Phóng viên (PV): Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong lộ trình chuyển dịch năng lượng và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam?

Ông Mạc Quốc Anh: Chuyển dịch năng lượng là động lực thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và mở rộng cơ hội tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu trong kỷ nguyên tăng trưởng xanh và chuyển đổi số. Trong lộ trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, cùng với việc thúc đẩy năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển thị trường carbon, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần trở thành trung tâm của quá trình chuyển dịch năng lượng. Với tỷ trọng áp đảo trong nền kinh tế, đây không chỉ là lực lượng tạo việc làm chủ yếu mà còn là nền tảng của hoạt động sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, mức độ tham gia của khu vực này sẽ có ý nghĩa quyết định đối với thành công của mục tiêu tăng trưởng xanh.

 Ông Mạc Quốc Anh.

 

Nếu chuyển dịch năng lượng chỉ dừng ở các tập đoàn lớn, các khu công nghiệp lớn, các dự án năng lượng quy mô lớn thì quá trình này sẽ chưa thật sự toàn diện. Nhưng nếu hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa từng bước tiết kiệm điện, tối ưu hóa sử dụng năng lượng, đầu tư thiết bị hiệu suất cao, sử dụng năng lượng tái tạo, minh bạch dữ liệu phát thải và tham gia chuỗi cung ứng xanh thì đó sẽ là nền tảng vững chắc để Việt Nam thực hiện thành công mục tiêu tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và nâng cao vị thế quốc gia.

PV: Vậy doanh nghiệp nhỏ và vừa đang đứng trước những thách thức nào trong quá trình chuyển dịch năng lượng, thưa ông?

Ông Mạc Quốc Anh: Đầu tiên là hạn chế về nguồn lực tài chính. Khi phải lựa chọn giữa chi phí ngắn hạn và đầu tư dài hạn, nhiều doanh nghiệp dù hiểu lợi ích của tiết kiệm năng lượng nhưng vẫn ngần ngại đầu tư vào máy móc mới, hệ thống điện mặt trời mái nhà, thiết bị quản lý năng lượng, hệ thống đo lường phát thải hoặc cải tạo dây chuyền sản xuất. Tiếp đến là thiếu thông tin và thiếu năng lực kỹ thuật. Không ít doanh nghiệp chưa biết bắt đầu từ đâu, chưa biết đánh giá hiện trạng tiêu thụ năng lượng như thế nào, chưa có bộ phận chuyên trách về ESG, môi trường, năng lượng hay phát thải carbon. Thứ ba là khó tiếp cận cơ chế và thị trường năng lượng mới. Các cơ chế như mua bán điện trực tiếp, điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu, chứng chỉ năng lượng tái tạo, tín chỉ carbon, hợp đồng dịch vụ năng lượng tuy rất quan trọng nhưng với doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn khá xa lạ. Thứ tư là sự thiếu đồng bộ về hạ tầng. Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trong cụm công nghiệp, làng nghề, mặt bằng thuê, nhà xưởng cũ, hệ thống điện nội bộ chưa được thiết kế cho quản trị năng lượng hiện đại.

Người lao động làm việc tại Công ty TNHH Sản xuất may mặc Dony, xã Vĩnh Lộc, TP Hồ Chí Minh. Ảnh: DONY 

 

Những thách thức này cho thấy, nếu chỉ kêu gọi doanh nghiệp tự chuyển đổi thì chưa đủ. Nhà nước cần có chính sách dẫn dắt; hệ thống tài chính cần có sản phẩm phù hợp; hiệp hội doanh nghiệp cần đóng vai trò cầu nối; các chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức quốc tế cần tham gia hỗ trợ kỹ thuật và bản thân doanh nghiệp phải thay đổi tư duy từ bị động sang chủ động.

PV: Ông có kiến nghị gì để tháo gỡ những khó khăn, thách thức, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trong quá trình chuyển dịch năng lượng?

Ông Mạc Quốc Anh: Thứ nhất, xây dựng Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển dịch năng lượng. Chương trình này cần tập trung vào 3 trụ cột: Tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo và quản trị phát thải. Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện kiểm toán năng lượng, xây dựng lộ trình giảm tiêu hao năng lượng, tư vấn đầu tư thiết bị hiệu suất cao, hướng dẫn kiểm kê khí nhà kính và xây dựng báo cáo ESG ở mức phù hợp với quy mô doanh nghiệp. Thứ hai, thiết kế gói tín dụng xanh riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các ngân hàng thương mại cần có sản phẩm tín dụng ưu đãi cho đầu tư tiết kiệm năng lượng, điện mặt trời mái nhà, thay thế máy móc lạc hậu, chuyển đổi nhiên liệu sạch, số hóa quản lý năng lượng. Thứ ba, phát triển mô hình mua bán điện xanh phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cơ chế mua bán điện trực tiếp hiện nay rất có ý nghĩa, nhưng chủ yếu thuận lợi hơn với khách hàng sử dụng điện lớn. Thứ tư, hình thành thị trường dịch vụ năng lượng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhà nước cần khuyến khích mô hình ESCO, tức doanh nghiệp dịch vụ năng lượng đầu tư trước thiết bị, giải pháp, công nghệ, sau đó thu hồi vốn từ phần chi phí tiết kiệm được. 

PV: Trân trọng cảm ơn ông!