QĐND - Lợi dụng giấy phép khai thác, chế biến các loại đá mỹ nghệ và vật liệu xây dựng được cấp, một số doanh nghiệp ở Phú Yên đã tổ chức khai thác đá bừa bãi, khiến nhiều người dân vì cái lợi trước mắt làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường.

Xới tung ruộng, nương tìm… đá mỹ nghệ

Những ngày gần đây, tại các mỏ đá thuộc địa bàn huyện Sơn Hòa (Phú Yên) gần như ngày nào các doanh nghiệp cũng huy động nhiều xe ủi, máy đào, máy xúc tìm khai thác đá mỹ nghệ.

Dọc đường liên xã Suối Bạc - Sơn Nguyên, nhiều tảng đá lớn xếp thành dãy dài hai bên bờ rẫy. Vào sâu bên trong thuộc địa bàn thôn Ngân Điền, nhiều diện tích đất rẫy, ruộng mía bị xới tung, sau khi đá được múc lên, dời đi mặt bằng chỉ còn lại những hầm hố loang lổ. Tại hiện trường, chúng tôi thấy một chiếc xe múc đang hì hục đưa từng viên đá lên xe tải. Khi thấy chúng tôi chụp hình, tài xế xe tải vội vã điều khiển xe chạy ra Quốc lộ 25, sau đó chiếc xe múc cũng lăn bánh rời khỏi địa điểm khai thác.

Xe múc lén lút khai đá ở xã Sơn Hà, huyện Sơn Hòa.

Lần theo con đường sình lầy còn hằn nhiều dấu vết của xe tải, xe ben, xe bò kéo, chúng tôi vào sâu bên trong thì bắt gặp hàng chục người, có cả phụ nữ, trẻ em đang hì hục nạy từng tảng đá để đục thành từng viên đá chẻ. Họ dựng lều, đưa cả gia đình đến đây ăn ở tại chỗ và khai thác đá công khai. Đá sau khi được chẻ thành viên (20cmx20cm) được đưa lên xe bò kéo chở đi bán cho các đầu nậu với giá từ 1.500 đến 1.700 đồng/viên.

Theo người dân địa phương, loại đá này được các đầu nậu ở tỉnh Khánh Hòa và TP Hồ Chí Minh đặt mua với giá từ 1.500 đến 2.000 đồng/kg. Không ít người dân do hám lợi trước mắt mà gần như bỏ bê công việc đồng áng. Thậm chí có người còn phá bỏ cả các loại cây keo, bạch đàn trồng đang phát triển tốt để lấy chỗ khai thác đá bán theo thỏa thuận, mặc cho doanh nghiệp tự tung tự tác cày xới, băm nát ruộng rẫy.

Ông Phan Thế Lựu, Chủ tịch UBND xã Suối Bạc, huyện Sơn Hòa cho biết, lực lượng chức năng của xã nhiều lần bắt quả tang xe ô tô của doanh nghiệp và xe bò kéo của nhân dân vận chuyển đá mỹ nghệ trái phép, tiến hành lập biên bản, thu phương tiện, nhưng tình hình không chuyển biến mà ngày càng phức tạp thêm…

Doanh nghiệp tận thu

Có một thực tế đáng báo động hầu hết các doanh nghiệp khai thác đá đều núp bóng các giấy phép được cấp để khai thác đá trái phép.

Đơn cử như Công ty TNHH Bảo Trân được UBND tỉnh Phú Yên cho phép thu mua đá Bazan dạng cuội và đá mồ côi nằm trong diện tích 0,2ha với cam kết trong quá trình thu mua, vận chuyển không làm ảnh hưởng đến đất sản xuất nông nghiệp và tác động đến bề mặt của địa hình. Cam kết như vậy, nhưng doanh nghiệp này đã tùy tiện dùng phương tiện cơ giới đào xới tung mặt đất, tạo thành những hố sâu từ 2 đến 3m, phá nát mặt bằng, xâm lấn sang phần diện tích chưa được cấp giấy phép để trục lợi. Mới đây, UBND huyện Sơn Hòa đã xử phạt vi phạm hành chính các Công ty TNHH Bảo Trân (11,5 triệu đồng), Doanh nghiệp tư nhân Tân Tín (10 triệu đồng), Công ty CP Xây dựng Giao thông (2,75 triệu đồng), Công ty 30/4, Công ty cổ phần xây dựng Nam Dương… do khai thác khoáng sản trái phép.

Những viên đá xanh được thu giữ tại UBND xã Suối Bạc. 

Ông Cao Minh Hòa, Chủ tịch UBND huyện Sơn Hòa cho biết, việc một số doanh nghiệp lợi dụng giấy phép, khai thác đá trái phép bằng nhiều hình thức đã không những gây ảnh hưởng tới môi trường mà còn dẫn tới tình trạng người dân bỏ ruộng, nương chạy theo kiếm lợi trước mắt, không nghĩ tới hệ lụy về sau.

Theo ghi nhận của chúng tôi, để xảy ra tình trạng nêu trên là do công tác phối hợp giữa các cấp, các ngành trong việc quản lý tài nguyên khoáng sản và bảo vệ tài nguyên môi trường trên địa bàn huyện Sơn Hòa thời gian vừa qua còn thiếu tính đồng bộ. Một số cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương chưa nhận thức đầy đủ vai trò, trách nhiệm trong quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản. Một số ngành tham mưu chưa xây dựng kế hoạch, hoạch định chiến lược khai thác khoáng sản còn mang tính chung chung, chưa có định hướng lâu dài. Bên cạnh đó, một số tổ chức, cá nhân không tuân thủ các quy định của pháp luật, lén lút khai thác khoáng sản trái phép, trong khi hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý tài nguyên khoáng sản và bảo vệ môi trường thiếu tính chặt chẽ, nên khi áp dụng các chế tài xử lý vi phạm gặp nhiều bất cập.

Để chấm dứt tình trạng tái phát tập kết, vận chuyển đá mỹ nghệ trái phép, UBND huyện Sơn Hòa khẩn trương chỉ đạo hai xã Suối Bạc và Sơn Nguyên tăng cường công tác kiểm tra, xử lý nghiêm các đối tượng tổ chức khai thác, thu mua đá trái phép, kể cả các hộ dân.

Ngoài công tác kiểm tra, xử lý, vấn đề quan trọng nhất là cần phải thẩm định kỹ năng lực chuyên môn, tài chính của các doanh nghiệp trước khi cấp phép thăm dò, khai thác, tránh tình trạng lợi dụng pháp luật để trục lợi, làm thất thoát tài nguyên và gây khó khăn trong quản lý. Mặt khác, Sở TN-MT tham mưu UBND tỉnh cho phép người dân tận thu đá theo quy định khi có nhu cầu, đồng thời vận động bà con không vì lợi ích trước mắt, làm hư hại đất sản xuất, gây thất thoát tài nguyên của Nhà nước.

Bài và ảnh: XUÂN HIẾU