Chuyển từ thu hút vốn sang nâng cao chất lượng đầu tư

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến ngày 31-10, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy sức hấp dẫn của môi trường đầu tư tại Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng lớn, vấn đề đặt ra không chỉ là gia tăng quy mô vốn mà còn phải lựa chọn những dự án chất lượng, tạo sức lan tỏa đối với nền kinh tế trong nước.

Tại Diễn đàn Công nghiệp Bắc Ninh 2026, nhiều đại biểu quan tâm đến chất lượng dòng vốn FDI và khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam. Khi các tập đoàn đa quốc gia tiếp tục điều chỉnh chiến lược đầu tư, lợi thế về chi phí lao động và chính sách ưu đãi không còn đủ khả năng tạo sức hấp dẫn lâu dài. Nhà đầu tư ngày càng chú trọng đến chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và năng lực cung ứng tại địa phương.

Công nhân làm việc tại dây chuyền của Chi nhánh Hưng Yên - Công ty Cổ phần Daikin Air Conditioning (Vietnam). Ảnh: KHÁNH AN 

Theo khảo sát năm 2025 của Tổ chức Thúc đẩy ngoại thương Nhật Bản (JETRO), tỷ lệ thu mua nội địa của doanh nghiệp Nhật Bản trong ngành chế tạo tại Việt Nam đạt 38,1%, tăng 1,5 điểm phần trăm so với năm trước. Trong đó, tỷ lệ thu mua từ doanh nghiệp Việt Nam đạt 18,3%, mức cao nhất kể từ khi bắt đầu khảo sát. Tuy nhiên, 58,9% doanh nghiệp phản ánh không có nhà sản xuất có thể cung cấp nguyên liệu tại địa phương. Điều này cho thấy năng lực cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế.

Đề cập đến định hướng thu hút đầu tư, bà Vương Thị Minh Hiếu, Phó cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ chú trọng quy mô sang nâng cao chất lượng, hiệu quả dòng vốn FDI. Theo đó, cần ưu tiên các dự án công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, công nghiệp hỗ trợ, nghiên cứu và phát triển; đồng thời quan tâm đến khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng.

Thực tế, một dự án FDI chất lượng cao không chỉ được đánh giá bằng quy mô vốn đăng ký hay mức độ hiện đại của dây chuyền sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng nội địa, tạo việc làm có kỹ năng và nâng cao trình độ sản xuất. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chỉ đảm nhận những công đoạn đơn giản trong khi phần lớn linh kiện, nguyên liệu vẫn phải nhập khẩu, sức lan tỏa của dòng vốn FDI sẽ còn hạn chế.

Định hướng này phù hợp với Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8-6-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Theo đó, cần ưu tiên các dự án sử dụng công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, bảo đảm môi trường và có khả năng liên kết với khu vực kinh tế trong nước. Vì vậy, cùng với thu hút các tập đoàn lớn, các địa phương cần chú trọng lựa chọn dự án có khả năng hình thành mạng lưới nhà cung ứng, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước

Là địa phương có thế mạnh về công nghiệp điện tử, TP Bắc Ninh có điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp hỗ trợ và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Ông Nguyễn Minh Hiếu, Giám đốc Sở Công Thương TP Bắc Ninh cho biết, giai đoạn 2026-2030, địa phương ưu tiên phát triển điện tử, bán dẫn, cơ khí chế tạo, tự động hóa và công nghiệp hỗ trợ có giá trị gia tăng cao; đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 700 doanh nghiệp hoạt động trong các ngành ưu tiên. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là tăng số lượng mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực sản xuất. Trước hết, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn, đầu tư máy móc, cải tiến quy trình sản xuất. Đối với doanh nghiệp đã có sản phẩm đáp ứng một phần yêu cầu của nhà đầu tư, cần hỗ trợ hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, kiểm định sản phẩm và nâng cao năng lực cung ứng, từng bước trở thành nhà cung cấp trực tiếp cho các tập đoàn nước ngoài.

Về chính sách, Nghị định số 205/2025/NĐ-CP ngày 14-7-2025 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 111/2015/NĐ-CP ngày 3-11-2015 của Chính phủ về phát triển công nghiệp hỗ trợ đã bổ sung các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong đó, một số hoạt động kết nối thị trường, cải tiến quản trị, phát triển nhà cung ứng và chuyển đổi số được hỗ trợ tối đa 70% kinh phí. Để chính sách phát huy hiệu quả cần tăng cường hướng dẫn, giúp doanh nghiệp tiếp cận các chương trình hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế. Đặc biệt, hoạt động kết nối cung-cầu cần chuyển từ giới thiệu sản phẩm sang hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng những đơn hàng cụ thể. Cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng cần phối hợp với các tập đoàn FDI cung cấp thông tin về nhu cầu mua linh kiện, vật liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy trình lựa chọn nhà cung cấp. Qua đó, doanh nghiệp Việt Nam có cơ sở xác định những khâu cần cải tiến, đầu tư thiết bị, tổ chức sản xuất thử nghiệm. Quá trình hỗ trợ cần được duy trì đến khi doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dừng lại ở các hội nghị xúc tiến, kết nối.

Dây chuyền sản xuất của Công ty Cổ phần Tập đoàn Sunhouse. Ảnh: MINH NGUYỄN 

Cùng với đổi mới công nghệ, phát triển nguồn nhân lực là yêu cầu cấp thiết. Ông Đinh Nam Thắng, Phó trưởng ban Quản lý các khu công nghiệp TP Bắc Ninh cho rằng, phát triển công nghiệp công nghệ cao cần gắn với đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng, đáp ứng yêu cầu sản xuất. Theo đó, các cơ sở đào tạo cần tăng cường phối hợp với doanh nghiệp xây dựng chương trình sát nhu cầu thực tế, nhất là trong các lĩnh vực tự động hóa, bảo trì, kiểm soát chất lượng; đồng thời đẩy mạnh đào tạo lại, nâng cao kỹ năng số cho người lao động. Bên cạnh đó, cần phát triển hạ tầng công nghiệp đồng bộ, chuyển từ cung cấp mặt bằng sản xuất đơn thuần sang hình thành hệ sinh thái công nghiệp, gắn kết doanh nghiệp FDI với nhà cung ứng trong nước, cơ sở đào tạo và tổ chức nghiên cứu. Cùng với bảo đảm hệ thống điện, nước, xử lý chất thải, cần chú trọng kết nối giao thông, logistics và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đang được Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp thứ hai, trong đó, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư nhận được sự quan tâm đặc biệt của nhiều đại biểu Quốc hội. Nhằm bảo đảm thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, có khả năng tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp thiết thực cho nền kinh tế, các đại biểu yêu cầu chính sách thu hút đầu tư thế hệ mới cần quy định rõ ràng, cụ thể các tiêu chí đầu ra gắn với điều kiện hưởng ưu đãi như tỷ lệ nội địa hóa, việc hình thành các trung tâm nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ lõi, cũng như những kết quả thực chất khác. Đây là cơ sở để nhà đầu tư xác định rõ trách nhiệm, cam kết phải thực hiện, đồng thời bảo đảm mức độ ưu đãi được áp dụng tương xứng với hiệu quả và giá trị mà dự án mang lại.

Thu hút FDI chất lượng cao đòi hỏi sự chuyển biến đồng bộ từ chính sách ưu đãi, hạ tầng, nguồn nhân lực đến năng lực của doanh nghiệp trong nước. Khi các yếu tố này được kết nối hiệu quả, dòng vốn FDI không chỉ bổ sung nguồn lực đầu tư mà còn trở thành động lực thúc đẩy chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.