Làm gì để phát triển vườn ươm doanh nghiệp công nghệ?

Vai trò quan trọng trong phát triển doanh nghiệp công nghệ cao

Theo Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh Cần Thơ, toàn vùng ĐBSCL hiện có 20 khu công nghiệp (KCN) và 177 cụm công nghiệp (CCN) đang hoạt động. Từ đầu năm 2017 đến nay, số lượng DN ở ĐBSCL đăng ký thành lập mới là 4.275, nâng tổng số DN lên khoảng 80.000. Trong đó, gần 90% là DN vừa và nhỏ (DNVVN). Tuy nhiên, các DNVVN lại hạn chế về trình độ quản lý, tài chính, công nghệ và nhân lực, vì thế, quá trình kinh doanh gặp rất nhiều khó khăn. Việc hình thành các vườn ươm DN công nghệ đang được xem như giải pháp để giải quyết khó khăn này. Ông Nguyễn Phương Lam, Phó giám đốc VCCI chi nhánh Cần Thơ cho biết: “Mô hình vườn ươm DN công nghệ trở nên phổ biến ở nhiều nước phát triển và đang phát triển. Vườn ươm sẽ đóng vai trò cầu nối cho các mối liên kết giữa DN và Trường đại học-Viện nghiên cứu-các đơn vị cung cấp dịch vụ cho DN và cả các cơ quan quản lý Nhà nước, giúp DN vượt qua những khó khăn khi nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới”.

Dù mới triển khai cách đây không lâu nhưng đến nay toàn vùng ĐBSCL đã xuất hiện nhiều vườn ươm DN công nghệ như: Trung tâm Ươm tạo DN công nghệ Trường Đại học Cần Thơ, Vườn ươm DN Sóc Trăng, Vườn ươm Công nghệ công nghiệp Việt Nam-Hàn Quốc (TP Cần Thơ) hay Đồng Khởi khởi nghiệp của Bến Tre, Vườn ươm DN tại Trại giống Tân Khánh Đông, thuộc Trung tâm Ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao của tỉnh Đồng Tháp…

Hình thành và đi vào hoạt động tháng 11-2015, đến nay Vườn ươm DN công nghiệp Việt Nam-Hàn Quốc đã xét chọn được 5 DN tham gia ươm tạo. Bên cạnh đó còn nhận hồ sơ của 4 DN tham gia ươm tạo, trong đó có 1 DN đến từ Hàn Quốc. Ông Phạm Minh Quốc, Giám đốc Vườn ươm Công nghệ công nghiệp Việt Nam-Hàn Quốc cho biết: “Nhiệm vụ chính của vườn ươm là hỗ trợ DN nghiên cứu phát triển sản phẩm mới trên ba lĩnh vực, gồm: Chế biến nông sản, chế biến thủy sản và cơ khí chế tạo phục vụ nông nghiệp. Hỗ trợ DN tìm kiếm thị trường, xây dựng thương hiệu, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cho DN. Ngoài ra, vườn ươm còn làm cầu nối kết nối DN trong và ngoài nước, đặc biệt là DN đến từ Hàn Quốc tìm cơ hội hợp tác đầu tư vào Cần Thơ và ĐBSCL”.

Dù còn khá mới nhưng hệ thống vườn ươm cũng đa dạng hơn về loại hình, tăng dần về số lượng, được mở rộng cơ sở vật chất, tăng thêm trang thiết bị hiện đại, đồng bộ. Sản phẩm của các vườn ươm cũng ngày càng đa dạng, với nhiều sản phẩm công nghệ cao, đóng góp cho phát triển công nghệ, kinh tế-xã hội của vùng.

Xây dựng chính sách hỗ trợ ươm tạo

Theo các chuyên gia, nhìn chung nhu cầu ươm tạo DN công nghệ là rất lớn, song quá trình ươm tạo còn gặp nhiều khó khăn. Cụ thể, khung pháp lý còn sơ khai, phạm vi điều chỉnh còn hẹp và chậm được ban hành. Thêm nữa, các dự án khởi nghiệp tại các vườn ươm rất cần sự tham gia đầu tư của các quỹ đầu tư mạo hiểm nhưng chưa có văn bản pháp lý liên quan đến hoạt động đầu tư mạo hiểm. Đồng thời chưa có cơ chế ưu đãi trong thành lập mới các quỹ đầu tư mạo hiểm và thu hút các quỹ đầu tư tham gia đầu tư lĩnh vực công nghệ. Ông Nguyễn Minh Toại, Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ nhận định: “Hầu hết các vườn ươm đều gặp khó khăn về tài chính; thiếu nhân lực quản lý, chuyên gia tư vấn, đội ngũ nhân viên có chuyên môn và kỹ năng. Hiện các vườn ươm đang hoạt động riêng lẻ, mỗi DN đều phải tự tạo nguồn lực để tồn tại và phát triển nên hiệu quả không cao”.

Để các vườn ươm phát triển mạnh mẽ, tạo tiền đề cho các dự án khởi nghiệp được thành công và phát triển, Nhà nước cần xây dựng khung pháp lý và chính sách về thành lập, vận hành cơ sở ươm tạo. Cùng với đó, cần đẩy mạnh, mở rộng mạng lưới liên kết các đơn vị tham gia cơ sở ươm tạo, lồng ghép có hiệu quả các chương trình phát triển kinh tế tư nhân, DN với các chương trình phát triển cơ sở ươm tạo.

PGS, TS Hà Thanh Toàn, Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ cho rằng: “Để thương mại hóa sản phẩm khoa học và công nghệ, cần xây dựng mô hình đồng hành, tăng tính tương tác, trao đổi thông tin giữa DN với viện, trường. Thay vì làm ra sản phẩm rồi mới tìm đến DN để chuyển giao công nghệ, các viện, trường nên kết hợp giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trong DN. Cụ thể, DN bỏ vốn; viện, trường cử chuyên gia nghiên cứu và chia sẻ quyền sở hữu đối với giải pháp, sản phẩm công nghệ”. Chia sẻ kinh nghiệm trong vấn đề này, theo bà Vũ Kim Hạnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh doanh và Hỗ trợ DN: “Các viện, trường, trung tâm ươm tạo DN cần chú trọng đến hoạt động marketing cho sản phẩm nghiên cứu. Đồng thời, tăng cường thông tin hai chiều giữa DN và các nhà khoa học để cập nhật các xu hướng công nghệ mới trong sản xuất, kinh doanh cũng như nghiên cứu cải tiến chất lượng sản phẩm hoặc sáng tạo ra sản phẩm mới phù hợp nhu cầu thị trường”.

“Chúng ta cần có các chính sách khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư cho hoạt động ươm tạo DN công nghệ. Cụ thể, khuyến khích DN trích lập Quỹ Phát triển khoa học công nghệ cho hoạt động ươm tạo với 10% doanh thu. Đồng thời cho phép DN liên kết với viện, trường hoặc các DN khác theo cụm để thành lập quỹ chung nhằm đưa quỹ này thành vốn đối ứng, đem lại điều kiện nhận hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước qua các đề tài, dự án, đề án… Bên cạnh đó, cũng cần nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở ươm tạo và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở ươm tạo và quỹ đầu tư trong nước, quốc tế để thu hút đầu tư”, ông Nguyễn Phi Hải,  Phó trưởng Ban Quản lý Dự án phát triển DNNVV, kiêm Giám đốc Vườn ươm doanh nghiệp tỉnh Sóc Trăng đề xuất.

Bài và ảnh: NGỌC THẢO