Việc thi hành án (THA) sai pháp luật của Đội THA huyện Thống Nhất (cũ), tỉnh Đồng Nai cách nay hơn 12 năm, đã đẩy gia đình ông Vũ Đức Liêm đến chỗ không có chỗ ở, con cái bỏ bê học hành. Quá bức xúc, ông Liêm đi kiện và chặng đường đi tìm công lý của ông vẫn còn lắm gập ghềnh, gian nan...
Năm 1985, gia đình ông Liêm (sinh năm 1950) gồm 8 người đã sinh sống tại căn nhà cấp bốn, trên diện tích 1.080m2 (15mx72m) thuộc thôn Tây Lạc, ấp Bùi Chu (nay là ấp An Chu), xã Bắc Sơn, huyện Thống Nhất (nay là huyện Trảng Bom), tỉnh Đồng Nai. Khi đó, ông Liêm làm nghề chạy xe lam nuôi cả gia đình. Năm 1995, do vỡ hụi, vợ ông Liêm là bà Phạm Thị Dung thiếu nợ 17 người với số tiền 309 triệu đồng và 6,5 lượng vàng. Tòa án nhân dân (TAND) huyện Thống Nhất (cũ) tiến hành xét xử vụ án và công nhận sự thỏa thuận giữa bà Dung với các chủ nợ; đồng thời kê biên căn nhà mà ông Liêm và bà Dung là đồng sở hữu để bảo đảm việc thi hành án (THA).
Một thời gian sau, do bà Dung không có điều kiện để thanh toán nợ, Đội THA huyện Thống Nhất đã tổ chức đấu giá căn nhà mà ông Liêm đứng tên chủ sở hữu. Trong thông báo bán đấu giá số 09/TB do chấp hành viên Phùng Văn San ký ngày 1-3-1997 lại ghi nhà và đất bị kê biên do bà Phạm Thị Dung là chủ sở hữu (thiếu chồng bà). Diện tích được thông báo kê biên cũng chỉ là 750m2 (15mx50m), chứ không phải 1.050m2 (15mx70m)? Sau đó, ông Nguyễn Văn Dĩ (chủ nợ của bà Dung) và vợ là Nguyễn Thị Mai trúng đấu giá. Ngày 8-5-1997, Đội THA huyện tổ chức cưỡng chế tài sản của gia đình ông Liêm. Do bức xúc vì bị cưỡng chế tài sản không đúng, ông Liêm phản ứng. Kết quả là ông Liêm và em ruột là Vũ Đức Độ bị bắt giam về tội chống người thi hành công vụ. Ba tháng sau, con gái ông Liêm là Vũ Thị Thủy (sinh năm 1976, sinh viên Trường cao đẳng Sư phạm Đồng Nai) cũng bị bắt và bị kết tội như cha mình. Ông Liêm bị tòa xử phạt 12 tháng tù giam, cô Thủy và ông Độ mỗi người bị xử phạt 6 tháng tù giam về tội chống người thi hành công vụ. Sau cuộc cưỡng chế tài sản, gia đình ông Vũ Đức Liêm rơi vào tình cảnh không có nhà phải ở nhờ nhà người quen, chuyện học hành của các con ông cũng phải dang dở.
Năm 1998, sau khi ra tù, ông Liêm tiến hành khởi kiện Đội THA huyện Thống Nhất, yêu cầu trả lại hơn 300m2 đất mà ông là chủ sở hữu (diện tích đất mà ông Dĩ, bà Mai mua đấu giá chỉ có 750m2). Như vậy, đương nhiên phần còn lại (hơn 300m2) vẫn thuộc quyền sở hữu của ông Liêm. Thế nhưng, không hiểu vì lý do gì mãi đến ngày 12-1-2001 (ba năm sau), TAND huyện Thống Nhất mới tổ chức phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự giữa nguyên đơn là ông Vũ Đức Liêm và bị đơn là Đội THA huyện Thống Nhất.
Tại phiên tòa sơ thẩm, Hội đồng xét xử (HĐXX) nhận định: Người phải THA chính là bà Phạm Thị Dung. Yếu tố này cũng được Đội THA huyện Thống Nhất (cũ) công nhận trước tòa. Thế nhưng, khi tiến hành kê biên-định giá-bán đấu giá tài sản nhà, đất có liên quan đến quyền sở hữu của ông Liêm thì Đội THA lại không thực hiện đúng quy định của Pháp lệnh THA. Ông Liêm không được tham gia vào việc THA để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Về cơ sở pháp lý thì nhà và đất trên là tài sản chung của vợ chồng ông Liêm. Chính vì những bất hợp lý nêu trên, Hội đồng xét xử quyết định: Hủy một phần hợp đồng bán đấu giá tài sản nhà, đất của bà Phạm Thị Dung; buộc ông Nguyễn Văn Dĩ phải có trách nhiệm trả lại cho ông Liêm một phần lô đất (trúng đấu giá) có kích thước 7mx62m; buộc Đội THA huyện Thống Nhất có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại cho ông Liêm số tiền 22.800.000 đồng. Nhưng, phiên tòa phúc thẩm ngày 26-6-2001, HĐXX do thẩm phán Phan Thanh Nghị chủ tọa lại cho rằng các cơ quan tố tụng của cấp sơ thẩm đã phạm nhiều thiếu sót. Do đó, Tòa hủy bản án sơ thẩm; giao hồ sơ vụ kiện về cho Tòa án huyện Thống Nhất để tiến hành theo trình tự tố tụng chung.
Gần 5 năm sau, ngày 5-5-2006, TAND huyện Thống Nhất mới có quyết định số 39/QĐ/2006/DSST do Phó chánh án Mai Thị Oanh ký với nội dung “Chuyển hồ sơ vụ án lên TAND tỉnh, vì có yếu tố người nước ngoài”. Ngày 24-4-2008, TAND tỉnh Đồng Nai tổ chức lại phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ kiện của ông Liêm. Kết thúc phiên tòa này, HĐXX bác đơn kiện của ông Vũ Đức Liêm. Ông Liêm kháng cáo lên Tòa án Phúc thẩm và ngày 25-7-2008, TAND tối cao tại TP Hồ Chí Minh đã xử phiên phúc thẩm. HĐXX xét thấy “Theo quy định tại điều 25 Bộ luật Tố tụng dân sự, yêu cầu khởi kiện của ông Liêm không thuộc quyền giải quyết của tòa án, nhưng TAND tỉnh Đồng Nai lại thụ lý và đưa vụ án ra xét xử là vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng. Tòa chỉ có thẩm quyền giải quyết việc bồi thường thiệt hại nếu ông Liêm và thi hành án dân sự huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai không thỏa thuận được về bồi thường thiệt hại và có đơn khởi kiện tại Tòa theo Nghị định 47 ngày 3-5-1997 của Chính phủ”. HĐXX ra quyết định hủy bản án sơ thẩm ngày 24-8-2008 của TAND tỉnh Đồng Nai và đình chỉ giải quyết vụ án. Thế là vụ kiện đã diễn ra suốt 10 năm, nay lại quay lại từ đầu.
Vụ việc đã quá rõ, để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và sự nghiêm minh của pháp luật, đề nghị các cơ quan chức năng tỉnh Đồng Nai sớm giải quyết dứt điểm, đồng thời xem xét trách nhiệm của những người tham gia thụ lý vụ việc này. Công dân sai phạm thì bị xử phạt, còn công chức Nhà nước làm sai sao không thấy đưa ra xử phạt? Như thế có công bằng?
NAM VIỆT và TẠ NGUYÊN