Bộ đội Biên phòng gieo sinh kế dưới tán rừng biên giới

Bộ đội Biên phòng cùng dân dựng vườn sâm

Khu trồng sâm ở Ngài Thầu nằm trên sườn núi cao hơn 1.600m. Dưới những mái che, từng luống đất được đánh tơi, phủ mùn giữ ẩm; những cây sâm non nép mình sát mặt đất. Để dựng lên khu vườn, cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu và người dân đã cùng phát dọn thực bì, san mặt bằng, vận chuyển vật liệu, dựng nhà giàn, mở đường...

Bộ đội đảm nhận những phần việc nặng, cán bộ chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật, còn người dân vừa làm vừa học cách chăm sóc loài cây quý vốn trước đây chỉ mọc tự nhiên trong rừng.

Khu vườn trồng sâm do Bộ đội Biên phòng góp sức cùng người dân bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu (tỉnh Lai Châu) dựng lên.

Hộ gia đình bà Lầu Thị Cở chỉ có hai nhân khẩu, thuộc diện hộ nghèo của bản. Khoảng 280m² đất trồng ngô, lúa là tư liệu sản xuất chính. Lúc nông nhàn, người nhà đi làm thuê, tổng thu nhập của gia đình mỗi năm chỉ vỏn vẹn hơn 10 triệu đồng. Vì vậy, bà chưa từng nghĩ mình có thể mua cây giống, vật tư, dựng nhà giàn trồng sâm. Tham gia mô hình, bà không phải đóng tiền mà góp ngày công cùng bộ đội và các hộ dân, đồng thời được hỗ trợ cây giống, khu trồng và đảm nhận chăm sóc, bảo vệ những luống sâm của gia đình.

Cũng như bà Lầu Thị Cở, gia đình chị Sùng Thị Cam quanh năm trông vào ngô, lúa; tiền bán nông sản dành nuôi con ăn học. Được Bộ đội Biên phòng hướng dẫn và phổ biến chính sách hỗ trợ, chị dành khoảng 80m² đất tham gia mô hình. Chị tâm sự: “Gia đình tôi thuộc diện cận nghèo, chỉ biết dựa vào cây ngô, cây lúa. Được chính quyền và Bộ đội Biên phòng hướng dẫn trồng sâm, chúng tôi rất biết ơn và mong cây phát triển tốt, mang lại thu nhập, giúp gia đình vươn lên thoát nghèo”.

Mong đợi của bà Cở, chị Cam cũng là tâm trạng chung trong bản. Trưởng bản Ngài Thầu Vàng A Của cho biết: Ngài Thầu có 54 hộ, tất cả đều được hỗ trợ tham gia mô hình. Trước đây, bà con biết sâm là cây quý nhưng việc đưa về trồng vẫn xa lạ, bởi thiếu vốn, giống và kỹ thuật, nên việc trồng sâm chỉ là mơ ước. Nay được cầm tay chỉ việc, hỗ trợ cây giống, kỹ thuật, bà con rất phấn khởi.

Cán bộ Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải (Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu) hướng dẫn người dân cách chăm sóc cây sâm.

Bản Ngài Thầu được lựa chọn xây dựng mô hình sau quá trình trồng thử và khảo sát thực địa. Cuối năm 2024, Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu giao các đồn biên phòng trực thuộc trồng thử nghiệm sâm, mỗi đơn vị 100m², nhằm đánh giá khả năng thích nghi và sinh trưởng của cây. Trên cơ sở kết quả bước đầu, Bộ đội Biên phòng phối hợp với cấp ủy, chính quyền, cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp khảo sát điều kiện tự nhiên, quỹ đất cũng như nhu cầu của người dân. Ngày 10-4-2026, Ngài Thầu chính thức được chọn làm điểm triển khai mô hình.

Đồng chí Lê Văn Đức, Phó chủ tịch UBND xã Sì Lở Lầu cho biết: Khí hậu, thổ nhưỡng địa phương phù hợp với sâm Lai Châu. Để người dân nắm vững kỹ thuật, địa phương đã cùng Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức tập huấn; cùng các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Lâm sinh, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam hướng dẫn trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh.

Nguồn lực thực hiện mô hình được huy động từ doanh nghiệp và xã hội hóa. Doanh nghiệp do Bộ đội Biên phòng kết nối hỗ trợ cây giống, phân bón, vật tư và nhà giàn trị giá khoảng 1,8 tỷ đồng; các tổ chức, cá nhân hỗ trợ khoảng 600 triệu đồng. Cán bộ, chiến sĩ và người dân đóng góp hàng nghìn ngày công làm đất, mở đường, vận chuyển vật liệu, dựng giàn. Đến nay, 54 hộ đã dựng được 63 nhà giàn với gần 6ha đất và trồng hơn 15.200 cây sâm, với tỷ lệ sinh trưởng đạt khoảng 85%.

Theo Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu, với quan điểm người dân phải là chủ thể, đơn vị tập trung kết nối chính quyền, cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ bà con trong giai đoạn đầu. Bộ đội không làm thay người dân, cũng không thể thay doanh nghiệp tiêu thụ sản phẩm, mà hướng dẫn bà con làm chủ kỹ thuật trồng, chăm sóc, bảo vệ vườn sâm, từng bước tham gia chuỗi sản xuất liên kết.

Để cây sâm thực sự trở thành sinh kế

Những cây sâm ở Ngài Thầu mới bén rễ, phía trước còn nhiều năm chăm sóc mới đến ngày thu hoạch. Với những gia đình còn khó khăn như nhà bà Lầu Thị Cở, chị Sùng Thị Cam, ngô, lúa và những ngày đi làm thuê vẫn là nguồn trang trải cuộc sống trước mắt. Bởi thế, bà con không xem cây sâm là khoản thu có ngay, mà là phần sinh kế được vun trồng cho tương lai. Điều giúp họ yên tâm là trên chặng đường ấy luôn có cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và những người lính quân hàm xanh đồng hành.

Đồng hành cùng người dân là cấp ủy, chính quyền địa phương, doanh nghiệp, nhà khoa học và Bộ đội Biên phòng.

Sự hỗ trợ không dừng lại sau khi cây giống được đưa xuống đất. Bộ đội Biên phòng bám địa bàn, cùng bà con theo dõi sự sinh trưởng của cây, hướng dẫn cách giữ ẩm, chăm sóc và xử lý những vấn đề phát sinh. Khi có người thường xuyên cùng theo dõi, chỉ dẫn, các hộ trồng sâm sẽ từng bước nắm được kỹ thuật, tự chăm sóc vườn sâm của gia đình.

Cùng với việc chăm cây, câu chuyện liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ cũng được tính đến. Tại Hội thảo “Cơ chế, giải pháp phát triển sâm Lai Châu trên địa bàn các xã biên giới” được tổ chức mới đây, đại diện các sở, ngành, doanh nghiệp, hợp tác xã và nhà khoa học đã cùng trao đổi về nguồn giống, chuyển giao kỹ thuật, xây dựng vùng trồng, chế biến và phát triển thị trường. Những nội dung này không thể hoàn thành trong một sớm một chiều, song việc các bên cùng ngồi lại ngay từ khi vườn sâm còn ở giai đoạn đầu cho thấy hướng liên kết đang dần được hình thành.

Sau khi trực tiếp khảo sát khu trồng sâm tại bản Ngài Thầu, đồng chí Hà Trọng Hải, Phó chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu nhấn mạnh, phát triển sâm ở khu vực biên giới phải gắn với bảo vệ, phát triển rừng, tạo sinh kế, giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho người dân; đồng thời, đề nghị tiếp tục phát huy vai trò của Bộ đội Biên phòng trong xây dựng mô hình. Sự quan tâm từ lãnh đạo tỉnh, các sở, ngành và chính quyền cơ sở sẽ tiếp thêm niềm tin để người dân gắn bó với mô hình.

Để sâm Lai Châu thành sinh kế ổn định, giúp người dân thoát nghèo, vẫn còn một chặng đường phía trước.

Với người dân Ngài Thầu, chăm sóc vườn sâm cũng là giữ môi trường sống của cây, từ độ che phủ, nguồn nước đến khoảng rừng quanh khu trồng. Khi công sức và hy vọng của mỗi gia đình được gửi vào từng luống sâm, việc giữ rừng, giữ đất cũng trở nên thiết thực hơn. Bà con có thêm một hướng làm ăn ngay trên quê hương, yên tâm bám bản, cùng Bộ đội Biên phòng bảo vệ đường biên, mốc giới.

Ngày thu hoạch những cây sâm đầu tiên vẫn còn ở phía trước, nhưng người dân Ngài Thầu không phải tự mình đi hết quãng đường dài ấy. Bên những luống sâm có bàn tay chăm sóc của bà con, có cán bộ kỹ thuật hướng dẫn, có cấp ủy, chính quyền quan tâm và cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng thường xuyên gắn bó. Mỗi cây sâm sinh trưởng tốt hôm nay là thêm một phần hy vọng để hướng sinh kế mới từng bước vững vàng trên vùng đất biên cương.