Theo TS Phạm Văn Luân, giảng viên Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật, Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh, giá trị của không gian biển mới không chỉ nằm ở việc thành phố có thêm những bãi biển, khu nghỉ dưỡng hay điểm tham quan mà quan trọng hơn là sở hữu một hệ thống văn hóa biển đa dạng. Khu vực Cần Giờ có không gian văn hóa đặc trưng của cộng đồng cư dân vùng biển, gắn với nghề khai thác thủy sản, đời sống sông nước và hệ sinh thái rừng ngập mặn; nổi bật là Lễ hội Nghinh Ông, tín ngưỡng thờ cá Ông, Lăng Ông Thủy Tướng cùng những giá trị lịch sử của căn cứ Rừng Sác. Khu vực Vũng Tàu mang đậm dấu ấn văn hóa đô thị biển và văn hóa ngư dân với Lễ hội Dinh Cô Long Hải-một trong những lễ hội tiêu biểu của cư dân ven biển Nam Bộ, thể hiện sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian, tín ngưỡng thờ Mẫu-nữ thần và tục thờ thần biển. Đặc khu Côn Đảo lại là không gian đặc biệt của lịch sử, văn hóa tri ân và tín ngưỡng với hệ thống di tích cùng những câu chuyện về sự hy sinh, lòng yêu nước và truyền thống "Uống nước nhớ nguồn" được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

 Ngư dân phường Vũng Tàu phân loại cá sau chuyến đánh bắt. Ảnh: DUY THIÊN

TS Phạm Văn Luân nhận định, những giá trị ấy cần được nhìn nhận như nguồn tài nguyên để xây dựng sản phẩm du lịch, song việc khai thác không thể đơn giản là “đưa văn hóa lên sân khấu”. Điều quan trọng là tạo điều kiện để du khách trải nghiệm văn hóa ngay trong không gian sống của cộng đồng. Bởi vậy, mỗi địa bàn cần giữ được câu chuyện, bản sắc của mình, đồng thời được đặt trong “câu chuyện chung” về không gian biển TP Hồ Chí Minh. Những nét riêng ấy, khi được kết nối bằng hạ tầng và chiến lược phát triển thống nhất, sẽ góp phần hình thành sản phẩm du lịch biển đa dạng, có chiều sâu. Trong quá trình đó, cộng đồng cư dân ven biển cần được đặt ở vị trí trung tâm. Người dân không chỉ cung cấp dịch vụ mà cần được tham gia xây dựng sản phẩm, kể câu chuyện về quê hương và trực tiếp hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Khi sinh kế gắn với bảo tồn văn hóa, người dân sẽ có thêm động lực gìn giữ nghề truyền thống, lễ hội, phong tục và tri thức dân gian.

Chị Nguyễn Thị Tình (39 tuổi, phường Tân Sơn Hòa, TP Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Mỗi vùng biển có vẻ đẹp thiên nhiên gắn với bản sắc văn hóa riêng. Nếu có những tour kết hợp tham quan, khám phá thiên nhiên với trải nghiệm nghề biển, tìm hiểu văn hóa cộng đồng cư dân ven biển sẽ tạo sức hấp dẫn. Qua những trải nghiệm thực tế, du khách hiểu hơn giá trị của biển, rừng, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường”.

Trong quá trình phát triển hạ tầng, xây dựng sản phẩm và khai thác văn hóa phục vụ du lịch, TP Hồ Chí Minh cần chú trọng tham vấn chuyên gia và cộng đồng cư dân địa phương. Người dân vừa là chủ thể thực hành văn hóa, vừa hiểu rõ nhất những giá trị của cộng đồng mình. Nếu khai thác thiếu thận trọng, chạy theo nhu cầu trước mắt rất dễ làm biến dạng phong tục, tập quán, thậm chí mai một những giá trị tạo nên bản sắc của từng vùng biển. Ngược lại, nếu được gìn giữ và khai thác hợp lý, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh mềm, góp phần tạo bản sắc, nâng cao sức hấp dẫn cho du lịch TP Hồ Chí Minh trong không gian phát triển mới.