Lai Châu - tỉnh miền núi cực Bắc của Tổ quốc, nơi đây còn tồn tại nhiều phong tục, tập quán lạc hậu, đặc biệt là tệ nạn ma túy, tội phạm liên quan đến ma túy diễn biến rất phức tạp. Trong những ngày lễ, hội, đồng bào dân tộc thường có “thói quen” hút thuốc phiện, thậm chí, họ hút cho “đỡ mệt” mỗi khi đi làm nương, rẫy về.

Thẩm lậu, trung chuyển ma túy

Tỉnh Lai Châu có 21 xã biên giới, tiếp giáp với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Tuyến biên giới dài 273 km với 1 cửa khẩu Quốc gia Ma Lù Thàng và nhiều đường tiểu mạch, địa hình đồi núi hiểm trở là điều kiện lý tưởng cho các đối tượng buôn bán, vận chuyển ma túy hoạt động. Đây vừa là cửa ngõ của các nguồn ma túy thẩm lậu vào Việt Nam, vừa là nơi trung chuyển ma túy từ Tây Bắc xuống các tỉnh, thành phố miền xuôi. 
Vùng núi xa xôi này không chỉ nhức nhối tình trạng buôn bán, vận chuyển các chất ma túy mà tại địa bàn tỉnh vẫn “âm ỉ” tệ nạn nghiện hút, buôn bán ma túy với những ổ, nhóm,“chợ” ma túy vùng biên; hàng loạt những tệ nạn xã hội, hệ lụy từ ma túy hủy hoại biết bao gia đình, kìm hãm sự phát triển một tỉnh mới được chia tách với bao bộn bề, khó khăn. Điều đáng buồn là hoạt động của tội phạm ma túy đang diễn biến phức tạp, có chiều hướng gia tăng về số vụ, số đối tượng phạm tội. Chỉ tính từ tháng 4-2009 đến ngày 1-5-2010, lực lượng Công an tỉnh đã bắt 297 vụ với 439 đối tượng (tăng 38 vụ so với cùng kỳ năm trước).

Tội phạm liều lĩnh, manh động

Trao đổi với chúng tôi, Đại tá Lê Văn Bảy, Phó giám đốc Công an tỉnh Lai Châu cho biết: “Thực tế đấu tranh với tội phạm ma túy cho thấy, ma túy thẩm lậu vào địa bàn Lai Châu có nguồn gốc từ biên giới Việt – Lào vào các tỉnh Điện Biên, Sơn La; lấy Lai Châu làm nơi trung chuyển để đưa về các tỉnh, thành phố nội địa tiêu thụ. Công tác điều tra, triệt phá, truy quét tội phạm ma túy gặp nhiều khó khăn. Các đối tượng buôn bán, vận chuyển ma túy chủ yếu là người dân tộc Mông, trình độ dân trí thấp, liều lĩnh, manh động. Khi bị phát hiện, truy bắt, chúng sẵn sàng chống trả quyết liệt bằng vũ khí nóng hay đe dọa làm lây nhiễm HIV cho lực lượng công an (có đối tượng rạch mặt, rạch tay, máu me bê bết nhằm uy hiếp lực lượng chức năng).
 

 Vũ Quốc Việt và Đỗ Hồng Quân bị cơ quan chức năng bắt giữ trong vụ chiếm đoạt 2kg hê-rô-in và 8kg thuốc phiện.

Thượng úy Trần Ngọc Toản, Đội phó Đội Phòng, chống ma túy, Công an huyện Than Uyên (Lai Châu) tâm sự: “Đầu năm 2010, chúng tôi bắt tên “trùm ma túy” huyện Bảo Thắng (Lào Cai) Vũ Văn Bình, khi Bình đang vận chuyển 2 bánh hê-rô-in. Trong khi tạm giữ đối tượng chờ bàn giao cho Công an tỉnh Lào Cai xử lý, Bình giả vờ đi vệ sinh và lấy dao lam (giấu sẵn trong quần lót) rạch bụng uy hiếp lực lượng công an (dọa ai xông vào sẽ cho lây nhiễm HIV). Quyết tâm không để lọt tội phạm nguy hiểm, tôi đã trực tiếp khống chế, bắt gọn đối tượng. Đối mặt, giằng co với các đối tượng nhiễm HIV, anh em đều xác định có thể hy sinh vì nhiệm vụ, không sợ nhiễm bệnh nhưng ai cũng sợ vợ, con bị ảnh hưởng. Lúc vợ tôi sinh con, khi bác sĩ xét nghiệm máu (trước phẫu thuật) tôi cảm thấy vô cùng hoang mang, lo sợ...

Lực lượng mỏng, vũ khí trang bị thô sơ

Các xã có bãi khai thác vàng hoặc liền kề với các bãi như Pắc Ta (huyện Tân Uyên), Minh Lương (huyện Văn Bàn), Phúc Than (huyện Than Uyên), thường tập trung nhiều tệ nạn xã hội, đặc biệt là nạn nghiện hút và mua bán, tàng trữ trái phép các chất ma túy. Trong năm 2009, riêng xã Phúc Than xảy ra 82 vụ vi phạm pháp luật, lực lượng công an đã xử lý 20 vụ, bắt 29 đối tượng phạm tội liên quan đến ma túy. Mặc dù lực lượng chức năng luôn theo dõi các đối tượng “cộm cán”, nghiện hút; mở các đợt cao điểm tấn công tội phạm ma túy; nhưng ở các bản như Noong Thăng, Nà Dắt, tình hình tội phạm ma túy vẫn diễn biến phức tạp. Lực lượng công an xã mỏng, mỗi thôn chỉ có 1 công an viên nên trong công tác đấu tranh với loại tội phạm nguy hiểm, manh động này gặp nhiều khó khăn, nắm địa bàn, phối hợp xử lý các tình huống chưa kịp thời. Đồng chí, Lê Văn Dũng, Trưởng công an xã Phúc Than bày tỏ: “Tình hình tội phạm ma túy trên địa bàn xã đang diễn biến phức tạp. Có gia đình cả 3 thế hệ đều buôn bán ma túy như gia đình đối tượng Sùng A Câu (bản Noong Thăng, xã Phúc Than). Bố mẹ, hai vợ chồng Câu và con trai đều vào tù vì buôn bán ma túy, để lại các con nhỏ không nơi nương tựa, hoàn cảnh rất thương tâm. Trong công tác đấu tranh với tội phạm ma túy, chúng tôi gặp không ít khó khăn do lực lượng mỏng, phương tiện, vũ khí trang bị thô sơ. Nhiều khi rơi vào thế bị động do luôn phải đối mặt với các đối tượng mang vũ khí “nóng”, sẵn sàng chống trả”.

Chúng tôi rời các thôn, bản thuộc xã Phúc Than với những mái nhà tranh mà trong đó, những số phận bất hạnh của các em nhỏ không nơi nương tựa bởi cha mẹ chúng đang còn chịu án tù; rời thị xã Lai Châu - bộ mặt tỉnh lỵ với diện mạo mới, đang phát triển từng ngày bên núi rừng trùng điệp. Kết thúc chuyến công tác dài ngày ở Lai Châu, ai cũng thấy trong lòng nặng trĩu. Cảm thương cho những số phận bất hạnh, những gia đình có người thân nghiện hút, tù tội vì ma túy. Lo lắng trước tệ nạn ma túy đang ngày đêm gây hại cho người dân thật thà, chất phác nơi núi rừng và vô vàn hệ lụy do ma túy, tội phạm ma túy gây ra.

Bài và ảnh: Tuấn Nam