QĐND - Trong truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh, gà 9 cựa là một trong số các lễ vật “hiếm có khó tìm” mà Vua Hùng thứ 18 thách cưới tại cuộc kén rể cho công chúa Mỵ Nương. Gà 9 cựa sẽ mãi là “huyền thoại” nếu như cách đây khoảng 10 năm người dân địa phương không phát hiện ra giống gia cầm quý hiếm này tại các bản làng nằm sâu ở vùng lõi vườn Quốc gia Xuân Sơn (Phú Thọ). Thế nhưng, hiện nay  những “chúa kim kê” đã và đang bên bờ… tuyệt chủng bởi nạn săn lùng mua của một số thương gia.

Mỏi mòn chờ thông tin phản hồi

Được ví là “vương quốc gà 9 cựa” nên bản Cỏi, xã Xuân Sơn (huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ) ngày càng nhộn nhịp du khách đến thăm. Từ một chốn hoang vu, dân cư thưa thớt với những cánh rừng nguyên sinh ngự trị trên dãy núi đá vôi hùng vĩ, quanh năm có sương mù bao phủ, nay đã trở thành điểm đến của cánh lái buôn lùng mua giống gia cầm quý hiếm này theo đơn đặt hàng của các chủ quán ăn đặc sản ở dưới miền xuôi.

Những người đàn ông dân tộc Dao bản Cỏi, xã Xuân Sơn đang cầm những con gà 9 cựa múa trong lễ cấp sắc.

 

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, với người Dao ở bản Cỏi, bao đời nay loài gà 9 cựa vẫn gắn chặt với đời sống tâm linh của họ. Đặc biệt, trong ngày lập tịch (lễ cấp sắc, hay còn gọi là lễ công nhận sự trưởng thành đối với cánh con trai) thì mọi gia đình cư dân nơi đây dù giàu hay nghèo vẫn phải chuẩn bị những con gà nhiều cựa cho cánh nam giới ôm múa... tỏ lòng biết ơn tổ tiên. Chính vì vậy, khoảng chục năm về trước, ở bản Cỏi còn khá nhiều gà 9 cựa. Thế nhưng, hiện nay giống gia cầm quý hiếm này đang đứng trước nguy cơ bị “tuyệt chủng”. Do vậy, người dân địa phương và những người có tâm với giống gà 9 cựa bắt đầu lo lắng khôn nguôi... Tại Lễ hội Đền Hùng năm 2011, anh Nguyễn Hữu Hòa, thôn Nỗ Lực, xã Thụy Vân (Việt Trì - Phú Thọ) đã cho du khách "mắt thấy, tay sờ miễn phí" vào con gà trống già 9 cựa có nguồn gốc từ bản Cỏi nhằm tìm kiếm các nhà khoa học giúp nó qua khỏi cơn bĩ cực. Còn ông Nguyễn Minh Hải, chủ trang trại chăn nuôi lợn lửng, thỏ, gia cầm các loại tại khu 4, phường Vân Phú, thành phố Việt Trì (Phú Thọ) suốt cả một thời gian dài mải mê kiếm tìm chút bình yên giữa những điều bất an trong cuộc sống bằng cách “nâng như nâng trứng, hứng như hứng hoa” đàn gia cầm quý để mong sao có được một vài con gà 9 cựa làm vốn. Ngẫm đến các "chúa kim kê" còn lại trên vùng lõi vườn Quốc gia Xuân Sơn đang bị đội ngũ lái buôn và những người dân bản địa hám lợi trước mắt “dồn” đến bến bờ vực thẳm, cảm giác bất an lại khiến ông mất ăn, mất ngủ. Ông Nguyễn Minh Hải tâm sự: “Quả thật, không thể hình dung nổi khi giống gà 9 cựa của quê hương tôi nay mai lại “biến thành truyền thuyết”. Nhưng, điều đó hoàn toàn có khả năng xảy ra bởi nạn săn lùng mua như hiện nay”.
Trước thực trạng giống gia cầm quý hiếm của địa phương đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, lãnh đạo và một số ban ngành của huyện Tân Sơn đã khoanh vùng để cấp 90 triệu đồng hỗ trợ cho 30 gia đình người Dao và người Mường ở xã Xuân Sơn làm chuồng, trại để hy vọng gà 9 cựa sẽ “nhảy ra” nhiều như thuở nào… Còn cách đây khoảng 4 năm, Chương trình hỗ trợ của tổ chức DANIDA (Đan Mạch) cho mỗi hộ gia đình ở bản Cỏi 5 triệu đồng để phát triển chăn nuôi và nhân giống gà 9 cựa tuy đã được thực thi. Song, bước đầu mới thấy “kim kê” 6 đến 7 cựa ra đời mà thôi. Còn các chúa gà 9 cựa vẫn đang lẩn khuất trong sự chờ đợi mỏi mòn của nhiều người. Mới đây, Hội đồng quản trị Trường Đại học Thành Tây (Trung Quốc) đã sang Việt Nam để đàm phán và xin làm thủ tục xuất nhập cảnh cho 10 cá thể gà nhiều cựa (gồm 4 con trống, 6 con mái) về nước nhằm mục đích nghiên cứu, nhân giống thử nghiệm nhưng đến giờ đã gần 800 ngày trôi qua mà tin “vui” vẫn chưa phản hồi.

Âm thanh buồn của núi rừng

Cụ Lý Phúc Lâm - một trong số những người từng nuôi nhiều "chúa kim kê" sinh sản nhất bản Cỏi thổ lộ: “Tao không biết gà 9 cựa có từ khi nào. Chỉ thấy, nó là những con vật bé nhỏ nhưng rất khỏe đẹp và chẳng bị cúm bao giờ. Vào khoảng 20 năm về trước, nhà tao thường xuyên có hàng 100 con gà loại này. Mỗi khi nhìn chúng tranh giành nhau hạt ngô, hạt lúa là cái bụng tao vui lắm...”. Đang hào hứng là vậy, cụ Lâm bỗng im lặng. Đôi mắt đỏ hằn lên, làm cho các nếp nhăn trên vầng trán càng thêm lộ rõ vẻ khắc khổ. Trầm ngâm một lát, cụ Lâm nói tiếp: “Người Dao chúng tao tôn sùng gà 9 cựa cũng bởi nó là con của thần rừng, thần núi chạy ra sống với người. Những con gà trống trưởng thành thì mào đỏ chẳng khác gì màu cờ Tổ quốc và có bộ lông đuôi cong vút như ngọn cây tre trên đỉnh thác Kẹm. Mỗi sớm mai thức dậy, các chúa gà 9 cựa thường ngạo nghễ nhảy lên ngọn đồi cao cất tiếng gáy kiêu hùng, độc tôn... Cũng chính vì vậy mà chúng đã bị cánh lái buôn dưới xuôi lên săn lùng mua với giá rất cao. Để gìn giữ giống gia cầm quý hiếm này, tao chỉ còn cách là phải khuyên bảo bà con dân bản “bí mật” đem gà vào sâu trong rừng chăn thả mà thôi”.

Mai này số phận của gà 9 cựa sẽ ra sao? Câu hỏi ấy chẳng khác nào chiếc lưỡi câu đang ngoắc vào tâm trí của người dân nơi đây, nhất là những người cao tuổi ở bản Cỏi nói riêng và xã Xuân Sơn nói chung. Chúng tôi cho rằng, đã đến lúc các ngành chức năng cần xem xét, đưa giống gà 9 cựa vào danh mục những động vật cần được bảo tồn khẩn cấp để ngăn chặn các hoạt động buôn bán trái phép. Có như vậy, ngày giỗ tổ Hùng Vương mỗi năm sẽ thêm phần long trọng và thiêng liêng hơn khi hàng vạn du khách được tận mắt chiêm ngưỡng một con vật từ trong truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh bước ra giữa nhịp đời hối hả./.

Bài và ảnh: Tô Văn Binh