Phóng viên (PV): Thưa đồng chí, đâu là những dấu ấn rõ nét nhất sau 5 năm triển khai Đề án?

Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng: Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), vận động nhân dân chấp hành pháp luật vốn được các cơ quan, đơn vị Quân đội thực hiện từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, việc triển khai Đề án đã tạo điều kiện để công tác này được tiến hành đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm và phối hợp chặt chẽ hơn giữa Quân đội với các cấp, các ngành, địa phương. Trước hết là sự chuyển biến trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Từ Bộ Quốc phòng đến các đơn vị cơ sở, hoạt động PBGDPL được đưa vào chương trình, kế hoạch, gắn với nhiệm vụ quân sự, quốc phòng và công tác dân vận. Nội dung tuyên truyền ngày càng chú trọng đến những vấn đề người dân cần biết, cần thực hiện, thay vì chỉ giới thiệu văn bản một chiều.

Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng, Cục trưởng Cục Pháp chế Bộ Quốc phòng (ảnh chụp tháng 8-2025). 

Cùng với đó, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật được quan tâm củng cố. Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển, các đoàn kinh tế-quốc phòng và lực lượng quân sự địa phương phát huy vai trò trên những địa bàn khó khăn, nơi người dân còn hạn chế điều kiện tiếp cận thông tin pháp luật. Nhiều cách làm được vận dụng phù hợp với đặc điểm từng vùng, từng nhóm đối tượng. Điều đáng chú ý là kết quả không chỉ thể hiện ở số buổi tuyên truyền hay tài liệu phát hành, mà còn ở những thay đổi trong hành vi. Người dân chủ động hơn trong bảo vệ đường biên, mốc quốc giới, chấp hành quy định khai thác thủy sản, phòng, chống tội phạm, từng bước xóa bỏ hủ tục. Đây là cơ sở để đánh giá hiệu quả thực chất của Đề án.

PV: Theo đồng chí, yếu tố nào tạo nên sức lan tỏa của các mô hình tuyên truyền sáng tạo?

Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng: Muốn pháp luật đi vào cuộc sống phải bắt đầu từ nhu cầu và điều kiện thực tế của người dân. Mỗi địa bàn có đặc điểm khác nhau, vì vậy không thể sử dụng một nội dung, một phương pháp cho mọi đối tượng. Cán bộ tuyên truyền phải lựa chọn vấn đề sát thực, giải thích rõ người dân được làm gì, phải làm gì và cần tìm đến đâu khi có vướng mắc.

Ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều đơn vị sử dụng tiếng dân tộc, phát huy vai trò già làng, trưởng bản, người có uy tín. Ở tuyến biển, nội dung tập trung vào các quy định về khai thác thủy sản, bảo vệ chủ quyền, phòng, chống vi phạm. Các hình thức như: “Tiếng loa biên phòng”, “Phiên tòa giả định”, “Mỗi tuần một điều luật”, tư vấn pháp lý tại cơ sở... giúp quy định pháp luật trở nên dễ tiếp nhận hơn. Đặc biệt, phổ biến pháp luật cần gắn với công tác dân vận và hỗ trợ giải quyết khó khăn thiết thực. Khi cán bộ, chiến sĩ cùng địa phương giúp người dân phát triển sản xuất, ổn định đời sống, đồng thời giải thích quyền và nghĩa vụ theo quy định, hiệu quả vận động sẽ cao hơn. Tuyên truyền phải đi đôi với hành động gương mẫu; chính việc chấp hành nghiêm kỷ luật, pháp luật của quân nhân tạo sức thuyết phục đối với cộng đồng.

Cán bộ Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho bà con nhân dân các dân tộc xã Trung Sơn (ảnh chụp tháng 8-2026). Ảnh: TRẦN HÀO 

PV: Cần ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo như thế nào để nâng cao hiệu quả PBGDPL, thưa đồng chí?

Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng: Công nghệ số tạo thêm phương thức tiếp cận thông tin nhanh, trực quan, có khả năng tương tác hai chiều. Nhiều đơn vị đã sử dụng nhóm Zalo cộng đồng, mã QR, video ngắn, tài liệu điện tử để giới thiệu quy định pháp luật và tiếp nhận câu hỏi.

Về lâu dài, cần quan tâm xây dựng nguồn tài liệu số dùng chung, cập nhật kịp thời các quy định mới, có nội dung hỏi đáp theo tình huống và sản phẩm phù hợp với địa bàn đặc thù. Như vậy, báo cáo viên cơ sở sẽ giảm thời gian tự biên soạn, đồng thời hạn chế sai sót khi diễn giải quy định. Để sử dụng hiệu quả các công cụ mới, cần có quy trình kiểm chứng, phân công trách nhiệm và cập nhật kiến thức cho đội ngũ thực hiện. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ xây dựng đề cương, thiết kế hình ảnh, chuyển nội dung chuyên môn thành cách diễn đạt dễ hiểu. Nhưng đây chỉ là công cụ hỗ trợ; thông tin pháp lý phải được đối chiếu với văn bản hiện hành và kiểm tra trước khi phổ biến. Tuyệt đối không để sản phẩm do công nghệ tạo ra thay thế trách nhiệm thẩm định của người làm công tác pháp chế.

PV: Đâu là những khó khăn cần tháo gỡ để Đề án đạt mục tiêu năm 2027 và duy trì hiệu quả lâu dài?

Thiếu tướng Nguyễn Việt Dũng: Khó khăn trước hết là địa bàn rộng, nhiều khu vực biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa có điều kiện đi lại, thông tin liên lạc hạn chế. Trình độ tiếp cận pháp luật của người dân không đồng đều, trong khi cán bộ thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền thường kiêm nhiệm nhiều công việc khác. Bên cạnh đó, tài liệu, phương tiện và kinh phí ở một số nơi còn thiếu; kỹ năng chuyển tải quy định pháp luật thành tình huống dễ hiểu chưa đồng đều. Việc đánh giá đôi khi còn chú trọng số lượng hoạt động hơn mức độ chuyển biến trong thực tế. Một vấn đề mới là tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và việc sắp xếp đơn vị hành chính làm thay đổi phạm vi địa bàn, đầu mối phối hợp...

Cán bộ Đoàn Kinh tế-Quốc phòng 74 (Binh đoàn 15) trao đổi công việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho đồng bào với già làng Rơ Mah Duẽn ở xã Ia Dơk, tỉnh Gia Lai (ảnh chụp tháng 9-2026). Ảnh: NGUYỄN ANH SƠN 

Để thực hiện thắng lợi mục tiêu Đề án đặt ra, trước hết các cơ quan, đơn vị trong toàn quân cần rà soát mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ; xác định rõ việc đã hoàn thành, nội dung còn hạn chế và trách nhiệm khắc phục. Kiểm tra phải hướng về cơ sở, đánh giá cả chất lượng tuyên truyền, khả năng vận dụng kiến thức và ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Những mô hình có hiệu quả cần được tổng kết trên cơ sở kết quả, tránh nhân rộng theo phong trào. 

Các đơn vị cần chủ động rà soát, thống nhất quy chế làm việc với cấp ủy, chính quyền và cơ quan tư pháp, bảo đảm hoạt động tuyên truyền không bị gián đoạn, không bỏ sót những thôn, bản xa trung tâm; phải đổi mới nội dung theo yêu cầu thực tế, đặc biệt chú trọng các quy định mới liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của công dân, đất đai, căn cước, nghĩa vụ quân sự, phòng thủ dân sự, an toàn trên không gian mạng. Tăng cường bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ báo cáo viên; xây dựng tài liệu hỏi đáp ngắn gọn, chuẩn xác; phát huy phối hợp với ngành tư pháp, các tổ chức chính trị-xã hội và người có uy tín tại địa phương...

PV: Trân trọng cảm ơn đồng chí!