Cùng dự hội nghị tại đầu cầu Trung ương còn có Phó thủ tướng Vũ Đức Đam; lãnh đạo và cán bộ chủ chốt của Bộ KH&CN; đại diện lãnh đạo các bộ, ban, Ủy ban của Quốc hội... và đông đảo các nhà khoa học.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu chỉ đạo tại hội nghị. Ảnh: TTXVN
Năm 2016, ngành KH&CN đã tập trung xây dựng, triển khai thực hiện các nội dung, chương trình hành động thực hiện các Nghị quyết Đại hội lần thứ XII của Đảng, Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, trọng tâm là các nhiệm vụ, giải pháp của ngành để đưa KH&CN trở thành yếu tố trọng yếu nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; tập trung cải cách thủ tục hành chính, triển khai chính phủ điện tử, hỗ trợ, phát triển doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Ngoài ra, ngành KH&CN đã kịp thời tham gia ứng phó với các sự cố phát sinh như tình hình hạn hán và xâm nhập mặn diễn ra trong thời gian dài tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hiện tượng hải sản chết bất thường xảy ra tại 4 tỉnh miền Trung.
Trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, KH&CN là động lực giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong tăng trưởng. Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tiến bộ KH&CN đã đóng góp khoảng 30%-40% vào tăng trưởng nông nghiệp, tùy theo lĩnh vực cụ thể. Các nhà khoa học Việt Nam đã nghiên cứu chọn, tạo được hơn 100 giống cây trồng mới. Các kết quả KH&CN được ứng dụng trong nông nghiệp đã giúp Việt Nam trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu về xuất khẩu nông, lâm, thủy sản với 10 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD.
Trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, xây dựng, KH&CN đã khẳng định được vai trò động lực, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển của lĩnh vực sản xuất công nghiệp và xây dựng. Nước ta đã thiết kế, chế tạo thành công nhiều chủng loại sản phẩm, thiết bị cơ khí đáp ứng yêu cầu kinh tế - xã hội thay thế nhập khẩu với giá thành cạnh tranh; một số sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn chất lượng tương đương với sản phẩm nhập khẩu, đủ điều kiện xuất khẩu cạnh tranh với sản phẩm nước ngoài, điển hình như giàn khoan tự nâng 120m (Tam Đảo 05) - giàn khoan tự nâng dầu khí lớn nhất Việt Nam được hạ thủy, bàn giao cho chủ đầu tư là Liên doanh Việt-Nga Vietsovpetro.
Đổi mới công nghệ đã góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, giảm giá thành sản phẩm tạo ra sản phẩm mới thay thế nhập khẩu trong các ngành kinh tế mũi nhọn… Trong lĩnh vực y tế, những thành tựu nổi bật trong y học đều xuất phát từ các kết quả nghiên cứu khoa học, thúc đẩy sự phát triển ngành y tế, góp phần to lớn vào sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân. Các công trình nghiên cứu đã góp phần dự phòng, đẩy lùi nhiều dịch bệnh nguy hiểm. Nhiều kỹ thuật tiên tiến trong chẩn đoán, điều trị bệnh đã được nghiên cứu ứng dụng thành công, nhiều loại bệnh đã được chẩn đoán, điều trị với tỷ lệ thành công cao, giá thành rẻ, tiết kiệm cho xã hội hàng trăm tỷ đồng, tiết kiệm ngoại tệ hàng tỷ đô la/năm do không phải ra nước ngoài điều trị. Vai trò, vị thế nền y tế Việt Nam ở một số lĩnh vực đã được nâng cao ngang tầm các nước trong khu vực và trên thế giới như: Ghép tạng, công nghệ tế bào gốc, y học hạt nhân, nội soi can thiệp, điện quang can thiệp, hỗ trợ sinh sản, an toàn truyền máu, hồi sức cấp cứu, vắc xin và sinh phẩm. Sau khi nghiên cứu thành công ghép các tạng đơn lẻ như ghép thận, gan, tim, các nhà khoa học Việt Nam đã chủ động thực hiện được ghép đồng thời 2 tạng (thận và tụy).
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nhiệt liệt biểu dương những kết quả lớn lao, đóng góp trực tiếp của KH&CN, của các nhà khoa học với sự phát triển đất nước.
Đánh giá thành tựu của KH&CN nước nhà, Thủ tướng khẳng định, thành tựu kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh của nước ta luôn có đóng góp quan trọng, trực tiếp của KH&CN. Năm 2016, thiên tai cộng với nhân tai, tình hình thế giới có nhiều biến động, nhưng chúng ta đã đoàn kết, quyết tâm. Các chỉ tiêu quan trọng đã hoàn thành căn bản, trong đó có 12 chỉ tiêu vượt mức, 2 chỉ tiêu xấp xỉ đạt kế hoạch. Đặc biệt là số lượng doanh nghiệp thành lập mới đạt kỷ lục, trong đó có rất nhiều doanh nghiệp KH&CN đã khẳng định năng lực sản xuất, năng lực KH&CN của nước ta trong khó khăn nhưng vẫn vươn lên.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đánh giá, xếp hạng đổi mới sáng tạo năm 2016 của nước ta đứng thứ 59, trong đó các nhóm chỉ tiêu đầu ra liên quan đến KH&CN xếp ở nhóm dưới 50. Điều này khẳng định KH&CN rất cố gắng trong bối cảnh chung nhiều khó khăn của kinh tế đất nước. Sự phối hợp, tham gia ứng dụng KH&CN giữa các bộ và các địa phương tốt hơn, được quan tâm hơn. Bước đầu trong chỉ đạo đã coi trọng ứng dụng KH&CN, tận dụng cơ hội từ cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 nhưng không coi nhẹ khoa học xã hội và khoa học cơ bản. Thủ tướng nhìn nhận, nguy cơ tụt hậu của nước ta ngày càng cao nếu không bắt kịp cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 này.
Bên cạnh những thành tựu mà ngành KH&CN đã đạt được, Thủ tướng Chính phủ cũng thẳng thắn nêu ra những tồn tại, hạn chế đang kìm hãm KH&CN của đất nước phát triển. Trong đó phải kể đến chỉ số sẵn sàng về KH&CN của nước ta chỉ đứng thứ 92/140 quốc gia và vùng lãnh thổ, như vậy còn rất lạc hậu. Thủ tướng cho rằng, đây không phải do lỗi của các nhà khoa học mà do cơ chế của Nhà nước, sự phối hợp của các bộ, ngành chưa thực sự chặt chẽ. Bên cạnh đó, ngành KH&CN còn để tình trạng nghiên cứu nhiều thứ, nhiều lĩnh vực nhưng ứng dụng ít.
Đưa ra những gợi ý, giải pháp để KH&CN phát triển mạnh mẽ trong năm 2017 cũng như những năm tiếp theo, Thủ tướng Chính phủ cho rằng, có 5 yếu tố để KH&CN phát triển được, đó là: Thể chế, cơ chế; con người; nguồn lực; cơ sở hạ tầng và năng lực hội nhập quốc tế của đất nước. Ngoài 5 yếu tố trên, Thủ tướng chỉ ra yếu tố rất quan trọng khác đó là yếu tố năng lực kiến tạo, quản trị của Nhà nước. Thủ tướng đề nghị, tinh thần chung là tạo những cơ chế, thể chế thông thoáng để KH&CN phát triển mạnh mẽ. Bộ KH&CN cần đề xuất để tháo gỡ các thể chế đang kìm hãm KH&CN phát triển.
Bên cạnh đó, Thủ tướng đề nghị Bộ KH&CN cần rà soát, đánh giá lại toàn bộ đội ngũ cán bộ KH&CN trên cả nước để có đội ngũ cán bộ khoa học cân đối với một quốc gia gần 100 triệu dân; cần có chiến lược hoạch định khoa học cơ bản, khoa học ứng dụng, trong đó ưu tiên cho khoa học ứng dụng; nghiên cứu KH&CN phải gắn với thị trường. Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh phải tách khoa học ra khỏi hành chính, tránh tình trạng hành chính hóa khoa học. Quản lý khoa học chỉ nên dựa vào kết quả chứ không dựa vào quá trình.
Thủ tướng cho rằng, xây dựng ngành KH&CN ở nước ta có nhiều thuận lợi vì có đội ngũ các nhà khoa học đông đảo, có trình độ chuyên môn cao. Nhưng Thủ tướng cũng yêu cầu cán bộ KH&CN không chỉ giỏi khoa học mà còn phải biết làm kinh tế thông qua việc thương mại hóa các nghiên cứu của mình. Thủ tướng khẳng định, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sẵn sàng lắng nghe để cùng tháo gỡ khó khăn cho ngành KH&CN và đề nghị Bộ KH&CN cùng các đơn vị trong hệ thống bấm sát thực tiễn, lắng nghe cuộc sống. các Bộ cần phối hợp với Bộ KH&CN trong nhiều lĩnh vực, cùng chung tay trong phát triển KHCN; quan tâm đến công tác tham mưu, đề xuất chính sách.
Tin, ảnh: MINH MẠNH