* Tổng rà soát các chương trình mục tiêu quốc gia

Sáng 30-10, lãnh đạo Kiểm toán Nhà nước (KTNN) họp báo công bố kết quả kiểm toán Đề án tin học quản lý hành chính nhà nước (Đề án 112). Buồi họp báo thu hút sự quan tâm đặc biệt của báo giới. Tổng Kiểm toán Nhà nước Vương Đình Huệ và Phó tổng Kiểm toán Nhà nước Lê Minh Khái đã trả lời nhiều câu hỏi của các phóng viên, đồng thời nêu rõ những tồn tại, thiếu sót và cả bài học “đắt giá” qua triển khai thực hiện đề án quy mô lớn, có nhiều sai phạm “nổi cộm” này.

      Sử dụng ngân sách, tài sản lãng phí, hiệu quả thấp

Như báo Quân đội nhân dân đã thông tin, Đề án 112 giai đoạn 2001-2005 có tổng mức đầu tư hơn 3.836 tỷ đồng, trong đó, dự toán ngân sách Trung ương là 1000 tỷ đồng; tại các bộ, ngành, địa phương là hơn 2.836 tỷ đồng; tổng kinh phí đã được cấp phát hơn 1.530 tỷ đồng, đã sử dụng cho đề án gần 1.160 tỷ đồng; phần dư dự toán kinh phí đã được thu về ngân sách nhà nước (NSNN) hơn 318,6 tỷ đồng. KTNN đã tiến hành kiểm toán tại ban điều hành đề án 112 của 15/64 tỉnh, thành phố và 8/52 bộ, ngành Trung ương. Theo tổng KTNN Vương Đình Huệ, việc kiểm toán đề án dựa trên nguyên lý “chọn mẫu”, chủ yếu là các cơ quan phê duyệt, cấp vốn và các đơn vị, địa phương sử dụng nguồn kinh phí lớn. Về những sai phạm trong sử dụng và quyết toán kinh phí, KTNN xác định: Số chi không đủ điều kiện quyết toán của các đơn vị được kiểm toán là hơn 55,7 tỷ đồng (nguồn kinh phí đầu tư xây dựng cơ bản từ ngân sách Trung ương (NSTƯ). Loại trừ quyết toán, xuất toán, thu nộp NSNN do chưa đủ điều kiện hơn 43 tỷ đồng (nguồn kinh phí chi thường xuyên từ NSTƯ) và gần 104 tỷ đồng (nguồn kinh phí vay của Ngân hàng Phát triển châu Á); xuất toán thu hồi hơn 1,3 tỷ đồng do chi vượt định mức, chi sai chế độ từ nguồn ngân sách địa phương. Như vậy, tổng số tiền KTNN xác định chi không đủ điều kiện quyết toán, phải loại trừ quyết toán, xuất toán, thu nộp NSNN… lên tới hơn 204 tỷ đồng.

Riêng với Ban điều hành Đề án 112 Chính phủ, KTNN yêu cầu xử lý thu hồi nộp NSNN các khoản đã chi gần 2,4 tỷ đồng; loại khỏi quyết toán các khoản chưa chi và chi trùng tổng số hơn 38,3 tỷ đồng; thực hiện kiến nghị, kết luận của các cơ quan có thẩm quyền đối với các khoản chi gần 127 tỷ đồng, trong đó chi cho các bộ, ngành, địa phương không thuộc nhiệm vụ chi gần 20 tỷ đồng; chi đào tạo, triển khai dịch vụ cơ bản và một số khoản chi khác chưa có định mức, đơn giá chính thức được duyệt hơn 107 tỷ đồng…

Theo KTNN, việc phân bổ vốn đầu tư tại Đề án 112 không đúng quy định, tạo ra cơ chế xin-cho, chênh lệch vốn đầu tư lớn giữa các đơn vị: TP Đà Nẵng gần 11 tỷ đồng, tỉnh Thanh Hóa gần 14 tỷ đồng, Hà Tĩnh 12 tỷ đồng, Hải Dương 11,5 tỷ đồng, Vĩnh Phúc và Ninh Thuận mỗi địa phương hơn 4 tỷ đồng, Quảng Ninh 3,75 tỷ đồng… Một số địa phương cố tình xây dựng đề án với quy mô lớn để “xin” nhiều vốn Trung ương. Nhiều bộ, ngành, địa phương sử dụng sai phân cấp vốn đầu tư, quản lý kinh phí không chặt chẽ, sai luật định như quyết toán kinh phí chưa có định mức, đơn giá được duyệt, không thuộc nhiệm vụ chi; tạm ứng kinh phí không thuộc nhiệm vụ chi hoặc không thực hiện được hợp đồng cam kết; chi phí in giáo trình cho cán bộ lãnh đạo không sử dụng, tồn kho giáo trình tổng cộng gần 620 triệu đồng gây lãng phí NSNN… Điều đặc biệt là các bộ, ngành, địa phương đều không biết sẽ được cấp bao nhiêu vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương và tất cả các đơn vị được kiểm toán đều sử dụng vốn đầu tư sai phân cấp nguồn vốn.

Về chỉ đạo, điều hành cơ chế, theo Phó tổng KTNN Lê Minh Khái, Bộ Kế hoạch-Đầu tư ghi vốn chưa đủ điều kiện, phân bổ vốn chậm và còn nhiều bất cập. Đặc biệt, năm 2006 đã kết thúc giai đoạn 1 của đề án, Ban Điều hành đề án 112 vẫn được Bộ Kế hoạch-Đầu tư phân bổ vốn đầu tư hơn 150 tỷ đồng. Bộ Tài chính chậm ban hành, phê chuẩn định mức, đơn giá xây dựng phần mềm, đào tạo cán bộ… do vậy nhiều khoản chi chưa đủ điều kiện quyết toán… Hiệu quả sử dụng vốn và tài sản thấp, một phần do Ban điều hành Đề án 112 Chính phủ và các địa phương đều kiêm nhiệm, lại có quyền hạn lớn: Vừa thẩm định vừa cấp vốn hoặc đề nghị được cấp vốn…

      "Giá đắt” về công nghệ và đào tạo cán bộ

Đánh giá về công tác đào tạo cán bộ cho dự án, Phó tổng KTNN Lê Minh Khái tỏ bày: “Chúng ta đã phải “trả giá đắt” để có một số kiến thức về tin học…”. Theo báo cáo của KTNN, ban đề án Trung ương và các địa phương đã mở được 2.651 lớp đào tạo tin học với hơn 51.300 học viên, nhưng công tác này triển khai ồ ạt vào các năm 2005-2006; đào tạo nhiều cán bộ không đúng đối tượng; không phân loại trình độ trước khi đào tạo, nên nhiều cán bộ học xong không làm được chuyên môn. Tại Lạng Sơn, Thái Nguyên có từ 50 đến 60% cán bộ đào tạo quản trị mạng không đáp ứng được yêu cầu.

Ông Khái cũng cho rằng, vì đây là dự án lớn, chưa có tiền lệ, nên từ ban điều hành Trung ương đến các địa phương rất lúng túng, thậm chí sau 2 năm triển khai mới xác định được định hướng công nghệ. Hầu hết các mạng LAN đã được thiết lập, nhưng chủ yếu để kết nối nội bộ, dùng để tra cứu, giao nhận văn bản, chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý, điều hành của các bộ, ngành, địa phương và không kết nối được với mạng thông tin của Đảng. Trong 48 phần mềm dùng chung, đến nay mới có 3 phần mềm được triển khai rộng ở 64 tỉnh, thành phố và cũng sử dụng kém hiệu quả; kinh phí cấp nhiều, dồn vào những tháng cuối năm và tỷ lệ giải ngân được rất thấp. Quy trình thiết kế, xây dựng phần mềm dùng chung còn dựa trên những quy trình, thủ tục hành chính cũ, chưa chuẩn hóa được các hệ thống thông tin trước khi xây dựng phần mềm. Về nguyên tắc, khi thực hiện đề án, tin học phải gắn với quản lý hành chính Nhà nước, nhưng thực tế Ban điều hành Đề án 112 Chính phủ xây dựng, triển khai các phần mềm dùng chung lại không gắn kết với công tác cải cách hành chính. Còn ở cấp thấp hơn, ví như Ban điều hành Đề án 112 Bộ Giáo dục-Đào tạo đã ký 2 hợp đồng tổng trị giá gần 750 triệu đồng xây dựng trang web cho Bộ và xây dựng phần mềm chương trình quản lý văn bản, nhưng cả hai hợp đồng đến nay sản phẩm không sử dụng được hoặc sau hơn 3 năm vẫn chưa có sản phẩm…

Tổng rà soát các chương trình mục tiêu quốc gia

Theo Tổng KTNN, những sai phạm tại Đề án 112 là nghiêm trọng, nhưng sai phạm đến đâu, thất thoát bao nhiêu cần phải chờ các cơ quan chức năng, trong đó có ngành Công an điều tra, làm rõ; các chuyên gia ở một số lĩnh vực chuyên sâu, như tin học, tài chính cũng sẽ phải vào cuộc. Kết quả kiểm toán của KTNN là để phục vụ cho quyết toán. Đối với các bộ, ngành, địa phương chưa kiểm toán, nhất thiết phải kiểm tra, thẩm định trước quyết toán. Phần ngân sách nhà nước chưa sử dụng phải hoàn trả; số tiền hơn 55 tỷ đồng từ nguồn vốn Trung ương cấp, các địa phương sử dụng sai phân cấp (chi dùng cho địa phương) phải xuất toán trả lại ngân sách Trung ương. Được biết, Đồng Nai là tỉnh đầu tiên trong toàn quốc, UBND tỉnh đã có báo cáo gửi KTNN xin hoàn trả ngân sách Trung ương hơn 2 tỷ đồng thực hiện đề án và xử lý thu lại hàng trăm triệu đồng chi phí sai nguyên tắc trong đào tạo cán bộ tin học.

Tại buổi họp báo, lãnh đạo KTNN đều cho rằng: Nhiều bài học cần nghiêm túc rút ra qua những sai phạm tại Đề án 112. KTNN đề nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các Bộ: Kế hoạch - Đầu tư, Tài chính cùng các cơ quan chức năng rà soát lại tất các dự án các chương trình mục tiêu quốc gia (như Chương trình 135, Chương trình nước sạch, vệ sinh môi trường, Chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục-đào tạo, Chương trình kiên cố hóa trường học…) về cơ chế quản lý tài chính, quản lý điều hành. Đối với các dự án, chương trình mới, cần phải được thẩm định chặt chẽ về mục tiêu, nội dung, cơ chế quản lý điều hành; có sự tham gia của các chuyên gia giỏi, thậm chí lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân trước khi quyết định triển khai. Việc kiểm tra, giám sát các đề án, dự án phải được tiến hành thường xuyên để góp phần ngăn chặn, phòng ngừa sai phạm và để đề án đạt hiệu quả cao nhất. KTNN cũng đề nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương kiểm điểm trách nhiệm cá nhân, tổ chức có liên quan trong quản lý, điều hành, sử dụng kinh phí, tiền, tài sản Nhà nước của Đề án 112.

PHẠM QUÂN