QĐND - Công cuộc giảm nghèo của Việt Nam giai đoạn 2011-2015 đã đạt được mục tiêu đề ra, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo hiện còn 9-10%, trong đó dưới 5% hộ nghèo. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng bộc lộ một số hạn chế về chính sách cho người nghèo. Được biết, trong thời gian tới, Nhà nước sẽ đưa giải pháp mới tiếp cận nghèo theo hướng đa chiều. Để hiểu rõ hơn nội dung này, phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trao đổi với ông Ngô Trường Thi, Vụ trưởng, Chánh văn phòng Quốc gia về giảm nghèo (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội).

Thay đổi cách nhìn nhận

Phóng viên (PV): Thưa ông, tại sao phải tiếp cận nghèo theo hướng đa chiều?

Ông Ngô Trường Thi: Trước hết, chúng ta cần hiểu tiếp cận nghèo theo hướng đa chiều là phương pháp tiếp cận dựa trên 2 tiêu chí về mức thu nhập và mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản như: Y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, tiếp cận thông tin... Nếu chúng ta chỉ nhìn thu nhập của người dân hiện nay mà đánh giá nghèo hay không nghèo, nhiều khi sẽ che lấp bản chất nghèo đúng nghĩa. Tôi có thể ví dụ như khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đây không phải là địa bàn nghèo nhất mà đứng thứ ba, sau vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Hồng. Nhưng nếu nhìn về khía cạnh mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản, thì Đồng bằng sông Cửu Long lại là khu vực nghèo nhất. Bởi trên thực tế, ở đó tỷ lệ bỏ học của trẻ em cao nhất, tỷ lệ nước sinh hoạt được thụ hưởng thấp nhất, giao thông khó khăn nhất. Do vậy, muốn nâng cao đời sống người dân thông qua tăng cường khả năng người dân tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản, việc chuyển đổi sang tiếp cận nghèo đa chiều là sự cần thiết.

 Ông Ngô Trường Thi.

Bản thân các hộ nghèo nhu cầu hỗ trợ đã khác nhau, có hộ muốn hỗ trợ tiền, có hộ muốn con cái được hỗ trợ trong học hành, nhà ở, bảo hiểm y tế, thông tin… Vì vậy, khi chúng ta chuyển sang đánh giá nghèo đa chiều để phân loại nhu cầu của hộ dân sẽ rõ ràng hơn. Từ đó, các cơ quan quản lý sẽ có những hoạch định chính sách cơ sở hơn, tính toán đối tượng cần tác động trực tiếp và quan trọng sẽ cân đối nguồn lực vốn để giúp đỡ người nghèo hiệu quả, thiết thực hơn.

PV: Ranh giới cận nghèo với nghèo rất mong manh, với cách tiếp cận nghèo đa chiều liệu có giúp chúng ta hỗ trợ đúng người, đúng việc không, thưa ông?

Ông Ngô Trường Thi: Đúng là ranh giới giữa nghèo và cận nghèo rất mong manh, kể cả khi có tăng chuẩn nghèo lên như hiện nay thì vẫn có sai lệch. Trong đánh giá nghèo đa chiều, chúng tôi đã khắc phục được một phần, đó là ngoài vấn đề thu nhập, còn đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản. Nếu người dân thiếu hụt 3/10 chỉ số tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản trở lên, cộng với thu nhập dưới chuẩn mức sống tối thiểu, sẽ xác định vào nhóm hộ nghèo mới. Còn với mức thu nhập đó, dưới 3/10 chỉ số tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản, sẽ xác định là nhóm cận nghèo, dưới nữa là nghèo. Song, tôi vẫn phải nhấn mạnh, dù xác định ở mức nghèo nào, nếu không có sự công tâm của người trực tiếp thực hiện cũng như vai trò cộng đồng ở cơ sở không được phát huy, thì những hạn chế trước đây như giảm nghèo chưa đồng đều, tỷ lệ hộ nghèo khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc còn cao; giảm nghèo chưa vững chắc, chính sách chồng chéo… vẫn sẽ nảy sinh. Dù công cụ có tốt đến đâu, nhưng người thực hiện chưa tốt, kết quả sẽ không được như ý muốn.

Công khai, minh bạch các tiêu chí

 PV: Có thể hiểu rằng, tiếp cận đa chiều người nghèo, trên hết phải minh bạch giữa cấp thực hiện và người chịu trách nhiệm, phải vậy không thưa ông?

 Ông Ngô Trường Thi: Đúng vậy, phải quy trách nhiệm cấp thực hiện và người chịu trách nhiệm một cách rõ ràng. Hiện nay, quyền công nhận mức độ nghèo sẽ thuộc thẩm quyền ủy ban cấp xã chứ không phải cộng đồng. Tuy vậy, bên cạnh đó cần phải tăng cường vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và cả người dân; phát huy vai trò dân chủ của người dân, công khai và minh bạch. Quy trình sẽ công khai danh sách đối tượng trước khi được đề xuất để công nhận và được niêm yết trong thời hạn tối thiểu 7 ngày làm việc, để người dân có ý kiến. Những trường hợp người dân có ý kiến khiếu nại, cấp xã phải có trách nhiệm thành lập đoàn phúc tra quy trình đó, trả lời để người dân biết việc đó đúng hay là sai. Trong trường hợp thấy kết quả trên các địa bàn lệch nhau, không phù hợp với thực tế, ban chỉ đạo giảm nghèo các huyện phải kiểm tra lại kết quả. Bây giờ thì quá rõ ràng cấp nào chịu trách nhiệm, trách nhiệm tới đâu. Cách làm này sẽ  hạn chế, khắc phục những trường hợp không phải nghèo song được xếp vào diện hộ nghèo để nhận hỗ trợ, gây bức xúc dư luận trong thời gian qua.

PV: Theo tiêu chí chuẩn nghèo mới, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo hiện nay là 18%. Trong 5 năm tới (2016-2020), tỷ lệ này có giảm được từ 1% đến 1,5%/năm không, thưa ông?

Ông Ngô Trường Thi: Khả năng ngân sách là có hạn, chính vì vậy các chính sách hỗ trợ phải đi từ thấp đến cao. Với hướng tiếp cận nghèo đa chiều, chúng tôi đánh giá tốc độ giảm nghèo giai đoạn sắp tới sẽ không bằng giai đoạn 2011-2015 và mục tiêu chúng tôi đề xuất được Quốc hội, Chính phủ chấp nhận giảm từ 1% đến 1,5% hộ nghèo là tương đối hợp lý. Thực tế đánh giá giai đoạn vừa qua, chúng ta chỉ giảm từ 1,1% đến 1,3% chứ không phải giảm 2%, bởi vì chỉ số giá tiêu dùng không được cập nhật vào chuẩn nghèo. Trong thời gian tới, chúng ta sẽ áp dụng các chính sách hỗ trợ trực tiếp đối với hộ nghèo và cận nghèo. Điểm đặc biệt của chính sách mới là sẽ giảm dần chính sách hỗ trợ "cho không", tăng chính sách hỗ trợ cho vay có hoàn trả, có điều kiện. Trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn khó khăn, quy mô hộ nghèo và hộ cận nghèo cuối năm 2015 là 9-10%, trong đó dưới 5% là hộ nghèo, chuyển chuẩn nghèo mới sẽ tăng lên 18%, gồm 12% là hộ nghèo và 6% là hộ cận nghèo, rõ ràng phải cân đối ngân sách để hỗ trợ người dân thoát nghèo. Cách làm mới này sẽ được áp dụng theo nguyên tắc, tỷ lệ nghèo và cận nghèo giảm, nhu cầu ngân sách giảm theo. Do vậy, ngay những bước đầu, chúng ta phải thực hiện giảm nghèo chắc chắn, bền vững.

PV: Xin cảm ơn ông!