QĐND - Ngày Sức khỏe thế giới (7-4) năm nay được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) lựa chọn chủ đề “Chống kháng thuốc - không hành động hôm nay, không chữa khỏi ngày mai”. Theo thông tin của Bộ Y tế đưa ra ngày 6-4, đây chính là thông điệp nhằm thức tỉnh cộng đồng về vấn nạn vi sinh vật kháng thuốc đang đe dọa toàn cầu.

Kháng kháng sinh - kẻ thù giấu mặt

Theo đánh giá của các chuyên gia y tế thế giới, kháng kháng sinh là tình trạng các vi sinh vật như vi khuẩn, vi-rút, nấm và ký sinh trùng thay đổi cách thức hoạt động làm cho các thuốc trị bệnh do chúng gây ra trở nên vô hiệu. Trên thế giới đã xuất hiện các vi khuẩn kháng hầu hết kháng sinh, còn gọi là vi khuẩn siêu kháng thuốc. Vấn đề kháng thuốc không phải là mới, nhưng đã trở nên nguy hiểm, cấp bách, đòi hỏi phải có nỗ lực tổng hợp nhằm giúp nhân loại tránh khỏi cảnh quay trở lại thời kỳ chưa có kháng sinh (trước năm 1942). Kháng kháng sinh xuất hiện, trở thành nguy cơ bởi chính sự lạm dụng kháng sinh của con người, chúng ta không hề nhìn thấy nó ngay lập tức và trực diện. Kẻ thù giấu mặt chỉ xuất hiện khi cơ thể trở nên suy yếu trước sức tấn công của các loại vi khuẩn, vi-rút và các loại thuốc điều trị không còn hiệu quả. WHO đã khẳng định, chúng ta đang sống trong kỷ nguyên phụ thuộc kháng sinh và yêu cầu nhân loại phải có trách nhiệm cao nhằm bảo vệ kháng sinh cho thế hệ sau vì sự phát triển bền vững cho loài người.

Người kê đơn và người sử dụng thuốc kháng sinh phải tuân thủ chặt chẽ quy chế.

 

Tại Việt Nam, theo Bộ Y tế, những năm gần đây, các bệnh lây nhiễm có xu hướng giảm dần, hiện ước tính chỉ chiếm 25% tổng số bệnh tật. Tuy rằng nhóm bệnh cần sử dụng kháng sinh để điều trị đã giảm nhưng thực tế nhu cầu và tình trạng sử dụng kháng sinh lại không hề giảm. Thống kê sơ bộ năm 2004, chi phí mua thuốc kháng sinh của 661 bệnh viện trên toàn quốc là hơn 931 tỷ đồng, chiếm 56% tổng số tiền thuốc của các bệnh viện. Năm 2007, chi phí cho thuốc kháng sinh tại Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (Thành phố Hồ Chí Minh) là khoảng 50%. Chi phí cho thuốc kháng sinh tại Bệnh viện Bạch Mai năm 2008 chiếm 48,5% (trong đó sử dụng cho bệnh nhân Khoa sản là 97,8%, Khoa ngoại là 95%). Tại Bệnh viện Nhi Nghệ An là 87,7%, Bệnh viện đa khoa số 2 tỉnh Lào Cai là 87,1%, Bệnh viện tỉnh Yên Bái là 80,2%, Bệnh viện tỉnh Ninh Bình là 80%...

Như vậy có thể thấy rõ tình trạng lạm dụng kháng sinh ở các cơ sở y tế của nước ta là không hề nhỏ. Hiện nay, thuốc kháng sinh có 17 nhóm với khoảng 500 biệt dược, trong số đó có 4 nhóm chuyên biệt là chống nấm, chống lao, chống phong, trị ung thư; còn lại 13 nhóm là thuốc trị các bệnh nhiễm khuẩn có các đường dùng là uống và tiêm. 6 nguyên nhân chính gây kháng thuốc được WHO chỉ ra là: Không có trách nhiệm, không kiểm soát nhiễm khuẩn, thiếu nghiên cứu, yếu giám sát, sử dụng kháng sinh bất hợp lý, thuốc kém chất lượng. Bên cạnh đó, ở Việt Nam còn có thêm nguyên nhân từ thói quen của người dân khi tự mua thuốc chữa trị hoặc học theo đơn thuốc được bác sĩ kê từ những lần khám bệnh trước.

Sửa sai trước khi quá muộn!

Bất cứ kháng sinh nào khi dùng đều gây nguy cơ kháng thuốc. Tuy nhiên, chính hành vi thiếu trách nhiệm của người hành nghề và người dân làm cho tình trạng kháng thuốc lan tràn nhanh tới mức dường như mất kiểm soát. Thuốc men là giải pháp con người tìm ra để đối phó với các loại bệnh nguy hiểm, những vấn đề từ các loại thuốc này cũng do con người tạo ra. Ở khắp nơi trên thế giới, các loại bệnh tật không thuốc nào chữa được đã thấy xuất hiện vì người dân nghèo tự đi mua thuốc hay được kê toa thuốc mà không được theo dõi kỹ càng, đưa đến tình trạng nhờn thuốc.

Một ví dụ cụ thể là 40 năm trước đây, thế giới tưởng đã có cách trị lao phổi và bất cứ bệnh truyền nhiễm nào khác qua loại thuốc mới là trụ sinh (antibiotics). Nhưng ngày nay, tất cả các bệnh truyền nhiễm ghê gớm hàng đầu trên trái đất này, kể cả lao phổi, sốt rét và HIV, đều thay đổi cấu trúc của chúng ở mức nhanh chóng đáng sợ, vì người ta dùng quá nhiều cũng như dùng sai mục đích của loại thuốc này. Chừng nào quy chế kê đơn thuốc không được tuân thủ chặt chẽ; các nhà thuốc cung cấp thuốc cho đại lý theo lượng lớn; đại lý thuốc phân phối thuốc cho các quầy thuốc hoàn toàn tự do; các quầy thuốc lấy lượng thuốc nhiều cùng lúc về bán lẻ không có sự rà soát, kiểm tra… thì hệ quả kháng thuốc sẽ còn nghiêm trọng hơn.

WHO cùng nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, đã nhìn thấy được nguy cơ từ kháng kháng sinh đối với chính chúng ta và đặc biệt là thế hệ tương lai. Để sửa sai trước khi quá muộn, WHO cùng Bộ Y tế và mỗi cá nhân hành nghề y dược như bác sĩ, y sĩ, y tá, dược sĩ, dược tá và người bán thuốc phải tuân thủ chặt chẽ quy chế kê đơn thuốc. Đối với thuốc kháng sinh càng cần chú ý các nguyên tắc bảo đảm cơ chế điều trị, chống kháng kháng sinh để thế hệ tương lai không phải gánh nỗi khổ vi khuẩn siêu kháng thuốc.

Bài và ảnh: Dương Tử