QĐND - Theo thống kê của cơ quan chức năng tỉnh Cà Mau, từ năm 2000 đến 2009, trên địa bàn tỉnh có 217 tàu cá, hàng ngàn ngư dân bị nước ngoài bắt giữ đòi tiền chuộc, hoặc tịch thu tàu thuyền. Tình trạng người dân tự ý hợp đồng khai thác thủy sản trên vùng biển Ma-lai-xi-a, In-đô-nê-xi-a, Thái Lan… đang là vấn đề nhức nhối.

Thủ thuật chuyển đổi sở hữu tàu để làm giấy phép khai thác

Theo khảo sát của chúng tôi, ở các huyện ven biển như Trần Văn Thời, Phú Tân, U Minh, Đầm Dơi… (tỉnh Cà Mau) gần đây xảy ra hiện tượng rất lạ liên quan đến số phận các con tàu đánh cá. Nhiều chủ tàu đang hoạt động, đánh bắt bình thường trên biển, đột nhiên xin ngừng khai thác thủy sản và bán tàu cho người nước ngoài. Họ sao các giấy tờ liên quan như: Giấy chứng nhận đăng ký tàu cá, giấy phép khai thác… và làm nhanh thủ tục bán tàu và chuyển cho người môi giới. Người môi giới sẽ làm mọi thủ tục cấp phép khai thác thủy sản từ chính quyền nước ngoài. Và kể từ đó, con tàu này có thủ tục “hợp pháp” đánh bắt thủy sản tại vùng biển nước ngoài. Thực chất, đây không phải việc bán tàu thuần túy, mà là sự "lách luật" để chuyển đổi sở hữu tàu cho người nước ngoài về hình thức (chính quyền nước này chỉ cấp phép khai thác cho ngư dân bản địa), hợp thức hóa việc đánh bắt thủy sản tại vùng biển nước ngoài cho ngư dân Việt Nam.

Lực lượng BĐBP kiểm tra đột xuất giấy tờ các phương tiện đang hoạt động trên biển

Ông Từ Văn Hiền, Phó chủ tịch UBND thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời - nơi có nhiều tàu cá sang nước ngoài đánh bắt thủy sản - cho biết:

 - Thị trấn hiện có 37 tàu cá, 415 ngư dân sang vùng biển Ma-lai-xi-a khai thác thủy sản. Đó chỉ là những tàu khai báo một cách chính thức, còn theo con số chúng tôi nắm được, đã có hơn 50 tàu, thuyền và hàng trăm ngư dân đang hoạt động trên vùng biển nước bạn. Phần lớn không có giấy phép khai thác hoặc giấy tờ không hợp lệ, phương tiện không bảo đảm các điều kiện an toàn. Chính quyền địa phương đang phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra các phương tiện, ngư dân xuất nhập cảnh, hợp đồng khai thác trái phép; xử lý triệt để những hành vi vi phạm pháp luật, tránh ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự trên biển và quan hệ ngoại giao với các nước láng giềng.

Lợi nhuận bấp bênh, hiểm họa khó lường

Theo thông tin mà chúng tôi thu thập được tại một số cửa biển lớn như Cái Đôi Vàm, Sông Đốc, Khánh Hội..., chủ tàu cá muốn sang Ma-lai-xi-a khai thác thủy sản, tàu phải có trọng tải từ 40 đến 50 tấn, hoạt động tất cả các nghề (trừ nghề câu mực), phí môi giới khoảng 15.000USD. Ngoài ra, chủ tàu phải nộp lệ phí cho phía Ma-lai-xi-a khoản tiền tương đương 25 triệu đồng/tháng, sản phẩm khai thác được phải bán cho nước này từ 1 đến 2 tấn cá/chuyến. Bù lại, mỗi chuyến đi biển, tàu cá được mua của Ma-lai-xi-a từ 20.000 đến 28.000 lít dầu với giá chỉ bằng 50% so với giá tại Việt Nam (nước này có chính sách trợ giá dầu cho tàu khai thác thủy sản).

Nhìn thấy “món hời trước mắt”, nhiều ngư dân Việt Nam đã nhắm mắt làm liều mà không hề nghĩ đến họ đang đi vào con đường nguy hiểm. Không chỉ có nguy cơ phá sản (nhiều tiểu thương cầm cố nhà cửa, tàu thuyền để kinh doanh), gia đình tan nát, mà nhiều tàu, thuyền bị tịch thu, cướp bóc, ngư dân bị chính quyền nước bạn giam giữ, cướp biển sát hại. Cách đây không lâu, đã có hai ngư dân Việt Nam làm thủ tục “giả” bán tàu cho người Ma-lai-xi-a, lập tức bị nước này tịch thu tàu. Việc này hoàn toàn đúng luật, vì theo giấy tờ pháp lý, chính họ đã ký vào giấy mua bán, chuyển nhượng tàu...

Thiếu tá Võ Văn Sử, Đồn trưởng Đồn biên phòng 692 (Bộ chỉ huy Biên phòng tỉnh Cà Mau) cho biết:

- Tàu cá có chủ sở hữu mang tên người nước ngoài thì không thể trở lại Việt Nam. Điều này dẫn đến tình trạng tàu, thuyền hoạt động lênh đênh, neo đậu bừa bãi, khó kiểm soát. Mặt khác, khi đã bán hải sản chất lượng cao cho phía Ma-lai-xi-a, số sản phẩm còn lại mang về nước thường có chất lượng thấp. Việc chuyên chở làm mất an ninh trật tự, xáo trộn các hoạt động kinh doanh ngoài khơi cũng như trên bờ. Việc tự ý hợp đồng đánh bắt hải sản với phía Ma-lai-xi-a sẽ gây khó khăn cho việc quản lý và giải quyết thủ tục xuất nhập khẩu.

Rõ ràng, hiện tượng “lách luật” bằng cách làm thủ tục “giả” bán tàu cho nước ngoài rồi sang vùng biển các nước giáp ranh để khai thác thủy sản là vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến tình hình an ninh trên biển. 

Để giải quyết tình trạng trên, các cấp chính quyền cùng các ngành chức năng cần chung tay tháo gỡ những khó khăn giúp ngư dân yên tâm làm ăn, không xuất nhập cảnh, khai thác thủy sản trái phép. Ngoài ra, các ban, ngành, đoàn thể địa phương cũng cần tăng cường phổ biến Luật Biên giới quốc gia, Luật Hàng hải, Công ước Biển quốc tế và các quy định trên biển để ngư dân nắm được.

Bài và ảnh: Tuấn Nam