Bệnh nhân đến khám bệnh tại phòng tư vấn hen phế quản Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội).

Trưởng Ban Quản lý “Dự án phòng, chống hen năm 2007”, GS-TS Trần Quỵ cho biết: “Tử vong do hen phế quản theo Tổ chức Y tế thế giới tăng nhanh trong những năm qua, chỉ đứng sau tử vong do ung thư và vượt lên trên tử vong do các bệnh về tim mạch”.

Nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát được

Được biết, tại Việt Nam có hơn 5% dân số (hơn 4 triệu người) mắc bệnh hen. Chi phí dành cho bệnh hen rất lớn, nhiều hơn cả bệnh lao và HIV cộng lại. Các nhà khoa học ngành y cho biết: Hen là bệnh lý viêm mãn tính đường thở với nhiều loại tế bào và thành phần tế bào. Tình trạng viêm mãn tính này làm gia tăng đáp ứng đường thở, làm co thắt cơ trơn đường thở, dẫn đến những đợt khò khè, khó thở, nặng ngực và ho, đặc biệt về đêm và sáng sớm. Sự tắc nghẽn đường thở lan tỏa, thay đổi và phục hồi tự nhiên hoặc do điều trị. Bệnh hen gây nhiều hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh, gia đình và gánh nặng đối với sự phát triển xã hội như: sức khỏe giảm sút, nghỉ học, nghỉ làm, suy hô hấp, suy tim, tàn phế ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình và gây tử vong sớm. Mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh hen với xu hướng ngày một tăng. Hiện nay trên thế giới có 300 triệu người mắc bệnh hen, dự tính đến năm 2025 sẽ có tới 400 triệu người bị bệnh hen. Mỗi năm có khoảng 250 nghìn người tử vong do hen.

Xã hội ngày càng phát triển, điều kiện vật chất, trang-thiết bị y tế cũng ngày một tốt hơn, hiểu biết của con người cũng được nâng cao nhưng bệnh hen lại có xu hướng ngày một tăng do những yếu tố nguy cơ ngày càng nhiều. Con người tiếp xúc với môi trường ô nhiễm từ bụi, khói, hóa chất, thực phẩm... chế độ dinh dưỡng không hợp lý. Trẻ em ăn quá nhiều loại sữa hoặc thực phẩm dẫn đến tình trạng béo phì tăng là những yếu tố gây hen. Khí hậu, thời tiết thay đổi, tình trạng lạm dụng thuốc, hóa chất trong chữa bệnh và đời sống sinh hoạt cũng là lý do làm tăng bệnh hen. Kiến thức phòng, chống hen chưa được nâng cao, chương trình phòng, chống hen chưa được triển khai rộng góp phần gia tăng bệnh hen.

Giáo sư-Tiến sĩ khoa học Nguyễn Năng An, Chủ tịch Hội Hen dị ứng-Miễn dịch lâm sàng Việt Nam cho biết: Những tiến bộ mới trong phòng, chống hen trên thế giới và ở nước ta đã xác định hen là bệnh rất nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể điều trị và kiểm soát được nhưng cần tiến hành kiểm soát hen tích cực hơn, kiên trì hơn và có tổ chức theo chương trình dài hạn. Tuy nhiên việc kiểm soát hen hiện nay ở nước ta còn gặp rất nhiều trở ngại do trình độ bác sĩ đa khoa tuyến cơ sở phường, xã chưa nắm vững các kiến thức và phương pháp mới kiểm soát hen; số đông người bệnh và gia đình còn thiếu hiểu biết về bệnh hen, nặng về cắt cơn, chưa biết điều trị dự phòng, ít chú ý sử dụng thuốc điều trị hen dạng hít, xịt.

Mở rộng quy mô các câu lạc bộ và phòng tư vấn hen

Hiện nay, công tác phòng, chống hen ở Việt Nam được thực hiện khá tốt. Hầu hết các tỉnh đã triển khai công tác phòng, chống hen tại cộng đồng. GS-TSKH Nguyễn Năng An khẳng định việc mở rộng quy mô các câu lạc bộ và phòng tư vấn hen là để tiếp nhận đông đảo hội viên thực hiện phương châm “Biến người bệnh thành thầy thuốc của chính mình”. Đến nay, đã có 11 phòng tư vấn hen tại các bệnh viện tỉnh, thành phố là: Bắc Ninh, Bắc Giang, Bệnh viện Bạch Mai, (Hà Nội), Nghệ An, Hà Tĩnh, Thái Nguyên, Quảng Ninh, Hà Tây, Hòa Bình, Hưng Yên, Hải Dương. Mỗi phòng tư vấn được hoạt động theo mô hình: Đào tạo nhân viên y tế về hen phế quản; hoạt động lồng ghép theo dõi bệnh nhân ngoại trú; hệ thống trang thiết bị, tài liệu tối thiểu cho phòng tư vấn. Bệnh nhân đến các Phòng tư vấn không những được tư vấn, phòng bệnh mà còn được điều trị có kết quả. Trong phòng và kiểm soát hen, tuyên truyền cho người bệnh hiểu về bệnh một cách cặn kẽ là rất quan trọng. Điều này vừa có lợi cho bản thân người bệnh, vừa có lợi cho xã hội. Tăng cường đào tạo cán bộ y tế về hen là điều cần thiết nhằm nâng cao chất lượng kiểm soát hen trong cả nước.

TS Nguyễn Thị Xuyên-Thứ trưởng Bộ Y tế đã đưa ra một số biện pháp nhằm tăng cường phòng, chống bệnh hen là: Bệnh viện Bạch Mai cùng phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng đề cương, đề tài về dịch tễ hen phế quản; tiếp tục củng cố mạng lưới phòng, chống hen phế quản ở các cấp, nhân rộng mô hình phòng tư vấn ở tuyến tỉnh, tăng cường sự tiếp cận cho người bệnh ở tuyến huyện; tăng cường phương pháp truyền thông giáo dục sức khỏe trên các phương tiện thông tin đại chúng; tăng cường nghiên cứu khoa học về hen phế quản, tổ chức đào tạo cán bộ chuyên môn có chuyên ngành liên quan đến hen phế quản.

Bộ Y tế cùng các cơ quan chức năng cần khẩn trương công bố phác đồ điều trị hen, thực hiện Bảo hiểm Y tế tạo điều kiện cho các bệnh nhân hen có điều kiện thuận lợi được các thuốc kiểm soát hen điều trị dự phòng và được tái khám định kỳ. Đối với bệnh nhân hen, nếu được kiểm soát tốt thì người bệnh hoàn toàn có thể trở lại cuộc sống bình thường.

Bài và ảnh: PHƯƠNG NGA