Theo Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, thế giới đang chứng kiến những biến đổi nhanh chóng và rất khó dự báo. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, xu hướng quản trị hiện đại, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn, yêu cầu thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững đang làm thay đổi sâu sắc phương thức quản trị quốc gia. Trước bối cảnh đó, yêu cầu bảo đảm việc huy động, phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực công minh bạch, hiệu quả, bền vững ngày càng cao. Kiểm toán công hiện đại trên thế giới không còn bó hẹp trong phạm vi kiểm tra tuân thủ tài chính truyền thống mà đã và đang trở thành công cụ quan trọng để cung cấp luận cứ phục vụ hoạch định chính sách vĩ mô, cảnh báo sớm rủi ro hệ thống, nâng cao giá trị công. Các công nghệ như AI, phân tích dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý, ảnh vệ tinh cùng phương thức kiểm toán thời gian thực đang tái cấu trúc toàn diện phương pháp luận kiểm toán. Đồng thời, sự xuất hiện của các đối tượng kiểm toán mới như tài sản số, cơ sở dữ liệu quốc gia, tài chính xanh, trái phiếu xanh và các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu đang mở ra những dư địa mới, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới cho các cơ quan kiểm toán tối cao. 

 Hoạt động nghiệp vụ của các kiểm toán viên thuộc Kiểm toán nhà nước Việt Nam.

TS Hà Thị Mỹ Dung, Phó tổng Kiểm toán nhà nước Việt Nam cho rằng, trước những yêu cầu mới về tính độc lập, vị thế và trách nhiệm giải trình, cộng đồng Tổ chức quốc tế các Cơ quan Kiểm toán tối cao (INTOSAI) đang thúc đẩy đổi mới vai trò của các cơ quan kiểm toán tối cao (SAI), từ hoạt động kiểm toán tài chính truyền thống sang tăng cường đóng góp cho quản trị công và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trọng tâm kiểm toán ngày càng hướng đến đánh giá tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả của chính sách, quản trị tài khóa và tính bền vững của ngân sách.

Trong xu thế đó, chuyển đổi số, ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn trở thành những hướng đi quan trọng để phát triển kiểm toán dựa trên rủi ro, kiểm toán từ xa và giám sát liên tục trên cơ sở dữ liệu cập nhật. Tuyên bố Sharm El-Sheikh tại Đại hội INTOSAI lần thứ XXV, tháng 10-2025, nhấn mạnh việc ứng dụng AI có trách nhiệm gắn với niềm tin thể chế. Trong khi đó, INTOSAI-P 12 đề cao vai trò của các SAI trong việc tạo ra giá trị và lợi ích cho người dân; INTOSAI-P 10 (Tuyên bố Mexico) nhấn mạnh các nguyên tắc bảo đảm tính độc lập của cơ quan kiểm toán tối cao.

“Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn là nền tảng, là động lực đổi mới và nâng cao hiệu quả kiểm toán, giám sát liên tục; kiểm toán dựa trên rủi ro để phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các dấu hiệu gian lận, tội phạm, tham nhũng”, Phó tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung nhấn mạnh.

Hướng tới mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, Kiểm toán nhà nước đang xây dựng Chiến lược phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Kiểm toán nhà nước. Định hướng xuyên suốt là phát triển Kiểm toán nhà nước thành thiết chế kiểm toán độc lập, góp phần kiểm soát tài chính công, củng cố kỷ luật, kỷ cương, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Theo Phó tổng Kiểm toán nhà nước Hà Thị Mỹ Dung, lộ trình đổi mới tập trung vào bốn định hướng chiến lược:

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo đảm tính độc lập thực chất. Kiểm toán nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế thực hiện kiến nghị kiểm toán; quy định cụ thể quyền tiếp cận, kết nối cơ sở dữ liệu và nghĩa vụ cung cấp thông tin của đơn vị được kiểm toán. Cùng với việc xác lập thẩm quyền, cần tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực, quản trị rủi ro và kiểm soát chất lượng kiểm toán. Theo định hướng được nêu, việc kiểm soát chất lượng được thực hiện qua ba cấp: Đoàn kiểm toán, đơn vị chủ trì kiểm toán và Tổng Kiểm toán nhà nước.

Thứ hai, đổi mới phương thức hoạt động, phát triển các loại hình kiểm toán mới. Bên cạnh kiểm toán tài chính và kiểm toán tuân thủ, Kiểm toán nhà nước định hướng mở rộng hoạt động sang kiểm toán công nghệ thông tin, kiểm toán môi trường, kiểm toán các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), dự án trọng điểm quốc gia và chính sách vĩ mô. Phương thức kiểm toán cần chuyển mạnh theo hướng dựa trên phân tích rủi ro, khai thác dữ liệu, tăng cường kiểm toán từ xa và giám sát liên tục. Qua đó, hoạt động kiểm toán không chỉ phát hiện sai sót mà còn góp phần nhận diện sớm bất cập, đánh giá tính kinh tế, hiệu quả và kiến nghị tháo gỡ những điểm nghẽn trong cơ chế, chính sách.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới và phát triển hạ tầng dữ liệu. Công nghệ số, AI và dữ liệu lớn được xác định là động lực đổi mới quy trình nghiệp vụ, nâng cao năng suất và giảm gánh nặng thủ tục cho đơn vị được kiểm toán. Trọng tâm là phát triển cơ sở dữ liệu đồng bộ, tăng cường kết nối, liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng. Việc ứng dụng công nghệ cần gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng dữ liệu, năng lực phân tích và hiệu quả thực tế của hoạt động kiểm toán.

Thứ tư, phát triển đội ngũ kiểm toán viên đáp ứng yêu cầu giai đoạn mới. Kiểm toán nhà nước cần xây dựng đội ngũ có bản lĩnh, liêm chính, vững chuyên môn, đồng thời thành thạo kỹ năng công nghệ số, phân tích và xử lý dữ liệu, ứng dụng AI. Năng lực phân tích, đánh giá chính sách vĩ mô cũng là yêu cầu quan trọng để kiểm toán viên đáp ứng những lĩnh vực kiểm toán ngày càng đa dạng, phức tạp.