Trụ cột mới cho tăng trưởng và an ninh quốc gia

Kinh tế tầm thấp-một khái niệm mới nổi, bao gồm các hoạt động kinh tế diễn ra dưới độ cao 1.000m, có thể mở rộng đến dưới 5.000m tùy theo nhu cầu thực tế của từng quốc gia, tận dụng công nghệ bay có và không người lái, mạng thông minh tầm thấp để phát triển hạ tầng, sản xuất phương tiện bay, dịch vụ và bảo đảm an toàn bay, chủ yếu dựa trên việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) và các công nghệ liên quan.

Người dân tìm hiểu về máy bay không người lái đa năng tầm xa (VU-MALE) của Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội trưng bày tại Triển lãm thành tựu đất nước (tháng 9-2025). Ảnh: TUẤN HUY

Thực tiễn tại Việt Nam những tháng qua cho thấy rõ sức mạnh của UAV trong các tình huống khẩn cấp. Những trận mưa lũ lịch sử liên tiếp xảy ra đã khiến nhiều khu vực rơi vào cảnh bị cô lập. Trong tình thế khẩn cấp khi tiếp cận bằng đường bộ gần như không thể, các thiết bị bay dân dụng đã được các cá nhân, đơn vị đưa vào sử dụng, trở thành lực lượng quan trọng để tiếp tế hàng hóa, thuốc men, nhu yếu phẩm và cứu hộ, cứu nạn. Ngày 21-11, hình ảnh một chiếc drone tải trọng 100kg chao đảo giữa màn mưa trắng xóa tại xã Ea Ô (Đắk Lắk), thả phao cứu sinh cho người đàn ông đang bám víu vào bụi cây giữa dòng nước xiết đã gây xúc động mạnh với người dân. Tại Khánh Hòa (tháng 11), Thái Nguyên (tháng 10), Tổng công ty Cổ phần Bưu chính Viettel-đơn vị thành viên của Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel) đưa vào vận hành các drone vận tải để chuyển vật tư và nhu yếu phẩm đến những khu vực bị chia cắt. Hệ thống flycam được huy động để rà soát khu vực nguy hiểm, giúp công tác cứu nạn hiệu quả hơn.

Trong nông nghiệp, lĩnh vực chiếm 12-14% tổng sản phẩm trong nước (GDP) và sử dụng tới 40% lao động, UAV đang tạo ra bước nhảy vọt về tự động hóa trong các khâu phun thuốc bảo vệ thực vật, tưới nước chính xác, gieo sạ, bón phân và giám sát mùa vụ... Lĩnh vực nghệ thuật cũng được thổi vào một luồng sinh khí mới khi UAV có thể tạo ra những cảnh quay ngoạn mục mà trước đây đòi hỏi chi phí khổng lồ; trong các sự kiện lớn, hàng nghìn drone trình diễn ánh sáng trên bầu trời đã tạo ra sức hút lớn với công chúng...

Từ những chuyến bay cứu hộ trong lũ dữ đến những ứng dụng trải rộng từ nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ, UAV đang chứng minh vai trò chiến lược trong đời sống hiện đại, cho thấy khả năng thay thế con người trong các môi trường nguy hiểm, độc hại hoặc khó tiếp cận, ứng dụng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực. Trên thế giới, chỉ riêng ngành hàng không tầm thấp được định giá dự kiến đạt khoảng 700 tỷ USD vào năm 2035. Tại Việt Nam, tiềm năng của kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỷ USD.

Nhấn mạnh kinh tế tầm thấp đang mở ra một ngành công nghiệp mới trên toàn cầu, ông Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết: Nhiều nước trên thế giới đã xem hàng không vũ trụ và UAV là các ngành công nghệ chiến lược. Với sự bùng nổ của công nghệ hàng không, vũ trụ và UAV, mô hình kinh tế mới, cụ thể là nền kinh tế tầm thấp đang trở thành xu thế phát triển nổi bật trên toàn cầu. Hệ sinh thái UAV, UAM (phương tiện bay đô thị) và eVTOL (máy bay điện cất-hạ cánh thẳng đứng) đang được đầu tư hàng tỷ USD, tạo ra môi trường đổi mới sáng tạo sôi động và cạnh tranh cao.

Khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý

Theo các chuyên gia, Việt Nam có đầy đủ lợi thế để trở thành trung tâm kinh tế tầm thấp, đó là vị trí địa lý và chính trị ổn định, tiềm năng làm chủ công nghệ lõi (phần mềm, trí tuệ nhân tạo và hệ thống UTM), năng lực sản xuất phần cứng và hệ sinh thái các ngành công nghiệp phụ trợ đã hoàn thiện. Đặc biệt, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu. Cùng với đó, hệ thống luật sửa đổi, bổ sung và ban hành mới trong năm 2025 liên quan tới khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và một số luật liên quan đến dữ liệu, an ninh mạng, năng lượng mới... đã tạo hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ, kịp thời nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và thương mại hóa các công nghệ chiến lược như: UAV, robot, camera AI... Một bước tiến đáng chú ý là NIC vừa đề xuất thành lập không gian bay thử nghiệm UAV đầu tiên tại Việt Nam. Đây là tiền đề để thương mại hóa sản phẩm trong nước.

Nhấn mạnh tiềm năng của kinh tế tầm thấp, ông Vũ Anh Tú, Giám đốc Công nghệ Tập đoàn FPT nhấn mạnh, các doanh nghiệp tham gia lĩnh vực này không chỉ sản xuất UAV mà còn bao gồm thiết bị, chip, cảm biến, xây dựng nền tảng quản lý bay và bản đồ số 3D, phát triển dịch vụ vận hành, bảo hiểm, đào tạo, cùng ứng dụng trong nông nghiệp và các lĩnh vực khác... “Đây là giao điểm của kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tri thức. Mỗi chuyến bay của UAV kết hợp dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch và kiến thức kỹ thuật của các kỹ sư Việt Nam. Đầu tư vào kinh tế tầm thấp chính là đầu tư cho 3 trụ cột phát triển mới của khoa học Việt Nam”, ông Vũ Anh Tú nhấn mạnh.

Nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam có thể tận dụng cơ hội bằng cách tập trung vào phân khúc UAV cỡ nhỏ, phù hợp với năng lực của doanh nghiệp trong nước, đồng thời xây dựng hệ sinh thái công nghệ và chính sách phù hợp. Trước mắt, thực hiện thử nghiệm có kiểm soát một số lĩnh vực như: Giao hàng ở các thành phố lớn bằng UAV, eVTOL như thế nào; sử dụng UAV cho nông nghiệp trọng điểm ở Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long; sử dụng UAV cứu hộ, cứu nạn trên biển và phục vụ quốc phòng, an ninh...

Để thúc đẩy sự phát triển của kinh tế tầm thấp, ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Mạng lưới hàng không, vũ trụ và thiết bị bay không người lái (AUVS) Việt Nam kiến nghị, Việt Nam cần xây dựng hành lang pháp lý, đầu tư phát triển các trung tâm nghiên cứu và phát triển, các khu công nghiệp kinh tế tầm thấp trong nước, đào tạo và phát triển nhân lực chất lượng cao, xây dựng hệ sinh thái kết nối toàn diện và hợp tác quốc tế.

Nhiều ý kiến cũng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo xây dựng "Đề án phát triển UAV quốc gia giai đoạn 2025-2030"; ban hành nghị định mới về UAV thay thế khung pháp lý tại Nghị định số 36/2008/NĐ-CP về quản lý tàu bay không người lái và các phương tiện bay siêu nhẹ; hoàn thiện quy hoạch vùng bay UAV đồng bộ trên toàn quốc; xây dựng bộ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cho UAV dân dụng và công nghiệp.

Kinh tế tầm thấp không đơn thuần chỉ là về phương tiện bay mà đó là một sự dịch chuyển chiến lược nhằm mở ra không phận thấp như một không gian kinh doanh mới, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua đổi mới công nghệ. Việc nhanh chóng hoàn thiện các chính sách sẽ mở đường cho Việt Nam hình thành ngành công nghiệp UAV tự chủ, hướng tới xuất khẩu và tham gia sâu vào nền kinh tế tầm thấp toàn cầu.