Một số hộ dân khai thác cát trái phép trên sông Linh Cảm.

Xã Tùng Ảnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh nằm bên dòng sông La hiền hòa. Thời chiến, dòng sông là tuyến giao thông quan trọng phục vụ chiến trường. Thời bình, sông La chở đầy nguồn phù sa làm cho ruộng vườn tươi tốt, đời sống nông dân no đủ. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, trên dòng sông này, nạn khai thác cát diễn ra đến mức báo động.

 Như thành quy luật, cứ hết mùa lũ, dân làm nghề khai thác cát ven hai bờ sông La lại hối hả bắt tay vào mùa làm ăn mới. Sông La vừa oằn mình sau những trận lũ, giờ lại tiếp tục gồng lên cam chịu những cơn đau do nạn “cát tặc” lộng hành. Tình trạng khai thác cát tùy tiện, bừa bãi trên sông đã gây nguy hiểm về sự an toàn đê điều, các công trình ven sông, ô nhiễm môi trường và hiện tượng sông “nuốt” đất nông nghiệp hằng năm vẫn diễn ra.

Có thể nói, khai thác cát hiện nay đang là một nghề hái ra tiền đối với các chủ phương tiện, chủ bến bãi vì đây chính là của “trời cho” cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Nguồn lợi từ hoạt động này không nhỏ về mặt kinh tế cũng như về mặt xã hội (tạo việc làm cho các lao động dôi dư), thế nhưng tác hại do khai thác cát bừa bãi mới là điều đáng bàn ở đây. Ông Nguyễn Văn Toàn, một người dân xã Châu Linh sống gần đó, nói: Nạn khai thác cát bừa bãi diễn ra từ lâu gây ảnh hưởng đến môi trường. Mùa nắng trên các tuyến đường cát rơi vung vãi, bụi bay mù mịt. Mùa lũ đi qua sông lại lấn sâu vào đất nông nghiệp, cuốn trôi hoa màu của dân. 

Theo quan sát của chúng tôi, dọc tuyến sông La qua khu vực  từ xã Tùng Ảnh, Châu Linh, Châu Trung, kéo xuống tận xã Châu Đình, huyện Đức Thọ cả hai bên tả, hữu sông La chưa đầy 1km mà có tới hàng chục bãi cát và điểm khai thác cát. Địa bàn có nhiều bến bãi, điểm khai thác cát nhất là xã Sơn Long, Sơn Tân (huyện Đức Thọ). Bên cạnh việc hút cát từ dưới sông lên, một số bến còn là nơi tập kết cát, sỏi để bán cho các công trình. Có thể “điểm mặt” những khu vực có nhiều bãi kiểu đó là: thượng và hạ lưu như Sơn Long, Châu Linh, Trường Sơn… Trừ một số bến bãi được cấp phép là chấp hành tương đối tốt, số còn lại không có giấy phép kinh doanh thì mạnh ai người đó làm, bất chấp các quy định pháp luật về bảo vệ hành lang an toàn cầu, an toàn đê, bảo vệ môi trường, đặc biệt là vi phạm an toàn luồng lạch chạy tàu, thuyền theo quy định của Luật Giao thông đường thủy.

Đứng trên trạm bơm Linh Cảm nhìn xuống sẽ thấy cảnh hai bên sông là những bãi cát khổng lồ. Hằng ngày có hàng chục phương tiện nối đuôi nhau chờ vào bến bốc cát hoạt động hết công suất. Còn dưới sông là hàng chục vòi rồng hút cát lên bãi. Nguy hiểm nhất là loại vòi rồng này có thể xỉa vào thân đê, chân cầu và những trạm bơm gần đó.

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, nhiều điểm khai thác và bến bãi tập kết kinh doanh cát, sỏi trên tuyến sông La không có giấy phép kinh doanh. Nhưng không hiểu sao, tình trạng trên vẫn ngang nhiên tồn tại. Bao giờ chính quyền địa phương mới vào cuộc để giải quyết vấn nạn trên?

 Bài và ảnh: HÀ LONG