Phát triển dựa vào khoa học công nghệ và chuyển đổi số

Phóng viên (PV): Năm 2021 có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển của đất nước thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Đất nước chúng ta vừa kết thúc kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội (KT-XH) 5 năm 2016-2020, chiến lược 10 năm 2011-2020, đồng thời vừa trải qua một năm 2020 đầy sóng gió với rất nhiều khó khăn. Đó là vừa phải đối mặt với căng thẳng thương mại giữa các nước lớn, kinh tế thế giới suy thoái, thương mại sụt giảm, vừa phải chống chọi với những tác động và ảnh hưởng nghiêm trọng của đại dịch Covid-19, thiên tai bão lũ, biến đổi khí hậu (BĐKH)... nhưng cũng là năm được xem là thành công với những kết quả, thành tích đặc biệt.

 Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng.

Năm 2021 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng; bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV, bầu cử HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026. Đây cũng là năm đầu tiên thực hiện Chiến lược phát triển KT-XH 10 năm 2021-2030, Kế hoạch phát triển KT-XH 5 năm 2021-2025. Như vậy, năm 2021 bắt đầu một giai đoạn phát triển mới của đất nước, giai đoạn đưa đất nước thực hiện các mục tiêu phát triển thịnh vượng gắn với các dấu mốc lịch sử trọng đại của dân tộc: Năm 2025-kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước, năm 2030-kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, năm 2045-kỷ niệm 100 năm thành lập nước, cho nên yêu cầu và nhiệm vụ đặt ra là rất lớn. Điều này đồng nghĩa với nhiệm vụ đặt ra cho ngành KH&ĐT-cơ quan tham mưu chiến lược, tổng hợp về phát triển KT-XH của Đảng và Nhà nước trong năm 2021 cũng như thời gian tới là hết sức nặng nề, nhưng cũng rất vinh dự, tự hào.

PV: Theo Bộ trưởng quan điểm phát triển của Việt Nam trong thời gian tới cần lưu ý những điều gì?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Theo tôi, chúng ta cần quán triệt những quan điểm phát triển trong thời gian tới đó là phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học công nghệ (KH&CN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Phải chủ động nắm bắt kịp thời, tận dụng hiệu quả các cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư gắn với quá trình hội nhập quốc tế để cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển kinh tế số, xã hội số, coi đây là nhân tố quyết định nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Cùng với đó, phát huy tối đa lợi thế của các vùng, miền; phát triển hài hòa giữa kinh tế với văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường, thích ứng với BĐKH; phát triển cân bằng, hài hòa giữa các vùng miền, thu hẹp khoảng cách giàu nghèo trong xã hội; quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi cho các đối tượng chính sách, người có công, người nghèo, người yếu thế, đồng bào dân tộc thiểu số. Đồng thời, phát triển nhanh, hài hòa các khu vực kinh tế, các loại hình doanh nghiệp; phát triển kinh tế tư nhân thực sự là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Phát huy tối đa nhân tố con người, coi con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực chủ yếu và mục tiêu của sự phát triển; mọi chính sách của Đảng, Nhà nước đều phải hướng vào nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, hạnh phúc của nhân dân. Đặc biệt, xây dựng nền kinh tế tự chủ phải trên cơ sở làm chủ công nghệ, chủ động, tích cực hội nhập, đa dạng hóa thị trường, nâng cao khả năng thích ứng của nền kinh tế. Phải hình thành năng lực sản xuất quốc gia mới có tính tự chủ, tham gia hiệu quả, cải thiện vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu, khả năng chống chịu hiệu quả trước các tác động lớn, bất thường từ bên ngoài...

 Khách hàng giao dịch tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam. Ảnh: VIỆT ANH

Thay đổi tư duy quản lý từ chủ yếu kiểm soát sang phục vụ

PV: Đâu là những thời cơ, thách thức của đất nước trong năm 2021, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Bối cảnh thế giới và trong nước năm 2021 vẫn còn tiềm ẩn nhiều khó khăn, thách thức, nhất là sự bất định do tác động của đại dịch Covid-19; căng thẳng địa chính trị, cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia dự báo sẽ ngày càng gay gắt. Nhiều quốc gia đang có mức thâm hụt ngân sách và nợ công cao, làm gia tăng rủi ro, có thể dẫn tới khủng hoảng tài chính, nợ công trong tương lai. Thế và lực của nước ta mặc dù đã lớn mạnh hơn trước rất nhiều, nhưng nguy cơ rơi vào bẫy thu nhập trung bình vẫn còn hiện hữu. Nền kinh tế vẫn còn những nút thắt trong quá trình phát triển, chưa thực sự được giải quyết, khơi thông. Năng lực cạnh tranh về cơ bản vẫn ở mức trung bình trên thế giới, nhất là những tiêu chí quan trọng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Cạnh tranh giữa các đô thị ngày càng lớn, nhất là trong việc trở thành các trung tâm tài chính, trung tâm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo... Các vấn đề xã hội gây áp lực lớn đến phát triển, như già hóa dân số, chênh lệch giàu-nghèo và trình độ phát triển, những vấn đề của đô thị hóa, khai thác, sử dụng hiệu quả, bền vững nguồn tài nguyên. Những thách thức về BĐKH, môi trường và tài nguyên ngày càng tăng lên, nhất là trong bối cảnh Việt Nam được dự báo là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của BĐKH, nước biển dâng.

Tuy nhiên, khó khăn, thách thức luôn đi kèm với những cơ hội rộng mở. Bối cảnh phát triển mới, đặc biệt là bối cảnh “hậu Covid-19”, các hiệp định FTA thế hệ mới được ký kết, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự dịch chuyển của dòng thương mại và đầu tư quốc tế, thời kỳ dân số vàng... cũng đang tạo ra thời cơ lớn để chúng ta cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi số, chuyển đổi mô hình hướng tới tăng trưởng nhanh, bền vững và bao trùm.

PV: Vậy chúng ta cần làm gì để hóa giải những thách thức và tận dụng những cơ hội phát triển, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Chúng ta nhất thiết phải hành động ngay, mạnh mẽ và quyết liệt để không bỏ lỡ các cơ hội, dù là nhỏ nhất. Năm 2021 và những năm tới, chúng ta cần một tư duy mới, cách tiếp cận mới theo hướng tích cực, theo kịp xu thế thời đại. Phải thay đổi tư duy quản lý từ chủ yếu là kiểm soát, cho phép (tiền kiểm) sang chủ yếu phục vụ thúc đẩy phát triển (hậu kiểm). Có cơ chế bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Đại dịch Covid-19 đã cho ta bài học sâu sắc, đây vừa là khó khăn nhưng cũng mang đến cơ hội cho Việt Nam nắm lấy để bứt phá, trỗi dậy khi các cấu trúc kinh tế (sản xuất, thương mại, đầu tư...) và trật tự thế giới sẽ có sự điều chỉnh và thay đổi sâu sắc. Tiếp tục đẩy mạnh cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, trên nền tảng KH&CN, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, tính tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Về môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ doanh nghiệp, cần nghiên cứu các cơ chế, chính sách phát triển kinh tế tư nhân làm sao để trở thành động lực cho tăng trưởng và phát triển; hoàn thiện thể chế để tiếp tục thúc đẩy, cải thiện môi trường kinh doanh, phát triển doanh nghiệp hơn nữa. Rà soát các doanh nghiệp FDI theo hướng phân loại, đánh giá tuân thủ pháp luật, nhất là bảo vệ môi trường và chống chuyển giá; thận trọng khi xem xét các dự án về luyện thép, nhiệt điện, nhôm. Rà soát lại các ưu tiên, ưu đãi cho các doanh FDI; thay đổi chính sách ưu đãi, chỉ tập trung cho những doanh nghiệp công nghệ cao có chuyển giao công nghệ, gắn kết với doanh nghiệp trong nước. Chủ động thu hút, hợp tác đầu tư nước ngoài có chọn lọc, lấy chất lượng, hiệu quả, công nghệ, bảo vệ môi trường và đổi mới sáng tạo là tiêu chí đánh giá chủ yếu...

Cần đẩy nhanh tiến độ lập, phê duyệt quy hoạch; tăng cường huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; phát triển kinh tế biển, đô thị lớn; tăng cường liên kết vùng; xây dựng nông thôn mới. Xác định phân bổ theo định hướng ưu tiên gắn với sử dụng hiệu quả các nguồn lực; tạo mọi điều kiện, nhất là thể chế, nâng cao chất lượng và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực gắn với đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng, phát triển mạnh mẽ KH&CN. Tận dụng các nguồn nhân lực cho đầu tư phát triển đất nước, xây dựng cơ chế phù hợp lựa chọn và trọng dụng, bồi dưỡng nhân tài, xây dựng đội ngũ tri thức trong thời kỳ mới từ nguồn nhân lực trong nước và ngoài nước...

PV: Thưa Bộ trưởng, việc bố trí nguồn đầu tư công giai đoạn 2021-2025 sẽ tập trung vào những lĩnh vực gì? 

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng: Việc bố trí nguồn vốn đầu tư công trong giai đoạn 2021-2025 tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa kế hoạch phát triển KT-XH với KH&ĐT công. Nguồn vốn đầu tư công được tập trung chủ yếu đầu tư các dự án quan trọng quốc gia, dự án lớn, trọng điểm, có tính kết nối, tác động lan tỏa tới phát triển liên vùng, vùng và địa phương; tập trung vào những dự án mang tính chất “quả đấm thép” trong tăng trưởng, tạo ra động lực mới, không gian mới cho phát triển kinh tế, khai thác tốt tiềm năng, thế mạnh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nếu để nói một từ khóa cho giai đoạn 2021-2025, tôi chọn cụm từ, đó là “hạ tầng giao thông”. Chúng ta phải phát triển hạ tầng giao thông.

PV: Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!

VŨ DUNG (thực hiện)