Lực lượng cảnh sát giao thông Quảng Ninh tuần tra kiểm soát xử lý nghiêm người và phương tiện vi phạm. Ảnh: GIA MINH

Một trong những biện pháp hạn chế tình trạng vi phạm trật tự an toàn giao thông là xử phạt hành chính. Thế nhưng xung quanh vấn đề này đã và đang xuất hiện nhiều ý kiến khác nhau. Hoạt động kiểm tra, xử phạt và một số biện pháp tỏ ra không phù hợp và thiếu sức răn đe. Dư luận cho rằng đã đến lúc phải điều chỉnh phương thức quản lý, chế tài xử phạt trong lĩnh vực này.

Những bất cập nảy sinh

Trước hết, xin được bàn đến hình thức bấm lỗ trên giấy phép lái xe (GPLX). Theo đánh giá của các cơ quan chức năng thì việc áp dụng hình thức bấm lỗ GPLX đã có tác dụng răn đe các lái xe phải nghiêm chỉnh chấp hành Luật Giao thông Đường bộ. Đây là biện pháp khá hiệu quả góp phần ngăn chặn tình trạng người điều khiển phương tiện phóng nhanh, vượt ẩu, góp phần giảm tai nạn giao thông. Tuy nhiên, một số bất cập cũng bộc lộ. Khi bị bấm đến lỗ thứ hai thì hầu hết các “tài xế” đều tìm cách “xoay xở” để không bị bấm lần ba. Chính từ đó đã nảy sinh tiêu cực. Không thiếu những “bác tài” sẵn sàng “chi đẹp” để không bị bấm lỗ. Mặt khác, dư luận cho rằng bấm lỗ trên GPLX dù nhiều dù ít cũng gây phản cảm, những GPLX bị bấm lỗ tính thẩm mỹ sẽ mất đi. Đặc biệt trong khi chủ trương của chúng ta đang hướng đến việc cải tiến, đổi mới công tác đào tạo, cấp, phát GPLX; mẫu mã GPLX ngày càng đẹp hơn, bền hơn... thì việc áp dụng hình thức bấm lỗ không còn phù hợp.

Việc áp dụng hình thức xử lý với từng đối tượng vi phạm của lực lượng thi hành công vụ cũng là vấn đề được dư luận quan tâm. Trong khung phạt vi phạm giao thông đường bộ đều quy định mức phạt cho mỗi hành vi. Điều 4, Nghị định 152/2005/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định: Khi quyết định xử phạt vi phạm giao thông đường bộ, người có thẩm quyền xử phạt phải căn cứ vào tính chất, mức độ vi phạm, nhân thân của người vi phạm và những tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng để quyết định, thế nhưng thực tế cho thấy quy định khung hình phạt đã tạo kẽ hở nảy sinh tiêu cực. Người vi phạm muốn không bị xử nặng thì phải “ngon ngọt” với người thi hành công vụ.

Theo chúng tôi, hầu hết các mức phạt hiện đang áp dụng còn nhẹ, không đủ sức răn đe. Chẳng hạn một số hành vi gây cản trở giao thông như bắc ống nước, chăn thả gia súc... gây cản trở giao thông mà chỉ xử phạt 20.000 đồng, hoặc uống rượu, bia quá nồng độ gây tai nạn mà chỉ phạt 300 đến 500 nghìn đồng là không phù hợp. Trong nhiều trường hợp, vẫn còn hiện tượng "phạt cho tồn tại" ví như xe ca "nhồi" khách trạm này phạt rồi thì đến trạm khác nghiễm nhiên "đúng luật". Tình trạng xuất hiện những "điểm đen" về tai nạn giao thông lâu nay dường như trách nhiệm chẳng thuộc về ai. Dư luận cho rằng chính quyền địa phương và cơ quan chức năng để xảy ra những "điểm đen" cũng phải chịu hình thức xử phạt hành chính.

Điều chỉnh theo hướng nào?

Các cơ quan chuyên môn của Bộ GTVT và Bộ Công an đang nghiên cứu để đề nghị Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định 152/2005/NĐ-CP, theo hướng các hình thức xử phạt cơ bản sẽ nặng hơn, trách nhiệm của các cấp các ngành, cơ quan chức năng, chính quyền các địa phương cũng sẽ được quy định cụ thể hơn.

Đặc biệt việc cải tiến hình thức xử phạt hành chính trong giao thông - trật tự là một nội dung trong tổng thể các biện pháp hành chính mà Bộ Công an đang thực hiện. Hướng chỉ đạo của Bộ Công an về việc áp dụng chế tài xử phạt trong lĩnh vực giao thông - trật tự là tạo thuận lợi cho người dân, hạn chế đến mức thấp nhất các phiền hà, tiêu cực có thể xảy ra giữa lực lượng thừa hành nhiệm vụ với người vi phạm. Về hình thức “bấm lỗ” GPLX, Cục CSGT đã đề nghị thay thế bằng hình thức phát phiếu kiểm soát lái xe. Theo đó, khi lái xe vi phạm, CSGT không bấm lỗ trên bằng lái như hiện nay mà thay vào đó sẽ cắt phiếu (giấy tờ con). Để tiện cho việc kiểm soát trên phiếu ghi rõ thời gian, tính chất lỗi vi phạm bị xử lý. Chúng tôi được biết, cách đây 4 năm, hình thức phiếu kiểm soát đã được CSGT đề xuất, nhưng không được chấp nhận. Mặc dù đây vẫn mới chỉ là kiến nghị, nhưng theo chúng tôi trong khi chúng ta đang chủ trương cải cách hành chính thì việc sử dụng phiếu kiểm soát (giấy tờ con) xem ra cũng chưa thật là cách quản lý phù hợp(!?).

Các cơ quan chức năng cũng đặt vấn đề đi kèm với các hình thức xử lý, các biện pháp giáo dục, kiểm tra, giám sát cũng phải được tăng cường. Về việc này, dư luận cho rằng cần phải đề cao vai trò của cơ sở nơi cư trú; đơn vị, cơ quan đang công tác, tổ chức đang sinh hoạt... có như vậy ý thức của người tham gia giao thông mới thực sự được đề cao. Muốn vậy, với những trường hợp vi phạm, ngoài bị xử phạt phải có cách thông báo vi phạm về địa phương nơi cư trú, cơ quan, đơn vị công tác. Về việc đội mũ bảo hiểm khi đi mô tô, xe máy, chúng tôi được biết trong tháng 4-2007. Ủy ban ATGT Quốc gia, Bộ GTVT, Bộ Công an sẽ chỉ đạo các địa phương, cơ quan, đơn vị đồng loạt thực hiện nghiêm quy định này trên phạm vi toàn quốc. Trên cơ sở kết quả thực tế của đợt triển khai cao điểm này, Ủy ban ATGT Quốc gia sẽ trình Thủ tướng Chính phủ thời điểm quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi đi mô tô, xe máy trên tất cả các tuyến đường, thay cho quy định chỉ bắt buộc đội mũ bảo hiểm khi đi mô tô, xe gắn máy trên một số tuyến đường như trước đây.

Về hình thức xử phạt người điều khiển phương tiện tham gia giao thông có nồng độ rượu, bia vượt quá qui định gây tai nạn như đang hiện hành là chưa đủ sức giáo dục, răn đe. Đây là một trong những nguyên nhân khiến số vụ tai nạn giao thông do rượu, bia hằng năm vẫn cứ gia tăng. Để kiểm soát tình trạng này cần tăng nặng hình thức xử lý và các cơ quan chức năng phải có các biện pháp kiểm tra và xử phạt kiên quyết hơn.

Nhóm phóng viên Quốc phòng – An ninh