Hàng loạt sai phạm và bất hợp lý

Dự án với tên gọi Trung tâm thương mại thị xã Sóc Trăng (TTTM) thị xã Sóc Trăng được khởi công xây dựng trên diện tích 4.268m2 với 4 dãy nhà lồng. Đơn vị chủ đầu tư tiến hành thu hồi đất của 175 hộ tiểu thương, trong đó có 143 hộ có ki-ốt kinh doanh, nhà ở và đất ở ổn định, có đầy đủ giấy tờ. Tuy nhiên, chủ trương thì đúng, nhưng khi triển khai đã nảy sinh hàng loạt sai phạm, gây bất bình trong dư luận địa phương.

Cách làm sai

Khu nhà lồng TTTM thị xã Sóc Trăng đưa vào sử dụng nhưng vẫn bề bộn và vắng khách hàng.

Nhằm nâng cấp khu chợ thị xã Sóc Trăng (nay là thành phố Sóc Trăng) trở thành một trung tâm thương mại hiện đại, qui mô, năm 2005 UBND tỉnh Sóc Trăng đã giao cho UBND thị xã Sóc Trăng làm chủ đầu tư Dự án TTTM thị xã Sóc Trăng.

Qua điều tra của chúng tôi, việc thực hiện Dự án có hàng loạt sai phạm trong thu hồi đất. Theo qui định của Luật Đất đai, việc ra quyết định thu hồi đất và giao đất cho các tổ chức, đơn vị phải thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh. Nhưng, đối với dự án này, khi nghiên cứu phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng Dự án, UBND tỉnh giao cho UBND thị xã làm chủ đầu tư mà không có quyết định thu hồi đất, quyết định giao đất. Điều này trái với qui định của Luật Đất đai về việc thu hồi đất để phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Khi các hộ dân ở khu vực phải giải phóng mặt bằng yêu cầu giao quyết định thu hồi đất làm cơ sở để họ thực hiện việc di dời thì UBND thị xã Sóc Trăng lại lấy Quyết định số 750/QĐ.HC.04 ngày 26-5-2004 của UBND tỉnh Sóc Trăng về việc điều chỉnh dự toán đền bù thiệt hại, giải phóng mặt bằng thi công công trình TTTM để giải thích rằng QĐ 750 là quyết định thu hồi đất của UBND tỉnh(!?). Thậm chí, chính quyền thị xã lúc đó còn không bồi hoàn nhà ở và đất ở cho dân, dù họ chứng minh đầy đủ quyền sử dụng nhà ở, đất ở, hồ sơ mua bán cùng với thời gian sinh sống đến hàng chục năm. Chính quyền đã nhiều lần ra quyết định cưỡng chế nhà dân nhưng không hề tính đến việc sau khi bị cưỡng chế người dân sẽ ăn ở ra sao, sinh sống như thế nào?

Hơn nữa, theo quyết định số 716/QĐ.UBND tỉnh Sóc Trăng, thì TTTM thị xã Sóc Trăng có 4 khu A, B, C, D, mỗi khu có diện tích là 924m2 nhưng khi xây dựng thực tế được nâng lên diện tích 1000m2/khu, dẫn đến một đoạn đường Phan Chu Trinh (560m2) và một đoạn đường Phạm Ngũ Lão (520m2) đã bị biến thành “chợ” gây ra tình trạng ùn tắc giao thông. Mặt khác, các khu nhà lồng cũng có nhiều bất hợp lý. Mỗi khu chỉ có 2 cửa chính, còn 4 góc có 4 cửa phụ quá nhỏ, không đủ để 2 người đi qua cùng lúc. Không khí ở bên trong nhà lồng rất nóng và ngột ngạt. Tất cả 4 khu nhà lồng đều không có nhà vệ sinh công cộng. Khi người dân thắc mắc, công ty thi công trả lời “do thiết kế không có nên chúng tôi không xây”.

Mất cân bằng lợi ích nghiêm trọng

Trước khi triển khai dự án trên, UBND tỉnh Sóc Trăng và UBND thị xã Sóc Trăng đều có những cuộc họp và các văn bản khẳng định đây là dự án công cộng, có ý nghĩa phục vụ dân sinh cao. Trong biên bản số 18/BB.UBTX, ngày 18-8-2004, khi họp triển khai công tác đền bù, giải phóng mặt bằng của dự án, UBND thị xã Sóc Trăng đã kết luận với nội dung: Dự án này xây dựng các khối nhà lồng chợ, không xây dựng nhà mà chỉ xây dựng bố trí các ki-ốt và các sạp. Đồng thời, đây là công trình công cộng nên không bán mà cho thuê dài hạn và ưu tiên cho các hộ tiểu thương bán chỗ cũ… Khi xây dựng xong, nếu đền bù dạng quán thì sẽ giao lại ki-ốt và căn cứ theo quyết định đền bù sẽ giao cụ thể. Đến ngày 9-12-2005, UBND tỉnh Sóc Trăng lại có quyết định số 988 với nội dung: Giao Chủ tịch UBND thị xã Sóc Trăng tổ chức thông báo công khai thực hiện việc bố trí vị trí cho các hộ, chú ý ưu tiên đối với các hộ tiểu thương trong khu TTTM thị xã Sóc Trăng trước đây, tránh gây xáo trộn, ảnh hưởng đến việc mua, bán và đời sống của nhân dân. Phần sạp còn lại sau khi đã bố trí cho các hộ ưu tiên trên phải tổ chức đấu giá.

Khi công trình đang trong giai đoạn hoàn thành đã nảy sinh hàng loạt bất cập. Toàn bộ ki-ốt mặt tiền của khu nhà lồng A, B, C, D chỉ có 98 ki-ốt, trong khi số hộ đủ tiêu chuẩn để nhận loại ki-ốt này là 125 hộ. Dù chưa giải được “bài toán” thiếu ki-ốt, Ban Quản lý dự án đã “ưu tiên” cho 15 tiểu thương vào nhận ki-ốt trước mà không tiến hành một hình thức sắp xếp hợp lý, công khai nào. Còn lại 83 ki-ốt, Ban Quản lý dự án đã xử lý bằng cách cho 125 tiểu thương bốc thăm. Người nào không trúng ki-ốt mặt tiền sẽ phải vào nhà lồng ngồi bán và sự việc “trở nên rối tung”. Như vậy, một gia đình 40 năm qua bán tạp hóa sẽ phải nhận quầy bán thịt heo, người trước đây bán thịt heo sẽ nhận quầy bán mỹ phẩm, còn người bán mỹ phẩm sẽ nhận quầy bán khô mắm...

Mặc dù có các bất hợp lý, nhưng Ban Quản lý dự án vẫn tổ chức bốc thăm đến lần thứ 4 và đều bất thành. Các hộ dân tiếp tục khiếu nại. Chị Hoa-người đăng ký ki-ốt cho biết, “Chúng tôi không tài nào hiểu nổi cách làm của Ban quản lý chợ. Họ không sắp xếp lại như cũ để chúng tôi ổn định làm ăn. Gia đình tôi mấy chục năm nay buôn bán mỹ phẩm, giờ chẳng may tôi bốc thăm phải khu buôn bán khô mắm thì phải làm thế nào?”.

Kiên quyết sửa sai, ổn định đời sống cho các tiểu thương

Trước nhiều bức xúc xung quanh Dự án TTTM thị xã Sóc Trăng, tháng 11-2006, Văn phòng Chính phủ có công văn số 6592/VPCP-V.II gửi Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng về việc giải quyết khiếu nại của các hộ dân liên quan đến việc xây dựng TTTM thị xã Sóc Trăng để báo kết quả thực hiện lên Thủ tướng Chính phủ trước ngày 31-12-2006. Theo đó, giao Chủ tịch UBND tỉnh Sóc Trăng trực tiếp kiểm tra nội dung khiếu nại của một số hộ dân về: Các phương án đền bù giải tỏa

đối với các hộ thuộc diện di dời; việc tổ chức cưỡng chế các hộ dân ra khỏi nơi cư trú khi chưa bố trí tái định cư; việc Ban quản lý TTTM không thực hiện đúng các cam kết với các hộ dân trong việc sắp xếp vị trí kinh doanh. Công văn cũng yêu cầu UBND tỉnh Sóc Trăng phải có biện pháp giải quyết cụ thể theo đúng qui định của pháp luật, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân.

UBND tỉnh Sóc Trăng đã ra văn bản số 125/CTUBND-KN chỉ đạo các cấp, ngành liên quan kiểm tra giải quyết khiếu nại của các hộ kinh doanh trong khu vực chợ Sóc Trăng để có cơ sở báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, sự việc vẫn ngày càng phức tạp. Ngày 12-02-2007, Văn phòng Chính phủ tiếp tục có công văn số 857/VPCP-V.II gửi Thanh tra Chính phủ và UBND tỉnh Sóc Trăng yêu cầu làm rõ nội dung khiếu nại của các hộ dân liên quan đến việc thực hiện dự án, có biện pháp chỉ đạo, giải quyết cụ thể theo đúng qui định của pháp luật.

Trong cuộc đối thoại mới đây (ngày 16 và 17-10) giữa Đoàn Thanh tra Chính phủ và hơn 80 tiểu thương liên quan đến dự án TTTM thị xã Sóc Trăng, Đoàn Thanh tra Chính phủ đã có những kết luận ban đầu, khẳng định UBND thị xã (trước đây) Sóc Trăng đã làm sai, gây thiệt hại nặng nề cho 74 hộ dân vùng dự án. Thanh tra Chính phủ yêu cầu, UBND thành phố Sóc Trăng phải thực hiện bồi hoàn cho dân tiền thu hồi đất, tiền vật liệu, kiến trúc trên đất, sắp xếp lại các ki-ốt công bằng hợp lý.

Tuy nhiên, đến nay (giữa tháng 11-2007) việc giải quyết những bất hợp lý, sai phạm trong dự án này còn vấp phải hàng loạt khó khăn. Qua trao đổi với các tiểu thương và nhiều người dân địa phương, chúng tôi nhận được nhiều đề nghị cần xử lý nghiêm những cá nhân sai phạm. Nhiều ý kiến đề nghị, để sắp xếp hợp lý các tiểu thương cần rà soát kỹ mức độ thiệt hại để có phương án đền bù, hỗ trợ phù hợp, thấu tình đạt lý, đúng ngành nghề. Nếu số ki-ốt mặt tiền của nhà lồng chợ không đủ, cần tính đến phương án sắp xếp các nền quán ở các nơi khác, hoặc xây dựng thêm ki-ốt.

Bài và ảnh:

TRUNG KIÊN, NGUYỄN NAM