QĐND Online – Sống cạnh bãi rác là phải chịu sự ô nhiễm. Đây là điều không thể tránh khỏi, đặc biệt với một bãi rác lớn như Nam Sơn (Sóc Sơn, Hà Nội). Những người dân sống ở đây chịu thiệt thòi, gánh ô nhiễm cho người dân cả thành phố, góp phần giúp Hà Nội có môi trường trong sạch, không có rác bẩn. Tuy nhiên, hiện nay, những hành động, biện pháp hỗ trợ, giúp đỡ người dân khu vực bãi rác Nam Sơn còn chậm, nhiều cách làm chưa thực sự hiệu quả…

Thực trạng bãi rác

Bãi rác Nam Sơn được đầu tư, xây dựng trên địa bàn 3 xã Nam Sơn, Bắc Sơn, Hồng Kỳ (huyện Sóc Sơn) với công năng tiếp nhận, xử lý toàn bộ lượng chất thải rắn của TP Hà Nội. Năm 1999, bãi rác Nam Sơn chính thức đi vào hoạt động chôn lấp chất thải sinh hoạt. Theo tính toán sẽ xử lý lượng chất thải của thành phố Hà Nội đến năm 2020 (khoảng 1.000 tấn/ngày đêm). Theo thiết kế, bãi rác có 9 ô, được sử dụng chôn lấp chất thải sinh hoạt lần lượt bắt đầu từ ô số 1 đạt độ cao cốt +30m sẽ đóng bãi cục bộ và chuyển sang ô chôn lấp tiếp theo.

Bãi rác Nam Sơn đã đổ rác tới cốt +39m

Đến thời điểm này, hầu hết diện tích các ô chôn lấp giai đoạn 1 đã vượt xa so với công suất thiết kế. Thành phố tiếp tục mở rộng bãi rác Nam Sơn giai đoạn 2 với tổng diện tích 73,73ha trên địa bàn xã Nam Sơn, Bắc Sơn và Hồng Kỳ, đồng thời xây dựng nhà máy ép rác công suất 2.000 tấn/ngày đêm tại xã Nam Sơn. Sự tồn tại của bãi rác làm ảnh hưởng đến vấn đề môi trường, kinh tế-xã hội, sức khỏe, đời sống sinh hoạt của nhân dân khu vực các xã nói riêng và huyện Sóc Sơn nói chung.

Trong quá trình hoạt động, UBND TP Hà Nội và các sở, ban, ngành đã nghiên cứu ảnh hưởng của bãi rác đến môi trường. Các kết quả đo kiểm tra ảnh hưởng môi trường được nghiên cứu và rút ra trong điều kiện rác thải đang được chôn lấp tại ô số 1 với độ cao chôn lấp tại cốt +15m cho thấy, các chất ô nhiễm chỉ ảnh hưởng trong phạm vi từ 0 đến 500 m. Tại thời điểm đó, thành phố Hà Nội đã áp dụng hỗ trợ ảnh hưởng môi trường cho người dân sống trong vùng 500m. Việc làm này là phù hợp với thực tế của bãi rác khi đó.

Tuy nhiên, theo Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sóc Sơn Nguyễn Văn Chính: Sau 13 năm hoạt động, việc sử dụng bãi rác đã được điều chỉnh so với thiết kế ban đầu để đáp ứng yêu cầu chôn lấp rác hiện nay (3.500 đến 4.000 tấn/ngày đêm gấp 4 lần so với thiết kế ban đầu). Thực tế bờ bao các ô chôn lấp được phá bỏ để sáp nhập các ô số 4,5,6,7,8 thành một ô chôn lấp lớn và hiện nay rác thải đang được chôn lấp ở độ cao cốt +39m. Do độ cao chôn lấp rác rất cao, khối lượng rác lớn, những ngày thời tiết mưa, xe không vào phủ bãi được và những ngày thời tiết xấu nồng độ các chất ô nhiễm đậm đặc, phạm vi phát tán mùi rộng gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe, đời sống nhân dân.

Không có chuyện nước bãi rác thải ngấm ra ngoài

Đem sự lo lắng của người dân về ô nhiễm nguồn nước ngầm từ bãi rác trao đổi với các cấp chính quyền và cơ quan chức năng, chúng tôi đã nhận được nhiều khẳng định, bảo đảm không xảy ra tình trạng ngấm nước rác thải ra ngoài, tuy nhiên cũng có không ít lo lắng.

Các cán bộ Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Sóc Sơn cho rằng, với công nghệ xử lý tiên tiến, được tiến hành một cách cẩn thận, việc ngấm nước từ bãi rác xuống mạch nước ngầm trên địa bàn là không có.

Phóng viên báo Quân đội làm việc với UBND xã Hồng Kỳ, huyện Sóc Sơn

Giám đốc Xý nghiệp Quản lý chất thải Nam Sơn Hoàng Văn Đắc khẳng định, từ việc xử lý nền, cùng với dùng vải chống thấm và nhiều biện pháp kỹ thuật, có thể khẳng định “không có chuyện ô nhiễm nước ra ngoài”. Cùng với đó, trong mùa mưa bão, các phương án phòng chống bão lụt được xây dựng cụ thể, các biện pháp tách nước mưa ra khỏi nước rác được lập một cách rõ ràng, hiệu quả nên luôn bảo đảm ngăn nước rác ngấm ra ngoài. Việc không gây ô nhiễm nước từ bãi rác ra nguồn nước bên ngoài cũng được khẳng định khi bãi rác được kiểm tra định kỳ 2 tháng/lần bởi các cơ quan chức năng.

Trong khi các cơ quan chức năng khẳng định như vậy, nhưng sự lo lắng của người dân và cũng như chính quyền địa phương vẫn hiện hữu. Phó chủ tịch UBND xã Hồng Kỳ Nguyễn Ngọc Giao khẳng định “Hiện nay vẫn chưa biết mức ô nhiễm nguồn nước ngầm trên địa bàn như thế nào”. Ông Giao đưa ra kiến nghị các ngành chức năng cần có kế hoạch triển khai định kỳ kiểm tra hiện trạng nguồn nước cũng như không khí trên địa bàn các xã bị ảnh hưởng chứ không chỉ tiến hành kiểm tra trong phạm vi bãi rác như hiện nay.

Kết quả kiểm tra nước ngầm của Viện Vệ sinh phòng dịch Quân đội  tại một đơn vị quân đội đóng quân trên địa bàn cho thấy, nguồn nước ngầm bị ô nhiễm Coliforms và Feacal coliform.

Người dân trong khu vực chưa có được thông tin, kết luận chính xác, tin cậy về nước mình dùng, nên luôn trong tâm trạng lo lắng. Người dân ở đây đều cho rằng, nước giếng đào có khả năng đã bị ô nhiễm, nước giếng khoan thì đỡ hơn. Người dân cũng chỉ biết tự bảo vệ mình bằng cách nhà nào có điều kiện thì làm hệ thống lọc cẩn thận, đúng kỹ thuật, nhà nào ít tiền thì làm tạm theo kiểu lọc nước giếng thông thường ở các vùng quê.

Chưa có kết quả kiểm tra cụ thể khu vực xung qanh bãi rác về nước ngầm, nhưng có thể khẳng định nước mặt ở đây nhiều nơi đã bị ô nhiễm nặng. Theo thông tin từ ban quản lý bãi rác Nam Sơn, hàng ngày vẫn có hằng nghìn người dân vào bãi rác nhặt rác sau đó mang về thôn, xóm tẩy rửa để bán cho các chủ hàng thu gom phế thải. Việc này đã gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước mặt của hệ thống ao, hồ ở địa phương.

Bài và ảnh: Hoài Khánh Trang Dũng