cứu điều trị tốt cho thương binh, bệnh binh.

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đồng chí Nguyễn Tụ được điều động vào công tác tại Tây Nguyên trên cương vị Phó chủ nhiệm rồi Chủ nhiệm Quân y Mặt trận. Đồng chí đã cùng Ban Quân y Mặt trận có nhiều sáng tạo trong cấp cứu, điều trị bệnh sốt rét, điều trị vết thương và xây dựng kế hoạch bảo đảm quân y cho các trận đánh và các chiến dịch lớn như: Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Chiến dịch Tây Nguyên, Chiến dịch Hồ Chí Minh. Những năm công tác ở chiến trường Tây Nguyên, thầy thuốc Nguyễn Tụ đã đề xuất nhiều giải pháp mang tính đột phá, như: Tăng cường cán bộ, xây dựng cơ số cấp cứu sốt rét ác tính, điều trị tại chỗ; cùng cộng sự nghiên cứu thành công “cao đạm” từ giun đất (địa long), giúp thương binh, bệnh binh nhanh hồi phục sức khỏe; chế “cao voi” từ xác voi chết vì bom đạn... Đặc biệt, trong hoàn cảnh chiến trường ác liệt, đồng chí vẫn dành tâm huyết cho công tác nghiên cứu khoa học và cho ra đời 21 cuốn “Nội san quân y Tây Nguyên”, đề nghị thành lập Hội đồng Y học quân sự Tây Nguyên, qua đó góp phần nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ, nhân viên quân y chiến trường.

Thiếu tướng, GS, TS, Anh hùng LLVT nhân dân Nguyễn Tụ.

Góp phần đặt nền móng cho y học quân sự nước nhà

Đất nước hòa bình và thống nhất, đồng chí Nguyễn Tụ được cử sang Liên Xô học về công tác tổ chức chiến thuật quân y. Với khát khao học tập, cống hiến cho y học nước nhà, đồng chí đã tiếp cận những kinh nghiệm của nước bạn về tổ chức chiến thuật quân y trong chiến tranh hiện đại, kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn của bản thân và các đồng nghiệp để nghiên cứu, xây dựng tổ chức ngành quân y “tập trung, thống nhất, chuyên sâu”; đồng thời xây dựng quan điểm, phương châm xây dựng ngành quân y thống nhất, tinh gọn, mạnh, hiện đại, phù hợp với Quân đội ta. Đồng chí rất quan tâm xây dựng cơ sở lý luận và thực hành cho nền y học quân sự Việt Nam, trong đó công tác tổ chức chiến thuật quân y là quan trọng. Sau khi về nước, với kinh nghiệm chuyên môn được tích lũy trên chiến trường cùng những kiến thức được học bên nước bạn, đồng chí đã sớm phát hiện những tồn tại và đưa ra hướng khắc phục, như: Điều chỉnh chương trình đào tạo đại học, biên soạn sách giáo khoa về tổ chức chiến thuật quân y, xây dựng phòng giảng chuyên dụng, xây dựng thêm các tình huống bảo đảm quân y phù hợp với nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Trải qua nhiều vị trí công tác và trên cương vị Phó giám đốc Học viện Quân y, GS, TS Nguyễn Tụ đã có đóng góp quan trọng vào việc xác định mục tiêu, nguyên tắc xây dựng ngành quân y, như: Xây dựng nền y học quân sự Việt Nam phục vụ bộ đội chiến đấu, lao động, công tác theo phương châm “kỹ thuật phục vụ cho chiến thuật, chiến thuật tạo điều kiện để kỹ thuật phát triển, chiếm lĩnh các điểm cao về cấp cứu, cứu chữa thương bệnh binh trong hoạt động quân sự”, “y học quân sự ngoài phụ thuộc vào phát triển chung của y học còn phụ thuộc vào nghệ thuật quân sự” và “xây dựng lý luận và thực hành cho nền y học quân sự Việt Nam theo định hướng xây dựng Quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”. GS, TS Nguyễn Tụ cũng xác định mục tiêu chiến lược xây dựng Học viện Quân y, như: Trước hết phải mang tính chất đặc thù của một học viện y học quân sự; học viện là nơi duy nhất đào tạo các thầy thuốc phục vụ cho đối tượng “đích” là Quân đội. Những lý thuyết này đã đặt nền móng cho sự phát triển nền y học quân sự Việt Nam.

Sau khi nghỉ hưu, GS, TS Nguyễn Tụ tiếp tục cống hiến bằng việc tham gia hướng dẫn nghiên cứu sinh và học viên cao học, tham dự hàng trăm hội đồng bảo vệ luận án tiến sĩ, thạc sĩ và bác sĩ chuyên khoa II. Bên cạnh đó, GS, TS Nguyễn Tụ còn tích cực tham gia các hội đồng xác định nhiệm vụ khoa học-công nghệ, hội đồng tuyển chọn cá nhân và tổ chức tham gia nghiên cứu, hội đồng nghiệm thu đề tài, dự án các cấp; đóng góp nhiều tham luận có giá trị chuyên môn cao tại các hội nghị, hội thảo khoa học.

Nói về người thầy của mình, Trung tướng, TS Chu Tiến Cường, nguyên Cục trưởng Cục Quân y thể hiện rõ sự trân trọng: “Khi tôi làm nghiên cứu sinh, mặc dù đã tốt nghiệp bác sĩ hơn 15 năm và đã qua một lớp bổ túc ngắn hạn về Tổ chức chỉ huy quân y, nhưng những kiến thức về chuyên ngành Tổ chức chỉ huy quân y nói riêng và y học quân sự nói chung còn hạn chế. Nhờ có GS, TS Nguyễn Tụ hướng dẫn tỉ mỉ, chu đáo, tôi đã hoàn thành luận án và bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án phó tiến sĩ cấp quốc gia vào tháng 4-1994. Ngoài ra, Cục Quân y cũng được thầy Nguyễn Tụ tư vấn nhiều nội dung mang tính chiến lược về công tác xây dựng ngành, công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học, bảo đảm vật chất, hợp tác quốc tế và kết hợp quân dân y. Thầy Tụ luôn là tấm gương sáng để chúng tôi cũng như các thế hệ mai sau học tập và noi theo, tiếp tục kế thừa xây dựng ngành Quân y Quân đội mạnh về tổ chức và khả năng cơ động, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, vững về chính trị và y đức, góp phần xây dựng Quân đội ta cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong thời kỳ mới”.

Ấn tượng sâu sắc về GS, TS Nguyễn Tụ, Trung tướng, GS, TS Phạm Gia Khánh, nguyên Giám đốc Học viện Quân y bày tỏ: “GS, TS Nguyễn Tụ là người bác sĩ quân y hết lòng, hết sức vì thương binh, bệnh binh và vì sự phát triển của ngành quân y Việt Nam. Một bác sĩ ham học không chỉ trên ghế nhà trường mà ngay cả trên chiến trường ác liệt, học tập không chỉ ở các thầy, các bậc đàn anh, đồng nghiệp, bạn bè mà ngay cả học trò của mình; học tập không chỉ khi còn tại chức mà ngay cả khi đã nghỉ hưu. Tôi rất ấn tượng về tư duy nghiên cứu khoa học của GS, TS Nguyễn Tụ, đó là nghiên cứu khoa học không chỉ là những công trình to lớn mà còn là tìm ra các giải pháp để giải quyết các nhiệm vụ được giao”.