Chủ trì hội nghị trực tuyến toàn quốc do Chính phủ tổ chức ngày 27-6 về phổ biến, quán triệt Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 22-4-2019 của Thủ tướng Chính phủ liên quan đến vấn đề này, đồng chí Trương Hòa Bình, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ yêu cầu phải sớm chấm dứt tham nhũng vặt, thực hiện các giải pháp phòng, chống đạt hiệu quả cao.     

Tham nhũng vặt làm xấu hình ảnh quốc gia

Khảo sát gần đây của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) thực hiện với hơn 10.000 DN tư nhân cho thấy: 55% số DN cho biết phải trả các chi phí "bôi trơn", chi phí không chính thức; 58% gặp phải hiện tượng nhũng nhiễu khi gặp cán bộ địa phương để giải quyết thủ tục hành chính. Chủ tịch VCCI Vũ Tiến Lộc đánh giá, đây là tỷ lệ thấp nhất đối với nội dung khảo sát này trong 5 năm qua, cho thấy nạn tham nhũng bước đầu được ngăn chặn, khẳng định kết quả của hoàn thiện thể chế, chấn chỉnh đạo đức công vụ. "Tuy nhiên, đây vẫn là tỷ lệ cao. Tình trạng tham nhũng vặt với người dân, DN là sự phiền toái, khó chịu, còn với tổng thể nền kinh tế gây ra tốn kém chi phí, rủi ro thủ tục, làm xấu hình ảnh quốc gia, giảm sức cạnh tranh", ông Vũ Tiến Lộc bày tỏ.

Đánh giá tình trạng tham nhũng vặt nảy sinh trước hết từ quy định của thể chế, pháp luật còn chồng chéo, chung chung, hiểu thế nào cũng được, ông Vũ Tiến Lộc đề nghị, cần minh bạch hóa, xóa bỏ chồng chéo; sắp tới, cần tổng rà soát toàn bộ các quy định của pháp luật liên quan đến kinh doanh, giao tổ chức độc lập tiến hành để kiến nghị sửa đổi. Đồng thời, cần xóa bỏ cơ chế xin-cho. Chừng nào còn xin-cho thì vẫn còn dư địa cho tham nhũng vặt.

Khu vực hộ kinh doanh cá thể ở nước ta đóng góp đến 30% GDP nhưng do phương thức quản trị chưa minh bạch nên dễ tạo ra môi trường cho tham nhũng vặt. Nhiều ý kiến chuyên gia, nhà quản lý đề nghị cần bổ sung hộ kinh doanh là một loại hình DN mới, từng bước minh bạch hóa hoạt động của loại hình này để giảm tham nhũng, tiêu cực, chi phí "bôi trơn". Chia sẻ về vấn đề này, theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn: Hiện nay có 4,8 triệu hộ kinh doanh cá thể, mới quản lý thuế được 1,8 triệu hộ, trong đó có 1,5-1,6 triệu hộ đạt doanh số tương đương DN siêu nhỏ. "Luật Quản lý thuế (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua có quy định, đối với hộ kinh doanh, nếu đạt doanh số tương đương DN siêu nhỏ phải thực hiện chế độ kế toán, nộp thuế theo phương pháp kê khai như DN. Nếu triển khai hiệu quả quy định này sẽ đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch với hộ kinh doanh có doanh số lớn, quản lý chặt chẽ, hạn chế phát sinh tham nhũng vặt", Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn chia sẻ.

Thuế và hải quan vẫn được xem là những lĩnh vực có nhiều biểu hiện nhũng nhiễu, phiền hà cho người dân, DN. Lãnh đạo Bộ Tài chính cung cấp thông tin: Năm 2018, khoảng 18% DN phản ánh còn tình trạng "bôi trơn", tham nhũng vặt trong ngành thuế, hải quan. Cùng với hoàn thiện quy định pháp luật, bổ sung chính sách về thuế, tài chính, theo Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn, các lĩnh vực này sẽ thực hiện triệt để quản lý điện tử, với thuế đang đạt 80% quản lý điện tử, sắp tới sẽ nâng lên 90%. Bộ Tài chính đang phối hợp với Bộ Công an để mở rộng triển khai nộp thuế trước bạ điện tử với xe máy, ô tô. Các thủ tục hải quan sẽ đẩy mạnh thực hiện cơ chế một cửa quốc gia, đưa nội dung này đi vào thực chất.

Gắn trách nhiệm người đứng đầu 

Trong Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nguyên nhân đầu tiên dẫn đến tình trạng nhũng nhiều, gây phiền hà cho người dân, DN được chỉ ra là do trách nhiệm của người đứng đầu chưa được đề cao, thực hiện chưa tốt. Qua khảo sát thực tế tại một số địa phương, bà Nguyễn Thanh Hải, Trưởng ban Dân nguyện thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết, pháp luật đã có quy định cụ thể về trách nhiệm của người đứng đầu UBND cấp tỉnh, huyện, xã trong tiếp công dân nhưng nhiều nơi thực hiện chưa đúng. Theo bà Nguyễn Thanh Hải, năm 2018, người đứng đầu UBND cấp tỉnh tiếp công dân trung bình chỉ đạt 50% với 6 buổi/năm còn lại ủy quyền cho cấp phó, trong khi quy định là 1 buổi/tháng. Ở cấp huyện, trung bình chủ tịch UBND cấp huyện tiếp công dân đạt 75-78% so với quy định là 2 buổi/tháng. Còn ở cấp xã, tỷ lệ này chỉ đạt 25% so với yêu cầu 4 buổi/tháng. Từ thực tế đó, bà Nguyễn Thanh Hải đề nghị cần quan tâm hơn nữa đến công tác tiếp công dân của lãnh đạo các cấp, chỉ đạo giám sát, kiểm tra, xử lý những trường hợp không đạt yêu cầu. Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là thanh tra công vụ, chống tham nhũng trong lực lượng làm công tác phòng, chống tham nhũng. Cần công khai thông tin, số liệu về những vụ việc, cá nhân có hành vi nhũng nhiễu bị phát hiện, xử lý cho người dân được biết.

Đánh giá về thực trạng nhũng nhiễu, gây khó khăn, phiền hà của một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức, Phó thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình cho rằng: Tuy gọi là tham nhũng vặt nhưng đây là vấn nạn nhức nhối trong xã hội, gây bức xúc, làm xói mòn niềm tin của người dân, DN, cản trở việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội và sự ổn định, phát triển bền vững của đất nước. "Tình trạng đó cần phải sớm chấm dứt", Phó thủ tướng bày tỏ và yêu cầu phải nhanh chóng tạo được những chuyển biến thực chất, tích cực, rõ nét, tiến tới thay đổi căn bản tình hình trong thời gian tới.

Nhấn mạnh người đứng đầu cơ quan, đơn vị không thể nói không biết bộ phận nào, nơi nào dễ phát sinh tiêu cực, tham nhũng ở cơ quan, đơn vị mình, Phó thủ tướng yêu cầu từng bộ, ngành, địa phương, cơ quan, tổ chức, đơn vị phải tổ chức thực hiện đồng bộ các biện pháp nhưng cũng phải xác định rõ trọng tâm, trọng điểm, phù hợp lĩnh vực quản lý. Phó thủ tướng cũng chỉ rõ một số lĩnh vực nhạy cảm, dễ xảy ra nhũng nhiễu, tiêu cực, như: Thuế, hải quan, quản lý đất đai, quản lý môi trường, quản lý đầu tư, xây dựng, cấp giấy phép, cấp chứng chỉ, thanh tra, hành chính công... Với những lĩnh vực đó, phải tăng cường thi hành các biện pháp phòng ngừa, chấn chỉnh; tổ chức kiểm tra, giám sát thường xuyên và xử lý nghiêm vi phạm.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức thực thi công vụ, phải thực hiện nghiêm quy tắc ứng xử, quy trình chuyên môn, nghiệp vụ, ban hành quy chế làm việc quy định rõ trách nhiệm, minh bạch, cụ thể và có cơ chế kiểm soát hiệu quả để ngăn chặn sách nhiễu, vòi vĩnh, đòi “chung chi”. Bên cạnh đó, từng cơ quan, đơn vị ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin để hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp của cán bộ, công chức, viên chức với người dân, DN. Triển khai đồng bộ hệ thống ghi âm, ghi hình, camera trực tuyến tại các điểm giao dịch, tiếp xúc với người dân, DN để theo dõi, giám sát. Phó thủ tướng cũng kêu gọi người dân, DN "nói không với tiêu cực, tham nhũng", sẵn sàng phản ánh, tố cáo hành vi này với cơ quan có thẩm quyền để xử lý.

MẠNH HƯNG