Tìm giải pháp để công nhân có nhà ở ổn định

Vấn đề nhà ở cho người lao động nếu không được giải quyết sẽ không chỉ gây khó khăn trong việc nâng cao chất lượng nhân lực, thu hút nguồn lực đầu tư từ nước ngoài mà còn kéo theo hàng loạt hệ lụy về an sinh xã hội. Vì vậy, đáp ứng nhu cầu nhà ở cho công nhân là yêu cầu bức thiết, đòi hỏi các giải pháp, chính sách phù hợp.

Chỉ khoảng 20% công nhân có chỗ ở ổn định

Căn phòng trọ trong ngôi nhà cấp 4 được vợ chồng anh Hoàng Văn Nhạc (quê Yên Bái) thuê khi làm việc tại Công ty TNHH Âu Lạc (Khu công nghiệp Đại Đồng, tỉnh Bắc Ninh) có giá 750.000 đồng/tháng (chưa kể tiền điện, tiền nước). Mọi sinh hoạt từ nấu nướng, ăn ngủ của gia đình chỉ vẻn vẹn trong căn phòng hơn 10m², những ngày mưa gió, trong nhà cũng như ngoài sân. Anh Nhạc bảo, thu nhập của hai vợ chồng được khoảng 8 triệu đồng/tháng, tằn tiện chi tiêu cũng chỉ đủ trang trải cuộc sống hằng ngày và đủ tiền về quê trong những dịp lễ, Tết, thế nên làm sao dám "mơ" mua nhà vài trăm triệu đồng. Anh chỉ mong Nhà nước và doanh nghiệp tạo được quỹ nhà giá rẻ cho người lao động, đồng thời có chính sách hỗ trợ nguồn vốn ưu đãi để những người lao động như anh sớm ổn định cuộc sống.

Ông Trịnh Trường Sơn, Phó cục trưởng Cục Quản lý nhà và bất động sản (Bộ Xây dựng), cho biết: Nước ta hiện có khoảng 2,6 triệu công nhân lao động trực tiếp đang làm việc tại các KCN và hàng triệu công nhân lao động tại nhiều xí nghiệp, cơ sở sản xuất thuộc các cụm công nghiệp vừa và nhỏ. Mức lương của người lao động (trung bình 4 triệu đồng/người/tháng) hiện chỉ đáp ứng được 78-83% nhu cầu chi tiêu cơ bản và khoảng 20% công nhân lao động tại các KCN, khu chế xuất có chỗ ở ổn định, còn lại phần lớn phải thuê trọ. Với giá thuê phòng trung bình 300.000-400.000 đồng/người/tháng, bình quân diện tích sinh hoạt của mỗi người chỉ khoảng 2-3m², điều kiện sống không bảo đảm. Hầu hết các khu nhà trọ cho công nhân KCN thuê đều thiếu các công trình hạ tầng xã hội thiết yếu (nhà trẻ, trường học, trạm y tế, khu vui chơi, giải trí, khu luyện tập thể thao, thư viện...).

Đánh giá về môi trường sống của công nhân các KCN, ông Kenichi Hashimoto, Trưởng đoàn nghiên cứu JICA về cải thiện môi trường sống cho công nhân các KCN tại Việt Nam, chỉ ra rằng, với mức thu nhập thấp thì nhà trọ chất lượng không bảo đảm trở thành loại hình nhà ở được công nhân lựa chọn. “Nhà ở công nhân với điều kiện sinh hoạt nghèo nàn chính là trở ngại đối với các doanh nghiệp trong việc giữ chân người lao động có tay nghề cao. Sự đình trệ trong việc cải thiện môi trường sống, với kết quả là công nhân thường xuyên bỏ việc là hiện tượng làm giảm sức cạnh tranh của Việt Nam với các quốc gia xung quanh trong việc thu hút đầu tư từ nước ngoài”, ông Kenichi Hashimoto lo ngại.

Đồng tình với quan điểm này, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Văn Trung bày tỏ, vấn đề xây dựng môi trường sống cho người lao động trong KCN chưa được quan tâm đúng mức. Do đó, cải thiện môi trường sống cho công nhân các KCN là một trong những giải pháp để nâng cao đóng góp của công nghiệp tại địa phương cũng như cả nước và thu hút nguồn lực đầu tư từ nước ngoài.

Công nhân làm việc tại Nhà máy giày Thái Bình Kiên Giang (Khu công nghiệp Thạnh Lộc, Châu Thành, Kiên Giang). Ảnh: TTXVN.

Đa dạng hóa nguồn vốn ưu đãi

Chỉ ra nguyên nhân mặc dù nhu cầu nhà ở của công nhân là rất lớn nhưng không hấp dẫn các nhà đầu tư bất động sản, ông Trịnh Trường Sơn cho rằng, việc phát triển nhà ở xã hội cho công nhân thuê chưa đạt yêu cầu do Nhà nước chưa đủ nguồn lực tài chính để đầu tư phát triển; khả năng sinh lời thấp, cơ chế ưu đãi chưa đủ mạnh nên không hấp dẫn nhà đầu tư phát triển nhà ở cho công nhân trong các KCN. “Do đó, để đạt mục tiêu phát triển nhà ở xã hội nói chung và nhà ở xã hội cho công nhân nói riêng, Chính phủ cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, đặc biệt là kế hoạch trung hạn về nguồn vốn từ ngân sách để cấp bù lãi suất cho Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức tín dụng triển khai cho vay hỗ trợ nhà ở theo quy định của Luật Nhà ở và Nghị định số 100/2015/NĐ-CP về phát triển và quản lý nhà ở xã hội của Chính phủ. Cho phép bổ sung lĩnh vực phát triển nhà ở xã hội là lĩnh vực ưu tiên được sử dụng nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi khác bảo đảm phù hợp với quy định của Luật Nhà ở”-ông Trịnh Trường Sơn khuyến nghị.

Một trong những giải pháp quan trọng được ông Trịnh Trường Sơn đề cập tới đó là cần tập trung thực hiện chặt chẽ quy định quy hoạch phát triển KCN phải bao gồm quy hoạch trong và ngoài KCN, phải gắn kết KCN với khu đô thị có đầy đủ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở cho công nhân lao động. Đặc biệt, những KCN mới hình thành nhất thiết phải có quỹ đất để xây dựng nhà ở cho công nhân. Đối với các KCN đã hình thành mà chưa có quỹ đất để phát triển nhà ở cho công nhân cần điều chỉnh, bổ sung quy hoạch để có đất xây dựng nhà ở cho công nhân, xây dựng công trình phúc lợi phục vụ nhu cầu thiết yếu cho người lao động tại các KCN.

Còn theo ông Kenichi Hashimoto thì cần kêu gọi đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) vào lĩnh vực xây dựng nhà ở xã hội, nhưng cần xác định rõ vai trò của nhà nước và khu vực tư nhân. Tại Ấn Độ, doanh nghiệp bất động sản phải đóng góp vào quỹ nhà ở để phát triển các dịch vụ thiết yếu và hỗ trợ tài chính cho những đối tượng thuộc nhóm yếu thế... Từ thực tế phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn, Phó chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Đặng Ngọc Quỳnh đề xuất, cần điều chỉnh mức khống chế về lợi nhuận định mức trên tổng mức đầu tư theo Nghị định 100/2015/NĐ-CP vì đang hạn chế sự tham gia của các nhà đầu tư bất động sản vào dự án xây dựng nhà ở xã hội.

Là người trực tiếp tham gia vào lĩnh vực xây dựng nhà ở cho công nhân, ông Nguyễn Văn Đạt, Tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển đô thị và KCN Việt Nam (IDICO) chia sẻ, đầu tư vào lĩnh vực nhà ở cho công nhân lợi nhuận không cao (khoảng 5-10%) nhưng ngược lại khả năng rủi ro thấp và được hưởng nhiều chính sách ưu đãi của Nhà nước và địa phương. Vì vậy, để giải quyết “bài toán” nhà ở cho công nhân, bên cạnh việc tạo điều kiện cho nhà đầu tư lĩnh vực này, giải pháp cốt lõi chính là có chính sách tạo nguồn vốn ưu đãi dài hạn với công nhân, chứ không đơn thuần là việc hỗ trợ qua các gói tín dụng; đồng thời, cần phải xác định đúng đối tượng nào cần được hỗ trợ, tránh tình trạng vay tín dụng ưu đãi để mua căn hộ hàng tỷ đồng. Ông Nguyễn Văn Đạt phân tích: “Yêu cầu về nhà ở xã hội của công nhân là rất lớn, trong khi đây là đối tượng có thu nhập thấp, vì vậy chỉ khi có nguồn vốn ưu đãi, công nhân mới có cơ hội mua được nhà. Khi có nguồn cầu tự khắc sẽ có nguồn cung, có nghĩa là doanh nghiệp sẽ háo hức đầu tư vào phân khúc này”.

VŨ DUNG